საარბიტრაჟო დათქმის მნიშვნელობა კონტრაქტში
საარბიტრაჟო დათქმა ხელშეკრულების ის დებულებაა, რომელიც წინასწარ განსაზღვრავს, სად და როგორ გადაწყდება მხარეთა შორის წარმოქმნილი დავა. სწორად ჩამოყალიბებული დათქმა დროსა და ხარჯებს ზოგავს, ცუდად დაწერილი კი თავად იქცევა დავის საგნად და სასამართლოში გადაზრდის მიზეზად. საქართველოს საარბიტრაჟო კანონი მკაფიო წესებს აწესებს შეთანხმების ცნებასა და ფორმაზე, სასამართლოს უფლებამოსილების ზღვარზე, არბიტრთა რაოდენობასა, დანიშვნასა და აცილებაზე, განხილვის წესსა და ადგილზე — ამ წესებსა და დათქმის დაწერის დეტალებს განვმარტავთ ამ გვერდზე.
საარბიტრაჟო შეთანხმების ცნება და ფორმა
კანონის მერვე მუხლის თანახმად, საარბიტრაჟო შეთანხმება არის შეთანხმება, რომლითაც მხარეები თანხმდებიან განსახილველად გადასცენ არბიტრაჟს ყველა ან ზოგიერთი დავა, რომელიც წარმოიშვა ან შეიძლება წარმოიშვას მათ შორის ამა თუ იმ სახელშეკრულებო ან სხვა სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე. ის შეიძლება დაიდოს ხელშეკრულებაშივე — საარბიტრაჟო დათქმის სახით — ან ცალკე შეთანხმებით, მაგრამ სავალდებულოა წერილობითი ფორმა. ფორმა შესრულებულად ითვლება, თუ შეთანხმების შინაარსი ნებისმიერი სახითაა დაფიქსირებული, მათ შორის ელექტრონული შეტყობინებით, თუ ინფორმაცია ხელმისაწვდომია შემდგომი გამოყენებისთვის; ასევე — სარჩელსა და შესაგებელზე გაცვლით და ხელშეკრულებაში დოკუმენტზე ასეთი მითითებით, რომელიც დათქმას ხელშეკრულების ნაწილად ხდის.
გამონაკლისია მომხმარებლისა და ადმინისტრაციული ორგანოს მონაწილეობა: თუ მხარეთაგან ერთ-ერთი ფიზიკური პირი ან ადმინისტრაციული ორგანოა, შეთანხმება უნდა დაიდოს ხელმოწერილი წერილობითი ფორმით და მასზე ფორმის შემსუბუქებელი წესები არ ვრცელდება. ხოლო თუ საარბიტრაჟო შეთანხმების ორივე მხარე ფიზიკური პირია, შეთანხმებას ხელი უნდა მოაწერონ მხარეთა ადვოკატებმაც ან ის უნდა დამოწმდეს სანოტარო წესით — ეს მოთხოვნა სწორედ სუსტი მხარის დაცვას ემსახურება და მისი დარღვევა დათქმას დავიანს ხდის.
სასამართლოსა და არბიტრაჟის ზღვარი
კანონის მეცხრე მუხლი განსაზღვრავს, რომ სასამართლო, რომელშიც შეტანილია სარჩელი იმ დავის არსებით საკითხზე, რომელიც საარბიტრაჟო შეთანხმების საგანია, ვალდებულია საარბიტრაჟო განხილვის დაწყების შესახებ შეტყობინების მიღებისთანავე უარი თქვას სარჩელის მიღებაზე ან შეწყვიტოს წარმოება — გარდა იმ შემთხვევისა, თუ დაადგენს, რომ შეთანხმება ბათილია, ძალადაკარგულია ან მისი შესრულება შეუძლებელია. საარბიტრაჟო წარმოების მხარე ვალდებულია დაუყოვნებლივ აცნობოს სასამართლოს განხილვის დაწყების შესახებ. ამასთან, სარჩელის წარდგენიდან განჯადობის საკითხის გადაწყვეტამდე საარბიტრაჟო განხილვა შეიძლება დაიწყოს, გაგრძელდეს და გამოტანილ იქნეს საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება — არბიტრაჟი სასამართლო დავას არ ელოდება.