საქორწინო ხელშეკრულების ცნება და დადების დრო
საქორწინო ხელშეკრულება მეუღლეთა ქონებრივი მომავლის წინასწარ განსაზღვრის ინსტრუმენტია. სამოქალაქო კოდექსის 1172-ე მუხლის თანახმად, მეუღლეებს შეუძლიათ დადონ საქორწინო ხელშეკრულება, რომლითაც განისაზღვრება მათი ქონებრივი უფლებები და მოვალეობები როგორც ქორწინების განმავლობაში, ისე განქორწინებისას. დროის თვალსაზრისით კანონი თავისუფლებას იძლევა: 1173-ე მუხლის თანახმად, საქორწინო ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს როგორც ქორწინების რეგისტრაციამდე, ისე მისი რეგისტრაციის შემდეგ ნებისმიერ დროს. ქორწინებამდე დადებული ხელშეკრულება, რომელიც წინასწარი დაგეგმვის კლასიკური ფორმაა, ძალაში შედის ქორწინების რეგისტრაციიდან — ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მათთვის, ვინც ქორწინებამდე სურს ქონებრივი ურთიერთობების სრული სურათის დაფიქსირება. ასეთი წინასწარი დაგეგმვა საშუალებას იძლევა, მომავალი კონფლიქტები ჯერ კიდევ მაშინ განვიხილოთ, როცა მხარეებს შორის ურთიერთობა ნდობით არის აღსავსე, და არა მაშინ, როცა ურთიერთობა უკვე დაძაბულია. გამოცდილება ცხადყოფს, რომ ქორწინებამდე დადებული ხელშეკრულება ხშირად არა ნდობის ნიშნად, არამედ პასუხისმგებლობის ნიშნად აღიქმება.
ხელშეკრულების ფორმა
ფორმის მოთხოვნა მკაცრი და ერთმნიშვნელოვანია: სამოქალაქო კოდექსის 1174-ე მუხლის თანახმად, საქორწინო ხელშეკრულება იდება წერილობით და დასტურდება სანოტარო წესით. ეს ნიშნავს, რომ ზეპირი შეთანხმება ან არასანოტარო დოკუმენტი საქორწინო ხელშეკრულების ძალას არ იძენს. ნოტარიული ფორმა ერთდროულად ასრულებს სანდოობის და მტკიცებულებითი ძალის ფუნქციას — მოგვიანებით, როცა ხელშეკრულების პირობები დავის საგანი გახდება, სწორედ სანოტარო დადასტურება ამოცნობის საფუძველი იქნება. ნოტარიუსი ადასტურებს, რომ ხელშეკრულება გაფორმდა კანონით დადგენილი წესით და მხარეთა ნებისმიერი გაუგებრობა ამ ეტაპზევე ივსება კონსულტაციით. წერილობითი და სანოტარო ფორმის მოთხოვნა სწორედ იმიტომაა მკაცრი, რომ ხელშეკრულება ხანგრძლივი ეფექტის მქონე დოკუმენტია და მისი სანდოობა წლების შემდეგაც უნდა იყოს დაცული.
ქონებრივი შინაარსი და საოჯახო ხარჯები
სამოქალაქო კოდექსის 1176-ე მუხლის თანახმად, საქორწინო ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს როგორც უკვე არსებულ, ისე მომავალში შეძენილ ქონებაზე. ხელშეკრულებით მეუღლეებს შეუძლიათ შეცვალონ მეუღლეთა საერთო საკუთრებისათვის კანონით დადგენილი წესი: მათ შეუძლიათ გააერთიანონ მთელი თავიანთი ქონება, რომელშიც ჩაირიცხება ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონებაც, ანდა მთლიანად ან ნაწილობრივ თქვან უარი ასეთ გაერთიანებაზე და დაადგინონ თითოეულის წილობრივი ან განცალკევებული საკუთრება ქონებაზე.
ხელშეკრულების შინაარსობრივი შესაძლებლობები სხვა ნორმითაც ფართოვდება: 1177-ე მუხლის თანახმად, მეუღლეებს უფლება აქვთ საქორწინო ხელშეკრულებით განსაზღვრონ შემოსავლებში მონაწილეობის პირობები, თითოეულის მიერ საოჯახო ხარჯების გაწევის წესი და ქონება, რომელიც გადაეცემა თითოეულ მეუღლეს ქორწინების შეწყვეტისას. ასე ხელშეკრულება ერთდროულად აწყობს როგორც მიმდინარე, ისე საბოლოო — ქორწინების დასრულებასთან დაკავშირებულ — ქონებრივ საკითხებს. მიმდინარე ეტაპზე ეს ნიშნავს გამოყოფას, თუ ვინ რამდენს ხარჯავს ოჯახზე და როგორ იყოფა შემოსავალი; საბოლოო ეტაპზე კი — წინასწარ განსაზღვრას, თუ რომელი ქონება რომელ მეუღლეს გადაეცემა, როცა ქორწინება შეწყდება. ასეთი ორმხრივი მიდგომა ხელშეკრულებას ერთდროულად ყოველდღიური ცხოვრებისა და დიდი ცვლილებების ხელსაწყოდ აქცევს. მხარეებს შეუძლიათ ერთი სრულფასოვანი დოკუმენტით დააფიქსირონ როგორც მიმდინარე, ისე საბოლოო წესები, რაც მომავალში დავის ალბათობას მნიშვნელოვნად და ხელშესახებად ამცირებს.
დაუშვებელი პირობები და საზღვრები
ხელშეკრულების თავისუფლებას კანონით დადგენილი საზღვრები აქვს. სამოქალაქო კოდექსის 1179-ე მუხლის თანახმად, საქორწინო ხელშეკრულებით არ შეიძლება შეიცვალოს მეუღლეთა ურთიერთრჩენის მოვალეობა, მშობლების უფლება-მოვალეობანი შვილების მიმართ, საალიმენტო მოვალეობანი და — დავის შემთხვევაში — სასამართლოში მიმართვის უფლება. ხელშეკრულებით ასევე არ შეიძლება გათვალისწინებულ იქნეს ისეთი პირობები, რომლებიც მძიმე მდგომარეობაში აყენებენ ერთ-ერთ მეუღლეს. ეს საზღვრები კანონსადაუცვლელია: პირადი და ოჯახური ურთიერთობები ხელშეკრულების ობიექტი ვერ გახდება და დაუცველი მხარის შექმნაც აკრძალულია. აკრძალვის არსი იმაშია, რომ ქონებრივი თავისუფლება არ უნდა იქცეს საშუალებად სასიცოცხლო ინტერესების — შვილებზე ზრუნვის, ალიმენტების ან სასამართლო დაცვის — შესაზღუდად. ამიტომ, თუ ხელშეკრულებაში მსგავსი პირობა მაინც აღმოჩნდა, ის კანონს ეწინააღმდეგება და ვერ შეასრულებს გათვალისწინებულ ფუნქციას.
ხშირად დასმული კითხვები
როდის შედის ძალაში ქორწინებამდე დადებული საქორწინო ხელშეკრულება?
ქორწინების რეგისტრაციამდე დადებული საქორწინო ხელშეკრულება ძალაში შედის ქორწინების რეგისტრაციიდან.
რომელი ფორმის გარეშე არ არსებობს ხელშეკრულება?
საქორწინო ხელშეკრულება იდება წერილობით და დასტურდება სანოტარო წესით; სხვაგვარი ფორმა ხელშეკრულების ძალას არ ანიჭებს.
შეიძლება თუ არა ხელშეკრულებით საალიმენტო მოვალეობის შეცვლა?
არა. მეუღლეთა ურთიერთრჩენის მოვალეობა, მშობლების უფლება-მოვალეობანი შვილების მიმართ და საალიმენტო მოვალეობანი ხელშეკრულებით შეუცვლელია.
შეიძლება თუ არა ხელშეკრულება მომავალ ქონებაზე?
დიახ. საქორწინო ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს როგორც უკვე არსებულ, ისე მომავალში შეძენილ ქონებაზე.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
საქორწინო ხელშეკრულების შედგენა ქონებრივი ინტერესების ბალანსის ზუსტად დადგენას მოითხოვს. Legal.ge-ის გუნდი დაგეხმარებათ ხელშეკრულების სტრუქტურის დაგეგმვაში, ქონებრივი რეჟიმის შერჩევაში, დაუშვებელი პირობების გათვალისწინებაში და სანოტარო ფორმის ორგანიზებაში. დაგვიკავშირდით, რათა თქვენი ხელშეკრულება კანონის მოთხოვნებს სრულად შეესაბამებოდეს და მომავალში გაუგებრობებს არცავებდეს. ჩვენ დაგეხმარებით ხელშეკრულების პირობების ისე ჩამოყალიბებაში, რომ ის ერთდროულად იყოს თანაბრად სამართლიანი, კანონის საზღვრებში დარჩენილი და თქვენი ოჯახის რეალურ საჭიროებებს მორგებული.