ბიზნესის შეფასება განქორწინებისას — რომელი წილი იყოფა და როგორ
განქორწინებისას ბიზნეს-აქტივი ხშირად ყველაზე დავიანი საგანია: შპს-ის წილი, სააქციო საზოგადოების აქციები ან საწარმოო ქონება ერთდროულად ერთი მეუღლის საქმიანობის ინსტრუმენტი და ოჯახის დაგროვებაა. სამოქალაქო კოდექსი ამ კითხვას მეუღლეთა ქონების რეჟიმის ზოგადი ნორმებით პასუხობს: რა შედის საერთო ქონებაში, რა რჩება ინდივიდუალურად, როდის შეიძლება გაყოფა და როგორ ივსება წილობრივი უწოდო. ბიზნესის შეფასება სწორედ ამ ჩარჩოს შიგნით ხდება — და ქვემოთ ვხედავთ, რომელი ელემენტებია გადამწყვეტი.
შეფასების ტექნიკური მეთოდები — ბაზრის, შემოსავლისა თუ აქტივების მიახლოება — კანონის ამ ნორმებში არ არის დაწვრილებით გაწერილი; ისინი შეფასების პრაქტიკის საკითხია. სამართლებრივი კითხვა სხვაგან იწყება: კონკრეტული აქტივი საერთო ქონებაა თუ ინდივიდუალური, და როგორ გადაითვლება მისი ღირებულება გაყოფისას.
რა შედის მეუღლეთა საერთო ქონებაში
მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება წარმოადგენს მათ საერთო ქონებას — თანასაკუთრებას, — თუ მათ შორის საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. ამასთან, ასეთ ქონებაზე თანასაკუთრების უფლება წარმოიშობა მაშინაც, თუ ერთ-ერთი მათგანი ეწეოდა საოჯახო საქმიანობას, უვლიდა შვილებს ან სხვა საპატიო მიზეზის გამო არ ჰქონია დამოუკიდებელი შემოსავალი. ბიზნესის ჭრილში ეს ნიშნავს: თუ კომპანია ქორწინების განმავლობაშია შეძენილი ან აშენებული საერთო სახსრებით, ის საერთო ქონებაა — მიუხედავად იმისა, რომ წესდებაში ან სარეგისტრაციო ჩანაწერებში მხოლოდ ერთი მეუღლე ფიგურირებს.
რა რჩება ინდივიდუალურ საკუთრებად
თითოეული მეუღლის ინდივიდუალურ საკუთრებას წარმოადგენს, ერთის მხრივ, ქონება, რომელიც მას ეკუთვნოდა დაქორწინებამდე, და, მეორეს მხრივ, ქონება, რომელიც ქორწინების განმავლობაში მიღებულია მემკვიდრეობით ან ჩუქებით. გამოყოფა პრაქტიკულია: ქორწინებამდელი ბიზნეს-წილი გაყოფას არ ექვემდებარება, ხოლო ქორწინების განმავლობაში მემკვიდრეობით ან ჩუქებით მიღებული აქციებიც ინდივიდუალური რჩება. ამის დამტკიცება დოკუმენტურ ქრონოლოგიას ეყრდნობა — შესყიდვის, რეგისტრაციისა და გადაცემის მომენტების ზუსტ ფიქსაციას.
გაყოფის დრო და წილის კომპენსაცია
მეუღლეთა საერთო ქონება თითოეული მეუღლის მოთხოვნით შეიძლება გაიყოს როგორც ქორწინების განმავლობაში, ისე მისი შეწყვეტის შემდეგ. ეს ნიშნავს, რომ განქორწინების საქმე თანასაკუთრების გაყოფისთვის წინაპირობა არ არის — მოთხოვნა ქორწინების შენარჩუნებისასაც შეიძლება წარდგენილი იყოს, თუმცა პრაქტიკაში გაყოფა ყველაზე ხშირად ურთიერთობის დასრულებას უკავშირდება.
თუ საერთო ქონების გაყოფისას ერთ-ერთ მეუღლეს გადაეცემა ისეთი ნივთები, რომელთა ღირებულებაც მის კუთვნილ წილს აღემატება, მაშინ მეორე მეუღლეს მიეცემა შესაბამისი ფულადი ან სხვაგვარი კომპენსაცია. ბიზნესის შემთხვევაში ეს ნორმა ცენტრალურია: მოქმედი საწარმოს გაყოფა ნატურით ხშირად არარაციონალურია, ამიტომ ბიზნესი ჩვეულებრივ ერთ მეუღლეს რჩება, მეორე კი წილის შესაბამის კომპენსაციას იღებს — და სწორედ აქ ხდება შეფასება გადამწყვეტ ფაქტორად.
საქორწინო ხელშეკრულების როლიც უნდა იქნას გათვალისწინებული: კანონის ნაგულისხმევი რეჟიმი — ქორწინების განმავლობაში შეძენილზე თანასაკუთრება — მხოლოდ მაშინ მოქმედებს, თუ მეუღლეებს შორის საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. ამიტომ გაყოფის საქმეში პირველივე კითხვა სწორედ ხელშეკრულების არსებობა და მისი შინაარსია: თუ ხელშეკრულება ბიზნეს-წილს ცალკე რეჟიმში აწყობს, საერთო ქონების შემადგენლობა სხვაგვარად განისაზღვრება. დოკუმენტური ქრონოლოგია კი — შესყიდვის თარიღები, გადარიცხვები, რეგისტრაციის ჩანაწერები — ამ ანალიზის ერთადერთი საიმედო საფუძველია.
შეფასების შედეგი კომპენსაციის გაანგარიშებაში პირდაპირ გამოიყენება: როცა ბიზნესი ერთ მეუღლეს რჩება, მეორეს კეთილდღეობა სწორედ იმაზეა დამოკიდებული, რამდენად ზუსტად აისახა აქტივის რეალური ღირებულება — დღგ-ების, ვალდებულებებისა და ბაზრის პირობების გათვალისწინებით.
საერთო ქონების შემადგენლობის დადგენისას მნიშვნელოვანია თითოეული აქტივის წარმოშობის ისტორია: საწარმოს დაფუძნების მომენტი, წილების შესყიდვის წყაროები, რეინვესტირებული მოგება და გადახდების კავშირი ოჯახის სახსრებთან. თითოეული ეს გარემოება დოკუმენტურად მტკიცდება და სწორედ მათგან იწყება ის სურათი, რომელსაც შემფასებელი და სასამართლო ეყრდნობა.
გაყოფის მოლაპარაკება ბიზნესის შემთხვევაში ხშირად საწარმოს განუყოფლობის არგუმენტზე იშლება: მოქმედი ბიზნესის ნაწილებად დაყოფა მის ღირებულებას ამცირებს, ამიტომ მხარეები ჩვეულებრივ ერთიან გადაწყვეტილებას ეძებენ — აქტივი რჩება ოპერატორ მეუღლესთან, ხოლო მეორე მხარე ფულად ან სხვა ქონებრივ კომპენსაციას იღებს. ასეთი შეთანხმების საფუძველი კვლავ შეფასებაა, და მისი სანდოობა ორივე მხარის ინტერესს ემსახურება.
ხშირად დასმული კითხვები
იყოფა თუ არა ბიზნესი, რომელიც ერთ მეუღლეს ეკუთვნის ფორმალურად?
თუ ის ქორწინების განმავლობაშია შეძენილი და საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რეჟიმი დადგენილი არ არის — დიახ, ის საერთო ქონებაა; წესდებაში ან რეესტრში ერთი მეუღლის ფიგურირება თანასაკუთრებას არ უშლის ხელს.
რა ხდება ქორწინებამდელ წილებთან?
ქონება, რომელიც მეუღლეს დაქორწინებამდე ეკუთვნოდა, ისევე როგორც ქორწინების განმავლობაში მემკვიდრეობით ან ჩუქებით მიღებული ქონება, ინდივიდუალური საკუთრებაა და გაყოფას არ ექვემდებარება.
შეიძლება თუ არა გაყოფა განქორწინების გარეშე?
დიახ — საერთო ქონება თითოეული მეუღლის მოთხოვნით შეიძლება გაიყოს როგორც ქორწინების განმავლობაში, ისე მისი შეწყვეტის შემდეგ.
როგორ ივსება უწოდო, თუ ბიზნესი ერთ მეუღლეს რჩება?
თუ გადაცემული ნივთების ღირებულება წილს აღემატება, მეორე მეუღლეს მიეცემა შესაბამისი ფულადი ან სხვაგვარი კომპენსაცია.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ს გუნდი განქორწინებისას ბიზნეს-აქტივის საკითხს სრულად მართავს: განვასაზღვრავთ, რომელი ნაწილია საერთო და რომელი — ინდივიდუალური ქონება, აღვადგენთ შესყიდვების დოკუმენტურ ქრონოლოგიას, ვმონაწილეობთ შეფასების ორგანიზებაში და ვაწყობთ გაყოფის პოზიციას ისე, რომ წილის კომპენსაცია რეალურ ღირებულებაზე დაეყრდნოს. საჭიროების შემთხვევაში წარმოგადგენთ სასამართლოშიც. დაგვიკავშირდით Legal.ge-ზე — თქვენი ბიზნეს-ინტერესი გაყოფისას დაცული იქნება.