კოლექტიური დავა და შემათანხმებელი პროცედურები
შრომის კოდექსის 63-ე მუხლის თანახმად, კოლექტიური დავა — დავა დამსაქმებელსა და დასაქმებულთა ჯგუფს (არანაკლებ 20 დასაქმებული) შორის ან დამსაქმებელსა და დასაქმებულთა გაერთიანებას შორის — უნდა გადაწყდეს შემათანხმებელი პროცედურებით: პირდაპირი მოლაპარაკებებით ან მედიაციით, ერთ-ერთი მხარის მიერ მინისტრისთვის წერილობითი შეტყობინების გაგზავნის შემთხვევაში. მხარე მეორე მხარეს უგზავნის შემათანხმებელი პროცედურების დაწყების შესახებ წერილობით შეტყობინებას, რომელშიც ზუსტად უნდა იყოს მითითებული დავის წარმოშობის საფუძველი და მხარის მოთხოვნები; მოლაპარაკებების ნებისმიერ სტადიაზე მხარეს უფლება აქვს მინისტრს წერილობითი შეტყობინება გაუგზავნოს მედიაციის დაწყების მიზნით დავის მედიატორის დანიშვნის თაობაზე, და ეს შეტყობინება იმავე დღეს გადაეცემა მეორე მხარეს. მედიატორს ნიშნავს მინისტრი, რომელსაც მაღალი საზოგადოებრივი ინტერესის შემთხვევაში მხარის მიმართვის გარეშეც შეუძლია ამ ინიციატივით მოქმედება. მხარეები ვალდებული არიან მონაწილეობა მიიღონ პროცედურებში და დაესწრონ მედიატორის მიერ გამართულ შეხვედრებს, ხოლო დავის ნებისმიერ სტადიაზე შეიძლება მისი არბიტრაჟისთვის გადაცემაც; მედიატორი ვალდებულია არ გაამჟღავნოს მისთვის ცნობილი ინფორმაცია ან დოკუმენტი, და მინისტრის მოთხოვნისას მას დავასთან დაკავშირებულ ანგარიშსაც უგზავნის. მინისტრს დავის ნებისმიერ სტადიაზე შემათანხმებელი პროცედურების შეწყვეტის გადაწყვეტილების მიღების უფლებაც აქვს. ასეთი მრავალსაფეხურიანი სისტემა იმისთვისაა აგებული, რომ დავა ჯერ მოლაპარაკებების მაგიდაზე მოხდეს და მხოლოდ ამის შემდეგ გადაიზარდოს უფრო მკაცრ ფორმებში.
გაფიცვისა და ლოკაუტის სამართლებრივი რეჟიმი
გაფიცვა არის დავის შემთხვევაში დასაქმებულის დროებითი ნებაყოფლობითი უარი შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოვალეობების მთლიანად ან ნაწილობრივ შესრულებაზე, ლოკაუტი კი — დამსაქმებლის ანალოგიური უარი. გაფიცვის ან ლოკაუტის უფლება წარმოიშობა მინისტრისთვის წერილობითი შეტყობინების გაგზავნიდან ან მინისტრის მიერ მედიატორის დანიშვნიდან 21 კალენდარული დღის გასვლისთანავე. დაწყებამდე არაუგვიანეს 3 კალენდარული დღისა მხარეები ერთმანეთს და მინისტრს წერილობით ატყობინებენ დროს, ადგილს, ხასიათს და მონაწილეთა რაოდენობას. გაფიცვის ან ლოკაუტის დროს შემათანხმებელი პროცედურები გრძელდება, დამსაქმებელი ამ პერიოდში შრომის ანაზღაურების გადახდის ვალდებულებაში არ არის, ხოლო ლოკაუტი 90 კალენდარულ დღეზე მეტ ხანს ვერ გაგრძელდება. გაფიცვა ან ლოკაუტი შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველი არ არის, და ამ პერიოდში სამსახურში დარჩენის უფლებაც ხელშეუხებელი რჩება. გაფიცვაში მონაწილეობის უფლება არ აქვთ კანონმდებლობით განსაზღვრულ პირებს, რაც სასიცოცხლო სფეროების დაცვას ემსახურება. ამ ნორმების ერთობლიობა ქმნის იმ ბალანსს, რომლითაც ეკონომიკური ზეწოლა კანონიერია მხოლოდ პროცედურის სრულყოფილი დაცვის პირობებში.
გადადება, სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი სამსახურები და უკანონობა
თუ საფრთხე ემუქრება ადამიანის სიცოცხლესა და ჯანმრთელობას, ბუნებრივი გარემოს უსაფრთხოებას ან სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი სამსახურის საქმიანობას, სასამართლოს უფლება აქვს ერთჯერადად გადადოს გაფიცვის ან ლოკაუტის დაწყება ან შეაჩეროს დაწყებული არაუმეტეს 30 დღით. სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვან სამსახურებში მომუშავეთა გაფიცვის უფლება სრულად გამოყენებადი არ არის: ისინი გაფიცვას მხოლოდ მინიმალური მომსახურების უზრუნველყოფის პირობით ახორციელებენ, რომლის ფარგლებსაც მინისტრი სოციალურ პარტნიორებთან კონსულტაციის შემდეგ განსაზღვრავს. საგანგებო ან საომარი მდგომარეობის დროს გაფიცვისა და ლოკაუტის უფლება პრეზიდენტის დეკრეტით შეიძლება შეიზღუდოს. უკანონოდ ცნობილია გაფიცვა ან ლოკაუტი, თუ ერთ-ერთმა მხარემ თავი აარიდა შემათანხმებელ პროცედურებში მონაწილეობას და მაინც მოაწყო ის; უკანონობის შესახებ გადაწყვეტილებას სასამართლო გამოაქვს და ის დაუყოვნებლივ სრულდება.
დასაქმებულის გარანტიები
კოდექსი დასაქმებულს მნიშვნელოვან გარანტიებს აძლევს. გაფიცვაში მონაწილეობა არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს შრომის დისციპლინის დარღვევად და გახდეს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი, გარდა უკანონო გაფიცვისა. თუ სასამართლომ ლოკაუტი უკანონოდ ცნო, დამსაქმებელი ვალდებულია აღადგინოს შრომითი ურთიერთობა და აუნაზღაუროს გაცდენილი სამუშაო საათები. დასაქმებულს, რომელიც გაფიცვაში არ მონაწილეობდა, მაგრამ გაფიცვის გამო ვერ ასრულებდა სამუშაოს, დამსაქმებელი შეიძლება შეთანხმებით სხვა სამუშაოზე გადაიყვანოს ან შეჩერების პერიოდი შრომის ანაზღაურების საათობრივი განაკვეთით აუნაზღაუროს. ეს გარანტიები ერთად ქმნის იმ ბალანსს, რომლითაც კოლექტიური დავის ეკონომიკური ზეწოლა ვერ არბილებს იმ მინიმალურ შრომით გარანტიებს, რომლებიც კანონი ყველა დასაქმებულს აძლევს.
ხშირად დასმული კითხვები
როდის წარმოიშობა გაფიცვის უფლება?
მინისტრისთვის წერილობითი შეტყობინების გაგზავნიდან ან მინისტრის მიერ მედიატორის დანიშვნიდან 21 კალენდარული დღის გასვლისთანავე.
რამდენი ხნით შეიძლება ლოკაუტი?
უმეტესი 90 კალენდარული დღე; გაფიცვასა და ლოკაუტზე შრომის ანაზღაურება ამ პერიოდში არ გაიცემა.
როდის არის გაფიცვა უკანონო?
როცა მხარემ შემათანხმებელ პროცედურებს თავი აარიდა; უკანონობას სასამართლო ადგენს და გადაწყვეტილება დაუყოვნებლივ აღსრულდება.
შეიძლება თუ არა გაფიცვის გამო დათხოვნა?
არა, მონაწილეობა გაფიცვაში დისციპლინური დარღვევა არ არის და ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველს ვერ შექმნის, გარდა უკანონო გაფიცვისა. არამონაწილე, მაგრამ დაზარალებული დასაქმებულიც გადაყვანის ან ანაზღაურების უფლებითაა დაცული.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
გაფიცვის მართვა ვადებითა და პროცედურებით სავსე სფეროა, სადაც ერთი შეცდომა უკანონობად ცნობამდე მივა. ჩვენი გუნდი დაგეხმარებთ ყველა წერილობითი შეტყობინების სწორ გაცემაში, შემათანხმებელი პროცედურებისა და მედიაციის ორგანიზებაში, გაფიცვის კანონიერების შეფასებაში და სასამართლო დავაში. მიმართეთ Legal.ge-ს და ჩვენ დავიცავთ თქვენს ინტერესებს კოლექტიურ დავის ყველა ეტაპზე.