თუ კონფლიქტის შედეგად დაკარგეთ საცხოვრებელი ან სხვა უძრავი ქონება საქართველოს ტერიტორიაზე, კანონი თქვენ წინაშე დგამს მკაფიო და ეტაპობრივ მექანიზმს: უძრავი ქონების დაბრუნება, თუ ეს შეუძლებელია — იმავე ღირებულების ადეკვატური, სანაცვლო საცხოვრებლის მიღება, ხოლო თუ სანაცვლო საცხოვრებლის გადაცემაც შეუძლებელია — ქონებრივი ზიანის ფულადი კომპენსაცია. ამ უფლების განხორციელება იწყება კონკრეტული პრაქტიკული ნაბიჯით — განცხადების მომზადებითა და რესტიტუციისა და კომპენსაციის კომისიაში მისი წარდგენით. ამ გვერდზე დეტალურად არის განმარტებული, ვის აქვს განაცხადის წარდგენის უფლება, რომელ ვადაში უნდა მოხდეს მიმართვა, რა უნდა შეიცავდეს განაცხადი და როგორ მომზადდეს მტკიცებულებები, რათა საქმე თავიდანვე სწორად დაიწყოს და არ დაიკარგოს დრო ფორმალურ ხარვეზებზე.
ვის აქვს განაცხადის წარდგენის უფლება
კანონი მიმართვის უფლებას ფართოდ განსაზღვრავს: იძულებით გადაადგილებულ პირებსა და სხვა პირებს, რომლებსაც კონფლიქტის შედეგად მიადგათ ქონებრივი ზიანი, უფლება აქვთ განცხადებით მიმართონ კომისიას განურჩევლად მათი მოქალაქეობისა და ადგილსამყოფელისა. კანონის მოქმედების სფერო კონკრეტულად ასახავს იმ პირთა წრეს:
- თავდაპირველ მცხოვრები, რომელსაც კონფლიქტის შედეგად არ შეეძლო ან არ შეუძლია თავის თავდაპირველ საცხოვრებელში დაბრუნება უსაფრთხოების ან ადეკვატური, სანაცვლო საცხოვრებლის არარსებობის გამო;
- შემდგომი მცხოვრები, რომელიც კეთილსინდისიერად ან არაკეთილსინდისიერად ფლობს თავდაპირველ საცხოვრებლის კუთვნილ საცხოვრებელს ან სხვა უძრავ ქონებას;
- თავდაპირველი მცხოვრები, რომელმაც სახელმწიფო ორგანოების, საერთაშორისო ან ადგილობრივი ორგანიზაციების მეშვეობით უკვე მიიღო სანაცვლო საცხოვრებელი ან ფულადი კომპენსაცია, თუ თავდაპირველი საცხოვრებლის ღირებულება აღემატება მიღებულ სანაცვლო საცხოვრებელს ან ფულად კომპენსაციას.
ცალკე აღიარებულია იძულებით გადაადგილებული პირის უფლება, კომისიაში განსახილველად წარადგინოს საბინაო კოდექსის საფუძველზე, ჯერ კიდევ 1983 წელს მიღებული ყველა გადაწყვეტილება, რომელმაც გამოიწვია ამ პირის ბინადრობის უფლების დაკარგვა საცხოვრებელზე კონფლიქტისა და კონფლიქტის შემდგომ პერიოდში. ამასთან, კანონი აღიარებს შემდგომი კეთილსინდისიერი მცხოვრების უფლებასაც — ფლობდეს ადეკვატურ, უსაფრთხო და ხელმისაწვდომ საცხოვრებელსა და სხვა უძრავ ქონებას.
მიმართვის ვადა — 7 წელი
კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში იძულებით გადაადგილებულ პირს ან სხვა პირს შეუძლია კომისიას მიმართოს მის მიერ უფლებამოსილებათა განხორციელების დაწყებიდან 7 წლის განმავლობაში. ეს ვადა საკმაოდ ფართოა, მაგრამ მისი აცილება იმას ნიშნავს, რომ განაცხადის წარმოებაში მიღებაზე უარი შეიძლება სწორედ ვადის გასვლის მოტივით — ამიტომ მიმართვის გადაწყვეტილება არ უნდა გადაიდებლდეს. კალენდარული თვალსაზრისითაც საჭიროა ცოდნა, თუ როდის ხდება მექანიზმი რეალურად მოქმედი: კომისია იქმნება კანონის ამოქმედებიდან 5 თვის ვადაში, თავის წესდებას იღებს შექმნიდან არა უგვიანეს 2 თვისა, ხოლო განცხადებების მიღებას იწყებს კანონის ამოქმედებიდან 9 თვის შემდეგ. სწორედ ამ მომენტიდან იწყება დევნა იმ ვადისაც, რომელშიც მიმართვაა შესაძლებელი — უფლებამოსილებათა განხორციელების დაწყებიდან 7 წლის განმავლობაში.

