ტრანსფერული ფასწარმოქმნის დოკუმენტაცია — რატომ არის გადამწყვეტი
ტრანსფერული ფასწარმოქმნის დოკუმენტაცია ის საფუძველია, რომელზედაც გადამხდელი თავის ფასს იცავს: საგადასახადო ორგანოსთან ურთიერთობაში მარტიო განცხადება საკმარისი არ არის — საჭიროა ახსნა-განმარტება და ანალიზი, რომელიც აჩვენებს, რატომ შეესაბამება კონტროლირებულ ოპერაციათა ფასი საბაზრო პრინციპს. საქართველოს საგადასახადო კოდექსი ამ სფეროს ცალკე ნორმებით აწესრიგებს: კონტროლირებული ოპერაციების ცნებებით, შეფასების ზოგადი პრინციპებით, შეფასების მეთოდებით და სპეციალური დებულებებით, რომლებიც გადამხდელის ახსნა-განმარტების მოვალეობას ადგენს. ამ გვერდზე განმარტებულია, რა უნდა იცოდეს გადამხდელმა დოკუმენტაციის მომზადებისას.
დოკუმენტაციის მნიშვნელობა მაშინ ხდება ნათელი, როცა საგადასახადო ორგანო ოპერაციის შემოწმებას იწყებს: სწორად მომზადებული მასალა შეამცირებს შესწორების რისკს და დავის დროსაც გადამხდელის პოზიციას გაამაგრებს. ამიტომ დოკუმენტაცია არ უნდა აღიქმებოდეს ფორმალობად — ის საგადასახადო უსაფრთხოების ინსტრუმენტია.
კონტროლირებული ოპერაციები — რა უნდა დაიფიქსოს დოკუმენტაციამ
დოკუმენტაციის პირველი ამოცანა იმის ჩვენებაა, თუ რომელი ოპერაციები არის კონტროლირებული და რატომ. კოდექსის მიხედვით, ორი პირი ურთიერთდამოკიდებულია, თუ ერთი პირი პირდაპირ ან არაპირდაპირ მონაწილეობს მეორე პირის მართვაში, კონტროლში ან კაპიტალში, ან ერთი და იგივე პირები მონაწილეობენ ორი პირის მართვაში, კონტროლში ან კაპიტალში. მონაწილეობა კი გულისხმობს საწარმოს 50 პროცენტზე მეტის პირდაპირ ან არაპირდაპირ ფლობას ან სამეწარმეო გადაწყვეტილებების პრაქტიკულ კონტროლს.
ურთიერთდამოკიდებულ პირებს შორის ნებისმიერი ოპერაცია კონტროლირებულია, დამოუკიდებელ პირებს შორის კი — დამოუკიდებელი. გარდა ამისა, ოპერაცია, რომლის ერთ-ერთი მხარე შეღავათიანი დაბეგვრის მქონე ქვეყნის რეზიდენტია, კონტროლირებულად ითვლება ურთიერთდამოკიდებულობის მიუხედავადაც. დოკუმენტაციაში ამიტომ მნიშვნელოვანია ჯგუფის სტრუქტურის, მონაწილეობის წილებისა და ფუნქციური როლების ასახვა — სწორედ ეს განსაზღვრავს, რომელი გარიგება ჩავა კონტროლირებულთა რიგებში.
საბაზრო პრინციპი და დასაბუთების ტვირთი
შეფასების ზოგადი პრინციპი საბაზრო პრინციპია: საქართველოს საწარმო, რომელიც ურთიერთდამოკიდებულ უცხოურ საწარმოსთან აწარმოებს ფინანსურ ან კომერციულ ოპერაციებს, თავის დასაბეგრ მოგებას საბაზრო პრინციპის შესაბამისად განსაზღვრავს. დასაბეგრი მოგება შესაბამისად ჩაითვლება, თუ ოპერაციის პირობები არ განსხვავდება იმგვარი პირობებისგან, რომლებიც დამოუკიდებელ საწარმოებს შორის შედარებად ვითარებაში შეთანხმდებოდა. წინააღმდეგ შემთხვევაში დაკლებული მოგება შეიძლება დასაბეგრ მოგებაში ჩაირთოს.
დასაბუთების ტვირთი კოდექსით პირდაპირ არის განსაზღვრული: გადასახადის გადამხდელი ვალდებულია საგადასახადო ორგანოს მოთხოვნის შემთხვევაში გააკეთოს ახსნა-განმარტება, რის საფუძველზეც თვლის მიღებულ მოგებას საბაზრო პრინციპის შესაბამისად, და უფლებამოსილია წარმოადგინოს საკმარისი ინფორმაცია და ანალიზი ამ ახსნა-განმარტების გასამყარებლად. ეს ნიშნავს, რომ დოკუმენტაცია უნდა აგროვებდეს იმ მტკიცებულებებს, რომლებიც ამ ახსნა-განმარტებას დაეყრდნობა.