კანონის რეგულირების სფერო და რეგისტრაციის ორგანოები
სამოქალაქო აქტების შესახებ კანონი განსაზღვრავს სამოქალაქო აქტების სახეებს, მათი რეგისტრაციის, სამოქალაქო აქტის ჩანაწერში ცვლილების, შესწორებისა და დამატების შეტანის, სამოქალაქო აქტის ხელახალი რეგისტრაციის, დაბადებისა და გარდაცვალების ჩანაწერების ბათილად ცნობის, აგრეთვე დაბადებისა და გარდაცვალების რეგისტრაციისა და იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტების დადგენის ძირითად პირობებს, სამოქალაქო აქტის რეგისტრაციის დამადასტურებელი დოკუმენტის გაცემას და ამ სფეროში უფლებამოსილ ორგანოებს. ეს წესები ეხება ყველა პირს, რომლის მიმართაც საქართველოში რეგისტრირდება დაბადება, ქორწინება, განქორწინება, გარდაცვალება, მამობის დადგენა ან შვილად აყვანა, და ადგენს, როგორ იცვლება და სწორდება ამ აქტებთან დაკავშირებული ჩანაწერები.
სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანოებია: საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში მოქმედი საჯარო სამართლის იურიდიული პირი — სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტო, რომელიც უფლებამოსილებებს ახორციელებს ტერიტორიული სამსახურების მეშვეობით; დელეგირებული უფლებამოსილების ფარგლებში — საზღვარგარეთ საქართველოს დიპლომატიური წარმომადგენლობა, მესამე სახელმწიფოს დიპლომატიურ წარმომადგენლობაში შექმნილი საქართველოს ინტერესთა სექცია და საკონსულო დაწესებულება; აგრეთვე დელეგირებული უფლებამოსილების ფარგლებში — ნოტარიუსი. ამის გამო, თუ თქვენ საქართველოში ბრძანდებით, განცხადების წარდგენა შეგიძლიათ სააგენტოს ტერიტორიულ სამსახურში, ხოლო საზღვარგარეთ — საკონსულო დაწესებულებაში.
სამოქალაქო აქტის ჩანაწერი და რეგისტრაციის მოწმობა
სამოქალაქო აქტის ჩანაწერი და სამოქალაქო აქტის რეგისტრაციის მოწმობა იქმნება ელექტრონული დოკუმენტის სახით. მატერიალური ფორმით შექმნა და გაცემა შესაძლებელია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ფორსმაჟორული გარემოების ან/და ტექნიკური შეფერხების გამო შეუძლებელია დოკუმენტის ელექტრონული სახით შექმნა; ფორსმაჟორული გარემოებები განისაზღვრება საქართველოს იუსტიციის მინისტრის ბრძანებით. ასეთ შემთხვევაში მატერიალური ფორმით შექმნილი ჩანაწერი უნდა შეიქმნას ელექტრონული დოკუმენტის სახით ფორსმაჟორული გარემოების აღმოფხვრიდან 5 სამუშაო დღის ვადაში.
სამოქალაქო აქტის რეგისტრაციის მოწმობა გაიცემა უფლებამოსილი პირის მოთხოვნით, სამოქალაქო აქტების მონაცემთა ბაზაში დაცული ჩანაწერის საფუძველზე. უფლებამოსილი პირის მოთხოვნით ელექტრონული მოწმობა შეიძლება გაიცეს საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად დამოწმებული მატერიალური ასლის სახით, რომელსაც ელექტრონული მოწმობის თანაბარი იურიდიული ძალა აქვს. ჩანაწერისა და მოწმობის ფორმები, რეკვიზიტები და ბლანკების ნიმუშები მტკიცდება იუსტიციის მინისტრის ბრძანებით, ხოლო მათი შენახვისა და გაცემის წესებიც ამავე ბრძანებით განისაზღვრება.
ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა და დოკუმენტების ნამდვილობა
სამოქალაქო აქტის რეგისტრაციის მონაცემები ხელმისაწვდომია იმ სრულწლოვანი, ქმედუნარიანი პირისთვის, რომლის მიმართაც ეს აქტი რეგისტრირებულია, თუ საქართველოს კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. გარდაცვალების რეგისტრაციის მონაცემები ღიაა და ნებისმიერი პირისთვის ხელმისაწვდომია. სახელმწიფო და მისი ტერიტორიული ორგანოები, საჯარო სამართლის იურიდიული პირები, სასამართლო ხელისუფლებისა და მუნიციპალიტეტის ორგანოები, აგრეთვე საჯარო სამართლებრივი უფლებამოსილების განმახორციელებელი პირები უფლებამოსილნი არიან მიიღონ საკუთარი უფლებამოსილების განსახორციელებლად აუცილებელი ინფორმაცია სამოქალაქო აქტის რეგისტრაციის შესახებ.
სამოქალაქო აქტის ჩანაწერის ასლი, გარდა დაბადებისა და შვილად აყვანის ჩანაწერების ასლებისა, გაიცემა პერსონალური მონაცემის მიღების უფლებამოსილების მქონე პირის მოთხოვნით. საჭიროების შემთხვევაში, საგამოძიებო ორგანოს დადგენილებით ან სასამართლოს განჩინებით, რეგისტრაციის ორგანო გასცემს ჩანაწერის დედანს, რომელიც შესაბამისი გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ ან საქმეზე გამოტანილი შემაჯამებელი გადაწყვეტილების ძალაში შესვლისთანავე უნდა დაუბრუნდეს გამცემ ორგანოს. საქართველოში ნამდვილად ითვლება მონაცემთა ბაზაში არსებული მონაცემები და საქართველოში ან საკონსულო დაწესებულების მიერ შედგენილი დამადასტურებელი დოკუმენტები; საზღვარგარეთ შედგენილი და ლეგალიზებული ან აპოსტილით დამოწმებული დოკუმენტები; აგრეთვე რელიგიური წეს-ჩვეულებების საფუძველზე, უფლებამოსილი ორგანოების შექმნამდე ან აღდგენამდე შედგენილი დოკუმენტები, თუ კანონით ან საერთაშორისო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.
განცხადების წარდგენა, განხილვა, შეჩერება და უარის თქმა
ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან ქმედების განხორციელების შესახებ განცხადების წარდგენისა და განხილვის, აგრეთვე სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის წესი და პირობები განისაზღვრება ამ კანონით და საქართველოს იუსტიციის მინისტრის ბრძანებით. ყველა ფიზიკური და იურიდიული პირი, აგრეთვე ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია რეგისტრაციის ორგანოს წარუდგინოს მის მიერ მოთხოვნილი ნებისმიერი აუცილებელი ინფორმაცია, მათ შორის პერსონალური მონაცემების შემცველი.
რეგისტრაციის ორგანო განცხადებას იხილავს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილ ვადაში, თუ კანონმდებლობით სხვა ვადა არ არის გათვალისწინებული. უარის თქმის წინაპირობის არსებობისას განხილვის ზღვრული ვადა შეიძლება გაგრძელდეს განმცხადებლის მოთხოვნით და ადმინისტრაციული წარმოების მონაწილე ყველა დაინტერესებული მხარის თანხმობით, როდესაც ეს აუცილებელია ისეთი დოკუმენტის წარსადგენად, რომელმაც შეიძლება ხელი შეუწყოს მოთხოვნის დაკმაყოფილებას; ვადის გაგრძელების შესახებ გამოიტანება დასაბუთებული გადაწყვეტილება. განცხადების განხილვის საერთო ვადა არ უნდა აღემატებოდეს 6 თვეს.
თუ იმავე საკითხზე სასამართლოში მიმდინარეობს წარმოება, რეგისტრაციის ორგანო უფლებამოსილია დასაბუთებული გადაწყვეტილებით შეაჩეროს განცხადების განხილვა სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე. გადაწყვეტილების გამოტანამდე განმცხადებელს უფლება აქვს უარი თქვას თავის მოთხოვნაზე, რომლის შემთხვევაშიც გამოიტანება განხილვის შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილება. თუმცა ეს წესი არ გამოიყენება დაბადების, გარდაცვალების, შვილად აყვანის რეგისტრაციის, ჩანაწერში ცვლილების, შესწორებისა და დამატების შეტანის, აგრეთვე ჩანაწერის ბათილად ცნობის შესახებ განცხადებებზე — ამ შემთხვევებში განხილვა ბოლომდე მიმდინარეობს.
თუ საქართველოს კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, განმცხადებელს შეიძლება უარი ეთქვას განცხადების დაკმაყოფილებაზე შემდელ შემთხვევებში:
- შესაბამისი ქმედების განხორციელებას ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემას ითხოვს არაუფლებამოსილი პირი;
- არ არის წარმოდგენილი შესაბამისი ქმედებისთვის ან აქტის გამოცემისთვის კანონმდებლობით გათვალისწინებული საბუთები;
- მისი მოთხოვნა ეწინააღმდეგება საქართველოს კანონმდებლობას.
ჩანაწერში ცვლილების, შესწორებისა და დამატების შეტანა
სამოქალაქო აქტის ჩანაწერში ცვლილების, შესწორების ან/და დამატების შეტანის საფუძველია უფლებამოსილი პირის განცხადება და კანონით გათვალისწინებული შესაბამისი გარემოების არსებობა. ცვლილება ჩანაწერში შეიტანება კანონით დადგენილ შემთხვევებში, მათ შორის:
- შვილად აყვანისას, თუ სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე უნდა შეიცვალოს ნაშვილების დაბადების ჩანაწერში მითითებული მონაცემები;
- მამობის დადგენის რეგისტრაციისას;
- მშობლის ქორწინების ან განქორწინების რეგისტრაციისას, თუ მშობელი იცვლის გვარს;
- სახელის ან/და გვარის შეცვლის, გვარის დადგენის ან გვარის კანონიერად აღიარებისას;
- სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე ჩანაწერში ცვლილების შეტანისას;
- გარდაცვლილის პიროვნების დადგენისას, თუ მისი გარდაცვალება რეგისტრირებულია როგორც უცნობი პირის გარდაცვალება;
- პირის მოქალაქეობრივი სტატუსის შეცვლისას, თუ მას მიენიჭა ან შეუწყდა საქართველოს მოქალაქეობა;
- უფლებამოსილი პირის მოთხოვნით დაბადების რეალური ადგილის მითითების შესახებ, თუ ჩანაწერში დაბადების ადგილად განსაზღვრულია რეგისტრაციის ადგილი.
შესწორება შეიტანება ჩანაწერის რეგისტრაციისას დაშვებული შეცდომის აღმოჩენისას, სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე ჩანაწერში მითითებული მონაცემის უზუსტობის დადგენისას ან უფლებამოსილი ორგანოს გადაწყვეტილებაზე იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტის დადგენისას. დამატება კი შეიტანება მაშინ, როდესაც რეგისტრაციისას მონაცემები გამორჩება ან არასრულად არის მითითებული.
ცვლილების, შესწორების ან/და დამატების შეტანის თაობაზე განცხადების განხილვა რეგისტრაციის ორგანომ უნდა დაასრულოს განცხადების წარდგენიდან არა უგვიანეს 15 კალენდარული დღისა, ხოლო ცვლილების, შესწორების ან/და დამატების საკუთარი ინიციატივით შეტანის შემთხვევაში — ადმინისტრაციული წარმოების დაწყებიდან 1 თვის ვადაში, თუ საქართველოს კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.
ჩანაწერის ბათილად ცნობა
სამოქალაქო აქტის ჩანაწერს, გარდა დაბადებისა და გარდაცვალების სამოქალაქო აქტების ჩანაწერებისა, ბათილად ცნობს სასამართლო. დაბადებისა და გარდაცვალების ჩანაწერები შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი თავად სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანოს გადაწყვეტილებით, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილი წესით, და ბათილად ცნობს ის ორგანო, რომელმაც განახორციელა შესაბამისი რეგისტრაცია. თუ ერთი და იმავე პირის მიმართ დაბადებისა და გარდაცვალების მრავალჯერადი რეგისტრაციის გამო, მათ შორის ძველი ჩანაწერების აღდგენის შედეგად, არსებობს რამდენიმე ჩანაწერი, ორგანო უფლებამოსილია სამოქალაქო აქტის ერთ-ერთი ჩანაწერი ბათილად ცნოს დაინტერესებული პირის განცხადებით ან საკუთარი ინიციატივით. ჩანაწერის ბათილად ცნობის შესახებ განცხადება განიხილება საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილი წესით.