სერვისის შესახებ
ალიმენტის ცვლილება — ის სამართლებრივი პროცედურაა, რომლითაც სასამართლოს მიერ დადგენილი ან შეთანხმებით განსაზღვრული ოდენობა იცვლება იმის მიხედვით, თუ რა მოხდა მხარეთა ცხოვრებაში იმ მომენტიდან, როცა ეს ოდენობა დადგა. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ამ სფეროს ორი სხვადასხვა ღერძით აწესრიგებს: მშობლისა და შვილის საალიმენტო ურთიერთობებში ოდენობის შეცვლა მატერიალური თუ ოჯახური მდგომარეობის ცვლილების გამო, და მეუღლის რჩენის მოვალეობისგან განთავისუფლება ან მისი შეცვლა განსაკუთრებულ საფუძვლებზე. ეს გვერდი ხსნის, რა გარემოებები ქმნის ცვლილების საფუძველს, ვის შეუძლია სარჩლის აღძრა და როგორ შეაფასებს სასამართლო ეს გარემოებები.
ალიმენტის ოდენობის შეცვლა მდგომარეობის ცვლილების გამო
კოდექსის 1222-ე მუხლის თანახმად, თუ შეიცვალა მშობლების ან შვილების მატერიალური თუ ოჯახური მდგომარეობა მას შემდეგ, რაც სასამართლო დაადგენს იმ თანხის ოდენობას, რომელიც უნდა გადაიხადონ მშობლებმა სრულწლოვანი შრომისუუნარო შვილების სასარგებლოდ, ან შვილებმა — შრომისუუნარო მშობლების სასარგებლოდ, რომლებიც დახმარებას საჭიროებენ, სასამართლოს შეუძლია ერთ-ერთი მათგანის სარჩელით შეცვალოს ალიმენტის დადგენილი ოდენობა. კოდექსის 1231-ე მუხლი იმავე ლოგიკას ავრცელებს კოდექსით დასახელებულ სხვა ოჯახის წევრებზეც: თუ შეიცვალა ალიმენტის გადამხდელის ან ალიმენტის მიმღების მატერიალური ან ოჯახური მდგომარეობა, სასამართლოს უფლება აქვს, ერთ-ერთი მათგანის სარჩელის საფუძველზე შეცვალოს დადგენილი ალიმენტის ოდენობა.
ორივე ნორმის გადამწყვეტი პირობა ისაა, რომ ცვლილება უნდა მოხდეს იმ მომენტის შემდეგ, როცა ოდენობა სასამართლომ დაადგინა. ეს არ არის ფორმალობა: სარჩელში უნდა ჩანდეს, რა შეიცვალა, როდის და რატომ არ შეესაბამება ეს ახალი მდგომარეობა ძველ ოდენობას. სასამართლო შედარებით შეფასებას აწარმოებს — მხარეთა მატერიალური და ოჯახური მდგომარეობა ორივე მხარისთვის ხელახლა იხილება. ამიტომ ცვლილების სარჩელში არსებითია არა მხოლოდ ახალი ფაქტების ჩამონათვალი, არამედ მათი დაკავშირება ოდენობასთან: სასამართლოს იმის დანახვა სჭირდება, თუ როგორ აისახება კონკრეტული ცვლილება გადასახდელ შესაძლებლობაზე ან მიმღების საჭიროებებზე.
ალიმენტის შემცირების სარჩელი და მტკიცე თანხა
კოდექსის 1221-ე მუხლი მშობლის პოზიციას აზუსტებს. პირველი: მშობელს, რომელიც არასრულწლოვანი შვილის სასარგებლოდ იხდის ალიმენტს, უფლება აქვს აღძრას სარჩელი სასამართლოს მიერ დადგენილი ალიმენტის ოდენობის შემცირების შესახებ. მეორე: იმ მშობლების მატერიალური და ოჯახური მდგომარეობის შეცვლის შემთხვევაში, რომლებიც ალიმენტს იხდიან მტკიცე თანხის სახით, სასამართლოს უფლება აქვს, დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, შეამციროს ან გაადიდოს ალიმენტის ოდენობა.
განსხვავება აქ სქემაშია: პირველ შემთხვევაში თავად გადამხდელ მშობელს აქვს უფლება შემცირების მოთხოვნაზე, მეორეში კი — სასამართლო მოქმედებს დაინტერესებული პირის მოთხოვნით და ორივე მიმართულებით შეუძლია წავიდეს: როგორც შემცირების, ისე გადიდებისაკენ. მტკიცე თანხით გადახდის რეჟიმი კი ცვლილებისას განსაკუთრებით მგრძნობიარეა, რადგან ინფლაციური და შემოსავლითი ცვლილებები პირდაპირ ეცემა რეალურ სარგებელს.
მეუღლის რჩენის მოვალეობისგან განთავისუფლება
მეუღლის სარჩოს წრეში ცვლილებას სხვა ლოგიკა მართავს — კოდექსის 1184-ე მუხლის ლოგიკა. სასამართლოს შეუძლია გაათავისუფლოს მეუღლე რჩენის მოვალეობისგან ან განსაზღვრული ვადით შეცვალოს ეს მოვალეობა, თუ: მეუღლეები ქორწინებაში იმყოფებოდნენ ხანმოკლე დროით; მატერიალური დახმარების მომთხოვნმა მეუღლემ უღირსი საქციელი ჩაიდინა სარჩოს გადამხდელის მიმართ; ან მატერიალური დახმარების მომთხოვნი მეუღლის შრომისუუნარობა გამოწვეულია ალკოჰოლური სასმელების ან ნარკოტიკული ნივთიერებების გამოყენებით ან მის მიერ განზრახი დანაშაულის ჩადენით.
გაითვალისწინეთ ამ მუხლის ორიენტაცია: ის თავისუფლებს ან ზღუდავს გადამხდელს და არა მიმღებს. ხანმოკლე ქორწინება, უღირსი საქციელი და დამოკიდებულებით ან დანაშაულებრივად გამოწვეული შრომისუუნარობა — ეს სამი საფუძველი სწორედ მოწმო პოზიციიდან არის შეფასებული, და თითოეული მათგანის დასაბუთება კონკრეტულ ფაქტობრივ მასალას მოითხოვს.
ხშირად დასმული კითხვები
რა შემთხვევაში შეიძლება ალიმენტის ოდენობის შეცვლა?
როდესაც შეიცვალა გადამხდელის ან მიმღების მატერიალური ან ოჯახური მდგომარეობა იმ მომენტის შემდეგ, რაც სასამართლომ ოდენობა დაადგინა — კოდექსის 1222-ე და 1231-ე მუხლების წესით, ერთ-ერთი მხარის სარჩლით.
ვის შეუძლია შემცირების სარჩლის აღძრა?
კოდექსის 1221-ე მუხლით — მშობელს, რომელიც არასრულწლოვანი შვილის სასარგებლოდ იხდის ალიმენტს; მტკიცე თანხის შემთხვევაში კი სასამართლო დაინტერესებული პირის მოთხოვნით და შემცირებასაც შეძლებს და გადიდებასაც.
შეიძლება თუ არა მეუღლის რჩენის მოვალეობისგან განთავისუფლება?
დიახ — კოდექსის 1184-ე მუხლით, სამ საფუძველზე: ხანმოკლე ქორწინება, მომთხოვნი მეუღლის უღირსი საქციელი გადამხდელის მიმართ, ან შრომისუუნარობა, გამოწვეული ალკოჰოლით, ნარკოტიკული ნივთიერებებით ან განზრახ დანაშაულით; სასამართლოს შეუძლია განთავისუფლება ან განსაზღვრული ვადით შეცვლა.
რა უნდა დავადგინოთ ცვლილების სარჩელში?
რა შეიცვალა მხარეთა მდგომარეობაში, როდის და რატომ არ შეესაბამება ახალი მდგომარეობა არსებულ ოდენობას — სასამართლო ორივე მხარის მატერიალურ და ოჯახურ მდგომარეობას შედარებით შეაფასებს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენ ვამზადებთ ალიმენტის ცვლილების სარჩელს ორივე მიმართულებით — შემცირებისაც და გადიდებისაც: ვადგენთ, რომელი ნორმა ესადაგება თქვენს ურთიერთობას — მშობელ-შვილის წრე თუ მეუღლის სარჩო; ვაგებინებთ მდგომარეობის ცვლილების ქრონოლოგიას და მტკიცებულებით სურათს; განთავისუფლების სარჩელებში კი ვადგენთ ხანმოკლე ქორწინების, უღირსი საქციელის ან დამოკიდებულების ფაქტობრივ დასაბუთებას. მიმართეთ — მიიღეთ ცვლილების სარჩელი, რომელიც ახალ გარემოებებს სასამართლოსთვის დამაჯერებლად წარუდგენს.