ტრანსფერული ფასწარმოქმნის დოკუმენტაცია — რატომ არის გადამწყვეტი
ტრანსფერული ფასწარმოქმნის დოკუმენტაცია ის საფუძველია, რომელზედაც გადამხდელი თავის ფასს იცავს: საგადასახადო ორგანოსთან ურთიერთობაში მარტიო განცხადება საკმარისი არ არის — საჭიროა ახსნა-განმარტება და ანალიზი, რომელიც აჩვენებს, რატომ შეესაბამება კონტროლირებულ ოპერაციათა ფასი საბაზრო პრინციპს. საქართველოს საგადასახადო კოდექსი ამ სფეროს ცალკე ნორმებით აწესრიგებს: კონტროლირებული ოპერაციების ცნებებით, შეფასების ზოგადი პრინციპებით, შეფასების მეთოდებით და სპეციალური დებულებებით, რომლებიც გადამხდელის ახსნა-განმარტების მოვალეობას ადგენს. ამ გვერდზე განმარტებულია, რა უნდა იცოდეს გადამხდელმა დოკუმენტაციის მომზადებისას.
დოკუმენტაციის მნიშვნელობა მაშინ ხდება ნათელი, როცა საგადასახადო ორგანო ოპერაციის შემოწმებას იწყებს: სწორად მომზადებული მასალა შეამცირებს შესწორების რისკს და დავის დროსაც გადამხდელის პოზიციას გაამაგრებს. ამიტომ დოკუმენტაცია არ უნდა აღიქმებოდეს ფორმალობად — ის საგადასახადო უსაფრთხოების ინსტრუმენტია.
კონტროლირებული ოპერაციები — რა უნდა დაიფიქსოს დოკუმენტაციამ
დოკუმენტაციის პირველი ამოცანა იმის ჩვენებაა, თუ რომელი ოპერაციები არის კონტროლირებული და რატომ. კოდექსის მიხედვით, ორი პირი ურთიერთდამოკიდებულია, თუ ერთი პირი პირდაპირ ან არაპირდაპირ მონაწილეობს მეორე პირის მართვაში, კონტროლში ან კაპიტალში, ან ერთი და იგივე პირები მონაწილეობენ ორი პირის მართვაში, კონტროლში ან კაპიტალში. მონაწილეობა კი გულისხმობს საწარმოს 50 პროცენტზე მეტის პირდაპირ ან არაპირდაპირ ფლობას ან სამეწარმეო გადაწყვეტილებების პრაქტიკულ კონტროლს.
ურთიერთდამოკიდებულ პირებს შორის ნებისმიერი ოპერაცია კონტროლირებულია, დამოუკიდებელ პირებს შორის კი — დამოუკიდებელი. გარდა ამისა, ოპერაცია, რომლის ერთ-ერთი მხარე შეღავათიანი დაბეგვრის მქონე ქვეყნის რეზიდენტია, კონტროლირებულად ითვლება ურთიერთდამოკიდებულობის მიუხედავადაც. დოკუმენტაციაში ამიტომ მნიშვნელოვანია ჯგუფის სტრუქტურის, მონაწილეობის წილებისა და ფუნქციური როლების ასახვა — სწორედ ეს განსაზღვრავს, რომელი გარიგება ჩავა კონტროლირებულთა რიგებში.
საბაზრო პრინციპი და დასაბუთების ტვირთი
შეფასების ზოგადი პრინციპი საბაზრო პრინციპია: საქართველოს საწარმო, რომელიც ურთიერთდამოკიდებულ უცხოურ საწარმოსთან აწარმოებს ფინანსურ ან კომერციულ ოპერაციებს, თავის დასაბეგრ მოგებას საბაზრო პრინციპის შესაბამისად განსაზღვრავს. დასაბეგრი მოგება შესაბამისად ჩაითვლება, თუ ოპერაციის პირობები არ განსხვავდება იმგვარი პირობებისგან, რომლებიც დამოუკიდებელ საწარმოებს შორის შედარებად ვითარებაში შეთანხმდებოდა. წინააღმდეგ შემთხვევაში დაკლებული მოგება შეიძლება დასაბეგრ მოგებაში ჩაირთოს.
დასაბუთების ტვირთი კოდექსით პირდაპირ არის განსაზღვრული: გადასახადის გადამხდელი ვალდებულია საგადასახადო ორგანოს მოთხოვნის შემთხვევაში გააკეთოს ახსნა-განმარტება, რის საფუძველზეც თვლის მიღებულ მოგებას საბაზრო პრინციპის შესაბამისად, და უფლებამოსილია წარმოადგინოს საკმარისი ინფორმაცია და ანალიზი ამ ახსნა-განმარტების გასამყარებლად. ეს ნიშნავს, რომ დოკუმენტაცია უნდა აგროვებდეს იმ მტკიცებულებებს, რომლებიც ამ ახსნა-განმარტებას დაეყრდნობა.
შეფასების მეთოდები და მათი ასახვა დოკუმენტაციაში
დოკუმენტაციის ცენტრალური ნაწილი შეფასების მეთოდის არჩევანი და გამართლებაა. კოდექსი შეფასებისთვის ხუთ მეთოდს ასახელებს: შედარებადი დამოუკიდებელი ფასის მეთოდი, გადაყიდვის ფასის მეთოდი, ფასნამატის მეთოდი, ოპერაციის სუფთა მარჟის მეთოდი და ოპერაციის მოგების გაყოფის მეთოდი. საბაზრო პრინციპის შესაბამისი ფასი განისაზღვრება შემთხვევის მიმართ ყველაზე უკეთ მისასადაგებელი მეთოდით — ამიტომ დოკუმენტაციაში მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ არჩეული მეთოდის გამოყენება, არამედ იმის ჩვენებაც, რატომ არის ის ამ კონკრეტული ოპერაციისთვის ყველაზე შესაფერისი.
შედარებადობის საკითხიც კოდექსით არის რეგულირებული: დამოუკიდებელი ოპერაცია შედარებადია კონტროლირებულ ოპერაციასთან, თუ მათ შორის არ არსებობს ისეთი მნიშვნელოვანი განსხვავება, რომელიც არსებით გავლენას მოახდენდა შესამოწმებელ ფინანსურ მაჩვენებელზე, ანდა განსხვავების არსებობისას განხორციელდა გონივრულად ზუსტი შესწორება. დოკუმენტაცია სწორედ ამ ლოგიკის მიხედვით აგებს შედარებით ანალიზს: შედარებადი ოპერაციების შერჩევა, განსხვავებების იდენტიფიცირება და საჭიროების შემთხვევაში შესწორებების ასახვა.
ახსნა-განმარტების მოვალეობა და პროცედურული წესები
კოდექსის სპეციალური დებულებანი ასევე ითვალისწინებს მნიშვნელოვან პროცედურულ საკითხებს: შეფასების მეთოდების გამოყენების წესი, შედარებადობის განსაზღვრა, ოპერაციის კორექტირების წესი, საგადასახადო ორგანოსთვის წარსადგენი ინფორმაცია, დოკუმენტთა ნუსხა, საბაზრო ფასების ინფორმაციის წყაროები, ფასების დიაპაზონის გამოყენების წესი და ვადები განისაზღვრება საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ბრძანებით. ასევე დადგენილია, რომ კონტროლირებული ოპერაციების შემოწმება ხორციელდება შესაბამისი დებულებების მიხედვით და ამის გადაწყვეტილებას შემოსავლების სამსახურის უფროსი იღებს. ეს ნიშნავს, რომ დოკუმენტაციის დეტალური მოთხოვნები ცალკე სამართლებრივ აქტში არის განსაზღვრული და მისი ზუსტი ცოდნა დოკუმენტაციის მომზადების პირობაა.
ცალკე აღსანიშნავია ერთიანი მიდგომების ნორმა: თუ საქართველოში დაბეგრილ საწარმოსა და მის ურთიერთდამოკიდებულ საწარმოს შორის ოპერაციის პირობებში სხვა ქვეყნის საგადასახადო ორგანომ შეიტანა შესწორება, რომლის შედეგადაც იმ ქვეყანაში დაიბეგრა მოგების ნაწილი, რომელიც საქართველოში უკვე იყო დაბეგრილი, და ამ ქვეყანასთან საქართველოს ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმება აქვს, საქართველოს საგადასახადო ორგანო გადამხდელის მოთხოვნის საფუძველზე გადაამოწმებს შესწორების შესაბამისობას და საბაზრო პრინციპთან შესაბამისობის შემთხვევაში განახორციელებს გადასახადის თანხის კორექტირებას. ეს მექანიზმი ორმაგი დაბეგვრის რისკის დაბალანსების ინსტრუმენტია და მისი გამოყენებაც სწორად მომზადებულ დოკუმენტაციაზეა დამოკიდებული.
ხშირად დასმული კითხვები
ვის ეკისრება ახსნა-განმარტების მოვალეობა?
გადასახადის გადამხდელს — საგადასახადო ორგანოს მოთხოვნის შემთხვევაში მან უნდა ახსნას, რის საფუძველზეც თვლის მიღებულ მოგებას საბაზრო პრინციპის შესაბამისად, და უფლება აქვს წარადგინოს საკმარისი ინფორმაცია და ანალიზი.
რომელი მეთოდი უნდა აირჩიოს გადამხდელმა?
კოდექსი შეფასების ხუთ მეთოდს ასახელებს; საბაზრო პრინციპის შესაბამისი ფასი განისაზღვრება შემთხვევის მიმართ ყველაზე უკეთ მისასადაგებელი მეთოდით, ამიტომ არჩევანი ოპერაციის ბუნებაზეა დამოკიდებული.
სად არის განსაზღვრული დოკუმენტაციის დეტალური მოთხოვნები?
წარსადგენი ინფორმაციის, დოკუმენტთა ნუსხის, ინფორმაციის წყაროებისა და ვადების საკითხები განისაზღვრება საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ბრძანებით.
რა ხდება, თუ უცხოურმა საგადასახადო ორგანომ შესწორება შეიტანა?
თუ მოგების ნაწილი, რომელიც საქართველოში უკვე იყო დაბეგრილი, სხვა ქვეყანაში დაიბეგრა და მასთან ორმაგი დაბეგვრის შეთანხმება არსებობს, საგადასახადო ორგანო გადამხდელის მოთხოვნით გადაამოწმებს შესწორებას და საბაზრო პრინციპის შესაბამისობის შემთხვევაში გადასახადს დააკორექტირებს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ს გუნდი დაგეხმარებთ ტრანსფერული ფასწარმოქმნის დოკუმენტაციის მომზადებაში და განახლებაში: განვაცალკევებთ კონტროლირებულ ოპერაციებს, შევარჩევთ შეფასების მეთოდს და ავაგებთ შედარებით ანალიზს, მოვამზადებთ საგადასახადო ორგანოსთვის ახსნა-განმარტებას და დაგეხმარებთ ფინანსთა მინისტრის ბრძანებით დადგენილი მოთხოვნების დაცვაში. დაგვიკავშირდით Legal.ge-ზე — თქვენი კონტროლირებული ოპერაციები იქნება დოკუმენტურად დაცული.