გარდაცვალების რეგისტრაციის პირობები და განცხადების წარდგენა
სავალდებულოა საქართველოს მოქალაქის, საქართველოში სტატუსის მქონე მოქალაქეობის არმქონე პირისა და საქართველოში გარდაცვლილი ნებისმიერი პირის გარდაცვალების რეგისტრაცია კანონით დადგენილი წესით. საქართველოში მუდმივი ბინადრობის ნებართვის მქონე, სხვა სახელმწიფოში გარდაცვლილი პირის გარდაცვალების რეგისტრაცია კი ხორციელდება მხოლოდ დაინტერესებული პირის სურვილის შემთხვევაში.
გარდაცვალების რეგისტრაციის თაობაზე სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანოსთვის მიმართვის ვალდებულება კანონით სპეციალურ პირებს ეკისრებათ და მკაცრი ვადებით:
- სამედიცინო დაწესებულების, პათოლოგანატომიური საქმიანობის ან სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის განმახორციელებელი დაწესებულების ხელმძღვანელს ან მის მიერ უფლებამოსილ პირს — პირის გარდაცვალებიდან 5 სამუშაო დღის ვადაში, თუ პირი გარდაიცვალა ამ დაწესებულებაში ან გარდაცვალების ფაქტი დაადგინა/დაადასტურა ამ დაწესებულებამ;
- პირს, რომელიც უფლებამოსილია გასცეს გარდაცვალების შესახებ სამედიცინო ცნობა, მაგრამ არ იმყოფება შრომით ურთიერთობაში არც ერთ ასეთ დაწესებულებასთან — გარდაცვალებიდან 5 სამუშაო დღის ვადაში;
- მუნიციპალიტეტის მერის მიერ უფლებამოსილ პირს — გარდაცვალების თაობაზე შეტყობიდან 5 სამუშაო დღის ვადაში;
- საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს — საბრძოლო მოქმედებების შედეგად დაღუპულ მოსამსახურესთან დაკავშირებით შეტყობიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში;
- საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახურს — სტიქიური უბედურების შედეგად დაღუპულ მოსამსახურესთან დაკავშირებით შეტყობიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში;
- საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს — საომარი მდგომარეობის დროს, საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოების შენარჩუნებისა და აღდგენის, სხვა სახის სამშვიდობო ოპერაციებში მონაწილეობის დროს დაღუპულ მოსამსახურესთან დაკავშირებით — შეტყობიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში;
- საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურს — საბრძოლო მოქმედების ან სტიქიური უბედურების შედეგად დაღუპულ მოსამსახურესთან დაკავშირებით — შეტყობიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში;
- მშობელს (მშვილებელს), მეუღლეს ან შვილს (ნაშვილებს), თუ მას შეუძლია ივარაუდოს, რომ კანონით გათვალისწინებული პირებისთვის გარდაცვალების ფაქტი უცნობია.
გარდაცვალების დამადასტურებელი დოკუმენტები
გარდაცვალების რეგისტრაციის მიზნებისთვის დამადასტურებელი დოკუმენტებია: გარდაცვალების შესახებ სამედიცინო ცნობა; უფლებამოსილი ორგანოს გადაწყვეტილება პირის გარდაცვალების იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტის დადგენის შესახებ; სასამართლოს გადაწყვეტილება პირის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ; მუნიციპალიტეტის მერის მიერ უფლებამოსილი პირის მიერ შედგენილი ოქმი გარდაცვალების შესახებ; უფლებამოსილი ორგანოს მიერ გაცემული ცნობა რეპრესირებულ პირთან დაკავშირებით; შესაბამისი სამსახურების შეტყობინება სამშვიდობო ოპერაციაში, საომარ ან საბრძოლო მოქმედებაში ანდა სტიქიური უბედურების შედეგად მოსამსახურის დაღუპვის შესახებ; აგრეთვე სხვა სახელმწიფოს უფლებამოსილი ორგანოს მიერ გაცემული გარდაცვალების დამადასტურებელი დოკუმენტი.
სამედიცინო დაწესებულების ხელმძღვანელი ან უფლებამოსილი პირი, აგრეთვე ცნობის გაცემის უფლებამოსილების მქონე დამოუკიდებელი პირი ვალდებულია გარდაცვალების შესახებ სამედიცინო ცნობა სააგენტოს წარუდგინოს ელექტრონული ფორმით; დევნილებთან დაკავშირებულ გათვალისწინებულ შემთხვევაში ის მატერიალური ფორმითაც შეიძლება წარდგენილ იქნეს. ცნობის რეკვიზიტები, შედგენისა და გაგზავნის წესი განისაზღვრება შესაბამისი ერთობლივი ბრძანებით, ხოლო გამგზავნი დაწესებულება/პირი პასუხისმგებელია გაგზავნილი ცნობის სისწორისა და სისრულისთვის — გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც მისი სრულყოფილად შევსება შეუძლებელია სათანადო ინფორმაციის მოპოვების შეუძლებლობის გამო.
უცნობი პირი და გარდაცვლილად გამოცხადება
თუ სამედიცინო დაწესებულება, პათოლოგანატომიური ან სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის განმახორციელებელი დაწესებულება ან სხვა უფლებამოსილი ორგანო ვერ მოახდენს გარდაცვლილი პირის იდენტიფიცირებას, მისი გარდაცვალების რეგისტრაცია განხორციელდება როგორც უცნობი პირის გარდაცვალების რეგისტრაცია.
სასამართლო თავის გადაწყვეტილებას პირის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ მისი კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5 სამუშაო დღის ვადაში უგზავნის რეგისტრაციის ორგანოს, ხოლო ორგანო ამ გადაწყვეტილების საფუძველზე ახორციელებს გარდაცვალების რეგისტრაციას. გარდაცვლილად გამოცხადებული პირის გარდაცვალების რეგისტრაციისას მისი გარდაცვალების თარიღად ჩაითვლება სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის დღე, თუ ამ გადაწყვეტილებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. ორგანო უფლებამოსილია არ განახორციელოს რეგისტრაცია, თუ გადაწყვეტილებით არ არის დადგენილი გარდაცვლილად გამოცხადებული პირის პირადი ნომერი (ასეთის არსებობის შემთხვევაში), სახელი, გვარი, დაბადების თარიღი ან ადგილი.
იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტების დადგენა
სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანოს კანონი ავალდებულებს იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტთა დადგენას — მათ შორის პირის გარდაცვალების ფაქტს გარკვეულ დროსა და ვითარებაში; ასეთი გადაწყვეტილება შემდგომ თავად ხდება გარდაცვალების რეგისტრაციის დამადასტურებელი დოკუმენტი. იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტის დადგენის შესახებ განცხადებით ორგანოსთან მიმართვის უფლება აქვს ნებისმიერ დაინტერესებულ პირს.
ადმინისტრაციული წარმოებისას ორგანო ვალდებულია გამართოს ზეპირი მოსმენა, რომელზედაც მოწვეული უნდა იყვნენ განმცხადებელი, სხვა დაინტერესებული პირები და მოწმეები; მათ ზეპირი მოსმენის შესახებ უნდა ეცნობოთ მის გამართვამდე 5 კალენდარული დღით ადრე მაინც. თუ კანონით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, წარმოებას გამოეყენება საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილი წესები ამ კანონის დებულებების გათვალისწინებით. თუ ორგანო მხოლოდ ერთი თანამშრომლისგან შედგება, ზეპირი მოსმენის გამართვისას სხდომის მდივნის უფლებამოსილება შეიძლება განახორციელოს სხდომის თავმჯდომარემ.
ფაქტის დადგენის ან დადგენაზე უარის თქმის შესახებ გადაწყვეტილება გამოტანილი უნდა იქნეს განცხადების წარდგენიდან არა უგვიანეს 1 თვისა; თუ არსებითი გარემოებების დასადგენად აუცილებელია მეტი ვადა, ორგანოს შეუძლია გამოიტანოს გადაწყვეტილება ვადის გაგრძელების შესახებ, მაგრამ გადაწყვეტილების გამოტანის საერთო ვადა არ უნდა აღემატებოდეს 2 თვეს. გადაწყვეტილება, გარდა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით გათვალისწინებული რეკვიზიტებისა, უნდა შეიცავდეს შესაბამისი სამოქალაქო აქტის ჩანაწერის შესადგენად აუცილებელ ინფორმაციას. თუ წარმოების დაწყების შემდეგ გამოვლინდა, რომ ფაქტის დამადასტურებელი საბუთების სხვა წესით მიღება ან დაკარგული საბუთის აღდგენა შესაძლებელია, ორგანო წარმოებას წყვეტს ნებისმიერ სტადიაზე დასაბუთებული გადაწყვეტილებით. დადგენის შესახებ გადაწყვეტილების საფუძველზე სამოქალაქო აქტის რეგისტრაციის წესი განისაზღვრება იუსტიციის მინისტრის ბრძანებით.
სქესის მითითება სამოქალაქო აქტის ჩანაწერში
სამოქალაქო აქტის რეგისტრაციისას ჩანაწერში ადამიანის სქესად მისი ბიოლოგიური სქესისგან განსხვავებული სქესის მითითება დაუშვებელია; ასევე დაუშვებელია ამგვარი მითითება ჩანაწერში ცვლილების ან/და დამატების შეტანით. ეს აკრძალვები არ ვრცელდება კანონის ამოქმედების შემდეგ იმ პირის მიმართ ჩანაწერის შედგენა-რეგისტრაციის შემთხვევაზე, რომლის მიმართ ამოქმედებამდე ჩანაწერში ცვლილების შეტანით მიეთითა ბიოლოგიური სქესისგან განსხვავებული სქესი, ან რომლის ამოქმედებამდე გაცემულ პირადობის დამადასტურებელ დოკუმენტშიც იყო ასეთი მითითება.