გასაწვევი ასაკი და 27 წლის ბარიერი
თავდაცვის კოდექსი განსაზღვრავს წვევამდელთა ეროვნულ სამხედრო სამსახურში სავალდებულო გაწვევის ასაკობრივ ჩარჩოს: სავალდებულო გაწვევას ექვემდებარება 18 წლიდან 27 წლამდე პირი, რომელიც იმყოფება წვევამდელთა სამხედრო აღრიცხვაზე და არ აქვს გაწვევისგან გათავისუფლების ან გაწვევის გადავადების საფუძველი. ეს ორი პირობა — აღრიცხვა და საფუძვლის უქონლობა — ერთად უნდა არსებობდეს, რომ გაწვევა კანონიერი იყოს.
27 წლის შესრულება კანონით დაკავშირებულია სპეციალურ შედეგთან: პირს, რომელსაც შეუსრულდა 27 წელი და იმყოფება სამხედრო აღრიცხვაზე, მაგრამ არ გაუვლია სამხედრო სამსახური, მინისტრის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის საფუძველზე ენიჭება რიგითის სამხედრო წოდება და ირიცხება თავდაცვის ძალების რეზერვში. იგივე ხდება იმ პირთანაც, ვინც აღრიცხვაზე არ იმყოფება — აღნიშნული ფაქტის გამოვლენისთანავე იგი რიგითის წოდებით რეზერვში იწერება. ასე იხსნება ასაკობრივი ზღვარის გადალახვის სამართლებრივი შედეგი.
გაწვევისგან გათავისუფლების საფუძვლები
კანონი სრულად აჩამოწერს პირებს, რომლებიც წვევამდელთა ეროვნულ სამხედრო სამსახურში გაწვევისგან თავისუფლდებიან:
- პირი, რომელიც ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო სამხედრო სამსახურისთვის შეუსაბამოდ არის ცნობილი;
- პირი, რომელმაც სამხედრო ან ალტერნატიული სამსახური უცხო ქვეყნის სამხედრო ძალებში გაიარა;
- პირი, რომელიც სისხლის სამართლის მძიმე ან განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულის ჩადენისთვის ნასამართლევია;
- შესაძლებლობის შეზღუდვის სტატუსის მქონე პირი, აგრეთვე პირი, რომლის ასეთი სტატუსის ვადა ამოიწურა — გადამოწმებამდე, მაგრამ არაუმეტეს 3 თვისა;
- არასამხედრო, ალტერნატიული შრომითი სამსახურის გავლილი პირი;
- ერთადერთი ვაჟი ოჯახში, რომლის 1 წევრი მაინც დაიღუპა საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისთვის ბრძოლებში ან სამხედრო სამსახურის გავლის დროს;
- საქართველოს პარლამენტის წევრი.
განსაკუთრებული გზაა პრემიერ-მინისტრის გადაწყვეტილება: შესაბამისი კომისიის რეკომენდაციის საფუძველზე იგი უფლებამოსილია გაწვევისგან გაათავისუფლოს განსაკუთრებული ნიჭით დაჯილდოებული წვევამდელი. ამ კომისიის შემადგენლობასა და საქმიანობის წესს განსაზღვრავს საქართველოს მთავრობა. მნიშვნელოვანია ასევე, რომ გათავისუფლების უფლების მქონე წვევამდელს, გარდა ჯანმრთელობისა და სტატუსის საფუძვლებისა, სურვილის შემთხვევაში შეუძლია ნებაყოფლობით გაიაროს სამსახური.
გაწვევის გადავადების შემთხვევები
გადავადება გათავისუფლებას საგონივთუროდ განსხვავდება: იგი გაწვევას მხოლოდ დროებით ჩაშლის მოლოდინში აყოვნებს. კანონით გაწვევა გადაუვადდება პირს, რომელიც ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო დროებით (1 წლამდე ვადით) შეუსაბამოდ არის ცნობილი, ან სამსახურისთვის შეზღუდულად შესაბამისია (3 წლამდე ვადით), ან მის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნა მიმდინარეობს — შესაბამისი ორგანოს გადაწყვეტილებამდე.
ფართო ბლოკია საგანმანათლებლო გადავადებები: უმაღლესი საგანმანათლებლო პროგრამის აქტიური სტატუსის მქონე სტუდენტს — სწავლების თითოეულ საფეხურზე სწავლის დამთავრებამდე; რეზიდენტს — სარეზიდენტო პროგრამის დამთავრებამდე; პროფესიულ სტუდენტს — პროგრამის დასრულებამდე, მხოლოდ ერთხელ; აპლიკანტსა და ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულების მოსწავლეს — ჩარიცხვამდე ან 20 წლამდე. ოჯახური გადავადებები: შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე მხარდასაჭერი ოჯახის წევრის მქონე პირს (თანაც თუ ასეთი წევრი ორია, გაიწვევა ასაკით უფროსი, თუ უმცროსი წერილობით არ დათანხმდა); ორი ან ორზე მეტი შვილის მშობელს; ერთადერთ შვილს; ერთი შვილის მშობელს — შვილის შეძენის დღიდან 3 წლის ვადით. ცალკეა სოფელში მომუშავე ექიმი და მასწავლებელი, არჩევითი ორგანოს წევრი, დოქტორის აკადემიური ხარისხის მქონე პედაგოგი ან მკვლევარი, მარტოხელა მამა. არსებობს აგრეთვე პრემიერ-მინისტრის მიერ მინიჭებული გადავადების უფლებაც — შესაბამისი კომისიის რეკომენდაციით, რომლის წესიც მთავრობის დადგენილებით წყდება.
გადავადების მოსაკრებელი
კანონი ითვალისწინებს გადავადების ფასიან მექანიზმსაც: წვევამდელთა ეროვნულ სამხედრო სამსახურში გაწვევის გადავადების მოსაკრებელი სახელმწიფო ბიუჯეტში გადასახდელი თანხაა, რომლის გადახდა სავალდებულოა გადავადების უფლებით სარგებლობისთვის. მისი ოდენობა გაწვევის 1 კალენდარული წლით გადავადებისთვის 5 000 (ხუთი ათასი) ლარია. გადახდის უფლებით პირს შეუძლია ისარგებლოს 25 წლის მიღწევამდე; გადახდის შემთხვევაში გაწვევა გადაუვადდება 1 კალენდარული წლით, ხოლო ვადის გასვლის შემდეგ პირი კვლავ გაწვევას დაექვემდებარება.
მოსაკრებლის გადახდის ვადა, წესი და პირობები განისაზღვრება საქართველოს მთავრობის დადგენილებით, ხოლო გამწვევ კომისიაში გამოცხადებისას წვევამდელს ეცნობება ამ უფლების არსებობისა და გამოყენების წესის შესახებ. გადახდის შემთხვევაში სააღრიცხვო დოკუმენტაციაში კეთდება შესაბამისი ჩანაწერი და ინახება დამადასტურებელი დოკუმენტი. მომდევნო საბიუჯეტო წლის პროგნოზისთვის სამინისტრო ყოველი წლის 1 აგვისტომდე ფინანსთა სამინისტროს წარუდგენს გაანგარიშებას.
გამწვევი კომისიის გადაწყვეტილება და დავის ჭრილი
გათავისუფლებისა და გადავადების საკითხებს წვევამდლის მიმართ წყვეტს გამწვევი კომისია, რომელიც თავისი კომპეტენციის ფარგლებში უფლებამოსილია მიიღოს ერთ-ერთი შემდეგი გადაწყვეტილება: გათავისუფლების შესახებ; გადავადების შესახებ; სამედიცინო შემოწმებისთვის მუდმივმოქმედ სამედიცინო საექსპერტო კომისიაში წარგზავნის შესახებ; ან გაწვევის შესახებ. სამედიცინო გზა პრაქტიკაში გადამწყვეტია: ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული ყველა საფუძველი სწორედ ამ კომისიის დასკვნას ეყრდნობა, დროებით შეუსაბამლობიდან სრულ გათავისუფლებამდე.
კომისიის გადაწყვეტილებით უკმაყოფილო პირს დარჩენია ადმინისტრაციული გასაჩივრებისა და სასამართლო კონტროლის გზა, ხოლო დოკუმენტების ნაკრები და კომისიების რეგლამენტი ქვეკანონმდებლო აქტებით — მინისტრის ბრძანებებით და მთავრობის დადგენილებებით — წყდება, ამიტომ მომზადებისას აუცილებელია ამ აქტების აქტუალურ რედაქციასთან შეჯერება.
ხშირად დასმული კითხვები
რომელი ასაკის პირები ექვემდებარებიან გაწვევას?
18 წლიდან 27 წლამდე პირი, რომელიც წვევამდელთა სამხედრო აღრიცხვაზეა და გათავისუფლების ან გადავადების საფუძველი არ აქვს; 27 წლის შესრულებისას სამსახურის არგავლილი პირი რიგითის წოდებით რეზერვში ირიცხება.
რა შემთხვევებში თავისუფლდება პირი გაწვევისგან სრულად?
ჯანმრთელობის გამო შეუსაბამლობის, უცხო ქვეყნის არმიაში მსახურობის, მძიმე დანაშაულისთვის ნასამართლევობის, შესაძლებლობის შეზღუდვის სტატუსის, ალტერნატიული სამსახურის, ოჯახური დანაკარგისა და პარლამენტის წევრობის შემთხვევებში.
რამდენად და რა ფასად შეიძლება გაწვევის გადავადება მოსაკრებლით?
გადახდის შემთხვევაში გაწვევა გადაუვადდება 1 კალენდარული წლით, მოსაკრებელი 1 წლისთვის 5 000 ლარია, ხოლო ამ უფლებით შეიძლება სარგებლობა 25 წლის მიღწევამდე.
ვინ წყვეტს გათავისუფლება-გადავადების საკითხს?
გამწვევი კომისია ირჩევს ოთხ გადაწყვეტილებას შორის — გათავისუფლება, გადავადება, სამედიცინო კომისიაში გაგზავნა ან გაწვევა, და მისი აქტის წინააღმდეგ შესაძლებელია გასაჩივრება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ს გუნდი დაგეხმარებით გაწვევისგან გათავისუფლების ან გადავადების საფუძვლის შეფასებაში, დოკუმენტაციის მომზადებასა და კომისიის გადაწყვეტილების გასაჩივრებაში. გვიწერეთ — შევაფასებთ თქვენს შემთხვევას კანონის ყველა საფუძვლის ჭრილში.