ქორწინების წარმოშობა, ადგილი და პირობები
ქორწინების წარმოშობისათვის სავალდებულოა მისი რეგისტრაცია სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანოს მიერ — ერთად ცხოვრება თვითონ ქორწინებას არ ქმნის. ქორწინების რეგისტრაცია ხორციელდება დაქორწინების მსურველ პირთა მიერ არჩეული ადგილის მიხედვით. პენიტენციურ დაწესებულებაში მოთავსებული პირის ქორწინების რეგისტრაცია ხორციელდება ამ დაწესებულებაში სპეციალურად გამოყოფილ ადგილას.
ქორწინების რეგისტრაციისათვის აუცილებელია დაქორწინების მსურველ პირთა საქორწინო ასაკი და თანხმობა. საქორწინო ასაკის შესახებ კანონი მკაფიოდ აწერს: ქორწინება დაიშვება 18 წლის ასაკიდან. შეზღუდული ქმედუნარიანობის მქონე სრულწლოვან პირთა ქორწინება დაიშვება მზრუნველის წინასწარი წერილობითი თანხმობით, ხოლო თანხმობაზე უარის ან თანხმობის მიღების შეუძლებლობის შემთხვევაში — სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე.
ქორწინების რეგისტრაციის წესი და გვარის არჩევანი
ქორწინების რეგისტრაციისათვის რეგისტრაციის ორგანოს წარედგინება დაქორწინების მსურველ პირთა განცხადება — პირადად ან წარმომადგენლის მეშვეობით, თუ წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება დასტურდება კანონმდებლობით დადგენილი წესით. განცხადებაში დაქორწინების მსურველმა პირებმა უნდა დაადასტურონ, რომ მათთვის არ არსებობს ქორწინების დამაბრკოლებელი გარემოებები, რომ იცნობენ ერთმანეთის ჯანმრთელობისა და ოჯახურ მდგომარეობას, აგრეთვე უნდა აღნიშნონ, მერამდენეა თითოეული მათგანისთვის ეს ქორწინება და ჰყავთ თუ არა შვილები.
ქორწინების რეგისტრაცია ხორციელდება დაქორწინების მსურველ პირთა და არანაკლებ ორი სრულწლოვანი, ქმედუნარიანი მოწმის თანდასწრებით. წარმომადგენლის მეშვეობით ქორწინების რეგისტრაცია დაუშვებელია. დაქორწინების მსურველ პირთა მოთხოვნით რეგისტრაცია შეიძლება ჩატარდეს საზეიმო ვითარებაში; ქორწინების რეგისტრაციის წესი განისაზღვრება იუსტიციის მინისტრის ბრძანებით.
ქორწინების რეგისტრაციისას მეუღლეებს უფლება აქვთ, ერთ-ერთი მათგანის გვარი აირჩიონ საერთო გვარად, ასევე ორივემ ან ერთ-ერთმა აირჩიოს საკუთარი გვარისა და მეუღლის გვარის გაერთიანებით მიღებული გვარი. გვარების გაერთიანება დაუშვებელია, თუ ერთ-ერთი მათგანის ქორწინებამდელი გვარი ორწევრიანია. გვარის შეცვლა ასევე დაუშვებელია, თუ პირის წინააღმდეგ მიმდინარეობს სისხლისსამართლებრივი დევნა, მათ შორის, თუ ის იძებნება საქართველოს ან სხვა სახელმწიფოს სამართალდამცავი ორგანოების ან საერთაშორისო კრიმინალური პოლიციის ორგანიზაციის (ინტერპოლის) მიერ — ამ დროს ხორციელდება მხოლოდ ქორწინების რეგისტრაცია გვარის შეცვლის გარეშე.
ქორწინების დამაბრკოლებელი გარემოებები
კანონი სახელდობს ის გარემოებები, რომლებიც ქორწინებას ხელს უშლის. ქორწინება არ დაიშვება შემდეგ შემთხვევებში:
- იმ პირებს შორის, რომელთაგან თუნდაც ერთი დაქორწინებულია სხვაზე;
- პირდაპირი აღმავალი ან დამავალი შტოს ნათესავებს შორის;
- ბიოლოგიურ და არაბიოლოგიურ და-ძმას შორის;
- მშვილებელსა და ნაშვილებს შორის;
- იმ პირებს შორის, რომელთაგან თუნდაც ერთი მხარდაჭერის მიმღებია და რომლებსაც არ დაუდგენიათ სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საქორწინო ხელშეკრულება;
- ერთი და იმავე ბიოლოგიური სქესის წარმომადგენლებს შორის.
განქორწინების რეგისტრაცია
განქორწინებისთვისაც სავალდებულოა მისი რეგისტრაცია რეგისტრაციის ორგანოს მიერ. განქორწინების რეგისტრაცია ხორციელდება უფლებამოსილი პირის განცხადების ან სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე. რეგისტრაციის ორგანო განქორწინებას არეგისტრირებს, თუ ერთ-ერთი მეუღლე არის საქართველოს მოქალაქე ან საქართველოში ბინადრობის ნებართვის მქონე პირი, ასევე თუ ქორწინება რეგისტრირებულია საქართველოს უფლებამოსილი ორგანოს მიერ. განქორწინების რეგისტრაციის მოთხოვნით ორგანოსთან მიმართვის უფლება აქვთ მეუღლეებს ერთობლივად, აგრეთვე ერთ-ერთ მეუღლეს, თუ არსებობს სასამართლოს გადაწყვეტილება განქორწინების შესახებ, მეორე მეუღლე სასამართლოს მიერ აღიარებულია უგზო-უკვლოდ დაკარგულად ან მეორე მეუღლე დანაშაულის ჩადენისთვის მსჯავრდებულია თავისუფლების აღკვეთით ვადით არანაკლებ 3 წლისა.
მსჯავრდებულ მეუღლესთან განქორწინების რეგისტრაცია ხორციელდება, თუ მეუღლეებს შორის არ არსებობს დავა საერთო თანასაკუთრების გაყოფასთან, შრომისუუნარო მეუღლისთვის ალიმენტის გადახდევინებასთან ან საერთო ბავშვებთან დაკავშირებით. უარის საფუძვლების არარსებობის შესამოწმებლად ორგანო მსჯავრდებულ მეუღლეს ატყობინებს განცხადების შესახებ და განუსაზღვრავს გონივრულ ვადას წერილობითი პასუხისთვის: ეს ვადა არ უნდა აღემატებოდეს შეტყობინების გაგზავნის დღიდან 1 თვეს, თუ მსჯავრდებული მეუღლე სასჯელს საქართველოში იხდის, ხოლო სხვა სახელმწიფოს საპატიმრო დაწესებულებაში ყოფნის შემთხვევაში — 6 თვეს. თუ მსჯავრდებული მეუღლე დავის არარსებობას განაცხადებს ან ვადაში პასუხს არ წარადგენს, ორგანო განქორწინებას არეგისტრირებს.
სასამართლო გადაწყვეტილებას განქორწინების შესახებ მისი კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5 სამუშაო დღის ვადაში უგზავნის რეგისტრაციის ორგანოს, ხოლო ორგანო ამ გადაწყვეტილების საფუძველზე ახორციელებს განქორწინების რეგისტრაციას გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის თარიღის მიუხედავად. ორგანო უფლებამოსილია არ განახორციელოს რეგისტრაცია, თუ გადაწყვეტილებით არ არის დადგენილი თითოეული მეუღლის პირადი ნომერი (ასეთის არსებობის შემთხვევაში), სახელი, გვარი, დაბადების თარიღი, ქორწინების რეგისტრაციის თარიღი ან მარეგისტრირებელი ორგანოს დასახელება.
ვადები: მეუღლეთა ერთობლივი განცხადებით ან სასამართლოს გადაწყვეტილების/უგზო-უკვლოდ დაკარგულად აღიარების შემთხვევაში განქორწინების რეგისტრაცია ხორციელდება განცხადების წარდგენიდან 5 სამუშაო დღის გასვლისთანავე, თუ ამ ვადაში განცხადებას არ გააუქმებს განმცხადებელი მეუღლე, ერთობლივი განცხადებისას — ერთ-ერთი მეუღლე მაინც. მსჯავრდებულ მეუღლესთან კი რეგისტრაცია ხორციელდება პასუხის მიღებიდან 2 სამუშაო დღის ვადაში, ხოლო პასუხის დადგენილ ვადაში წარუდგენლობის შემთხვევაში — ამ ვადის გასვლიდან 2 სამუშაო დღის ვადაში. განქორწინების შემთხვევაში ქორწინება შეწყვეტილად ითვლება განქორწინების რეგისტრაციის მომენტიდან.
გვარის შენარჩუნების თვალსაზრისით, მეუღლე, რომელმაც ქორწინების შედეგად შეიცვალა გვარი, უფლებამოსილია განქორწინების რეგისტრაციისას გადაწყვიტოს, განქორწინების შემდეგაც ატაროს ეს გვარი; მას შეუძლია განქორწინების რეგისტრაციისას ან მოგვიანებით მოითხოვოს ქორწინებამდელი გვარის დაბრუნება. განქორწინების რეგისტრაციისას გვარის შეცვლა დაუშვებელია სისხლისსამართლებრივი დევნის ან ინტერპოლით ძიების დროს — მაშინ ხორციელდება მხოლოდ განქორწინების რეგისტრაცია გვარის შეცვლის გარეშე; ეს შეზღუდვა არ ვრცელდება იმ შემთხვევაზე, როცა განქორწინება სასამართლოს გადაწყვეტილებით ხორციელდება და გვარის შეცვლა ამ გადაწყვეტილებაშია მითითებული.
სახელისა და გვარის შეცვლა
სახელის ან/და გვარის შეცვლის უფლება აქვს საქართველოს მოქალაქეს, აგრეთვე საქართველოში სტატუსის მქონე მოქალაქეობის არმქონე პირს, რომლის დაბადებაც რეგისტრირებულია საქართველოში. 16 წლიდან 18 წლამდე არასრულწლოვნის სახელის ან გვარის შეცვლა დასაშვებია ამ პირის მოთხოვნით და მშობლის ან სხვა კანონიერი წარმომადგენლის თანხმობით; 16 წლამდე არასრულწლოვნისა — მშობლების შეთანხმებით, ხოლო შეუთანხმებლობისას საკითხს ბავშვის ინტერესების გათვალისწინებით სასამართლო წყვეტს. დაუქორწინებელი დედის გვარის შეცვლისას, აგრეთვე იმ მშობლის გვარის შეცვლისას, რომლის გვარსაც ატარებს მისი შვილი და მშობლებს სხვადასხვა გვარი აქვთ, 10 წლამდე არასრულწლოვნის გვარი შეიცვლება მშობლის გვარის შეცვლასთან ერთად; თუ არასრულწლოვანს 10 წელი შეუსრულდა, მისი სახელის ან გვარის შეცვლა შესაძლებელია მხოლოდ მისი თანხმობით. მხარდაჭერის მიმღების სახელის ან გვარის შეცვლა დასაშვებია მისი მოთხოვნით და მხარდამჭერის დახმარებით, ხოლო შეზღუდული ქმედუნარიანობის მქონე სრულწლოვნისა — მისი მოთხოვნით და მზრუნველის თანხმობით.
სრულწლოვან პირს უფლება აქვს, საკუთარი სურვილისამებრ შეიცვალოს სახელი მხოლოდ ერთხელ, თუ კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი. გვარის შეცვლისას პირს შეუძლია მიიღოს: მშობელთა შეერთებული გვარი; პირდაპირი აღმავალი შტოს ერთ-ერთი ნათესავის (მეოთხე თაობის ნათესავების ჩათვლით) გვარი; საკუთარი და აღმავალი შტოს ნათესავის გვარების გაერთიანებით მიღებული გვარი; ფაქტობრივი აღმზრდელის გვარი; მშვილებლის გვარი; ქორწინებამდელი გვარი, თუ ქორწინების შეწყვეტისას ის არ დაუბრუნებია; მამის გვარი მამობის დადგენისას; ისტორიული გვარი; აგრეთვე სხვა სახელმწიფოს უფლებამოსილი ორგანოს მიერ მინიჭებული გვარი.
ისტორიული გვარის აღდგენა შესაძლებელია, თუ მტკიცებულებათა ერთობლიობით დასტურდება, რომ პირის გვარი წარმოიშვა სხვა გვარის გარდაქმნის ან ისტორიული გვარის წარმომადგენლის მიერ სხვა გვარის მიღების შედეგად; ამას საფუძვლად შეიძლება დაედოს დასაბუთებული მეცნიერული ვარაუდიც. გვარის დადგენისას, თუ დაბადების ჩანაწერში გვარი არ არის მითითებული, პირს შეიძლება დაუდგინდეს პირდაპირი აღმავალი შტოს ნათესავის გვარი ან სხვა გვარი, რომლითაც ის სარგებლობდა კანონის ამოქმედებამდე არანაკლებ 5 წლისა, ან — ეს რომ შეუძლებელია — საკუთარი ან ნათესავის სახლიდან ნაწარმოები გვარი სასურველი დაბოლოებით.
სახელის ან გვარის შეცვლაზე უარის თქმა
სახელის შეცვლა დაუშვებელია, თუ განმცხადებელი სახელად ირჩევს ციფრებს, სასვენ ნიშნებს, გეომეტრიულ ფიგურებს, გრაფიკულ გამოსახულებებს, სიმბოლოებს, უცენზურო ან შეურაცხმყოფელ სიტყვებს ან ორზე მეტი სახელისგან შემდგარ სახელს. გვარების გაერთიანება დაუშვებელია, თუ თუნდაც ერთ-ერთი გვარი ორწევრიანია. სახელის ან გვარის შეცვლა, გვარის დადგენა და გვარის კანონიერად აღიარება დაუშვებელია, თუ პირი დანაშაულის ჩადენაშია ეჭვმიტანილი და იძებნება სამართალდამცავი ორგანოების მიერ, აგრეთვე თუ მისი განცხადება უშუალოდ არ წარუდგენია სააგენტოს ტერიტორიულ სამსახურს ან საზღვარგარეთ დიპლომატიურ წარმომადგენლობას ან საკონსულო დაწესებულებას (კანონით გათვალისწინებული გამონაკლისის გარდა), თუ განხორციელდა მისი დეპორტაცია ან რეადმისია საქართველოში და ამის შემდეგ 5 წელი არ გასულა, ან თუ მის წინააღმდეგ მიმდინარეობს სისხლისსამართლებრივი დევნა, მათ შორის ინტერპოლის მიერ ძიება — ამ გარემოებების აღმოფხვრამდე.