სამუშაო ჯანმრთელობის შესაბამისობა შრომის კანონის სამი მუხლის ბლოკია: 28-ე — ღამის სამუშაოს შეზღუდვები, 31-ე — დამატებითი შვებულება მძიმე და საშიშ სამუშაოზე, და 45-ე — უსაფრთხო გარემოს, ინფორმაციისა და სამედიცინო შემოწმების ვალდებულებები. ეს გვერდი სწორედ ჯანმრთელობის დაცვის ფენას აღწერს და განსხვავდება ზოგადი უსაფრთხოების სისტემისგან. უცხოური ოკუპაციური ჯანმრთელობის სერვისების მოდელები ქართულ სისტემაში არ მოქმედებს — დაცვას პირდაპირ უზრუნველყოფს შრომის კანონი.
ღამის სამუშაოს შეზღუდვები
28-ე მუხლი ღამის დროდ 22 საათიდან 6 საათამდე პერიოდს განსაზღვრავს. ღამის სამუშაოზე დასაქმებულია პირი, რომელიც ნორმირებული დროის ფარგლებში ღამის განმავლობაში, ჩვეულებრივ, არანაკლებ 3 საათს მუშაობს. აკრძალულია ღამის სამუშაოზე არასრულწლოვანის, ორსულის, ახალნამშობიარები ან მეძუძური ქალის დასაქმება; შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის ან 3 წლამდე ბავშვის მშობლის — მხოლოდ მისი თანხმობით. მძიმე, მავნე ან საშიშ პირობებში ღამის სამუშაოს მაქსიმალური ხანგრძლივობა 24 საათში 8 საათს არ აღემატება. ღამის მუშაკის მოთხოვნით დამსაქმებელი საკუთარი ხარჯით წინასწარ და პერიოდულ სამედიცინო შემოწმებას ატარებს, და სამედიცინო დასკვნის შემთხვევაში პირს დღის სამუშაოზე გადაიყვანს.
დამატებითი შვებულება
31-ე მუხლის მესამე პუნქტი ჯანმრთელობის ფენის სარგებელს განსაზღვრავს: მძიმე, მავნე ან საშიშპირობებიან სამუშაოზე მუშაობისთვის ეძლევა დამატებითი ანაზღაურებადი შვებულება წელიწადში 10 კალენდარული დღის ოდენობით. ამავე მუხლით საყრდენი მინიმუმებიც განსაზღვრულია — ანაზღაურებადი შვებულება არანაკლებ 24 სამუშაო დღისა და ანაზღაურებისგარეშე არანაკლებ 15 კალენდარული დღისა — რომლებიც ჯანმრთელობის სფეროსთან ერთად შვებულების აღრიცხვასაც აწესრიგებს.
გარემო, ინფორმაცია და შემოწმება
45-ე მუხლი ბლოკის საძირკველია: დამსაქმებელი ვალდებულია უზრუნველყოს მაქსიმალურად უსაფრთხო და ჯანსაღი გარემო; მიაწოდოს სრული, ობიექტური და გასაგები ინფორმაცია ყველა ფაქტორზე, რომლებიც ჯანმრთელობაზე მოქმედებს; დანერგოს პრევენციული სისტემა; და აუცილებლობის შემთხვევაში უზრუნველყოს პერსონალური დამცავი აღჭურვილობით. ამავე მუხლის მეშვიდე და მერვე პუნქტები სწორედ ჯანმრთელობის ფენის ნორმებია: ორსულის დაცვა საფრთხის შემქმნელი შრომისგან, და პერიოდული სავალდებულო სამედიცინო შემოწმებების წესი, რომელიც საქართველოს კანონმდებლობით განისაზღვრება. სამუშაოს შესრულებასთან დაკავშირებული ჯანმრთელობის გაუარესებით მიყენებული ზიანი და მკურნალობის ხარჯები სრულად ანაზღაურდება.
შესაბამისობის რუკის აწყობა
სამუშაო ჯანმრთელობის პროგრამა ოთხი რეესტრით იწყება: ღამის მუშაკთა სია, საიდანაც ჩანს, ვინ მუშაობს ღამის პერიოდში არანაკლებ სამი საათის განმავლობაში; დაცული ჯგუფების სია — არასრულწლოვნები, ორსულები, ახალნამშობიარები, მეძუძურები, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირები და მცირეწლოვან ბავშვთა მშობლები; მძიმე და საშიშ სამუშაოთა სია, რომელიც დამატებითი შვებულებისა და ღამის რეჟიმის ზღვარს ააქტიურებს; და შემოწმებების გრაფიკი — წინასწარი და პერიოდული, დამსაქმებლის ხარჯით. ამ ოთხი რეესტრის შეჯერება მეოთხედიც სჭირდება: თითოეული ღამის მუშაკისთვის უნდა ჩანდეს, რომ შემოწმება ჩატარდა, ხოლო სამედიცინო დასკვნის შემთხვევაში — რომ დღის სამუშაოზე გადაყვანის შესაძლებლობა განიხილებოდა.
რეესტრების შევსების შემდეგ პროგრამა წლიურ ციკლში გადადის: შვებულებების დაგეგმვა ისე, რომ მძიმე სამუშაოზე მომუშავემ დამატებითი დღეები რეალურად გამოიყენოს; ღამის გრაფიკის განახლება ყოველ ცვლილებაზე; და შემოწმებების ჩატარების დადასტურება პიროვნულ საქმეებში. ამგვარი ციკლი ზუსტად ის დოკუმენტური კვალია, რომელიც ჯანმრთელობის ფენის შესაბამისობას მოწმობს.
ინფორმაციული ვალდებულება ამ პროგრამის ყოველდღიური სახეა: 45-ე მუხლით დასაქმებულს გასაგებად ეცნობება რისკები და ზომები, და ეს გაცნობა დოკუმენტირებული რჩება. პრევენციული სისტემა კი ჯანმრთელობის ფენაში სამი კვალდაკვალით იზომება: ღამის რეჟიმის კონტროლი, დაცული ჯგუფების გამოყოფა და შვებულებების აღრიცხვა — ზიანის ანაზღაურების მოვალეობა კი ამ სამის უგულებელყოფის ფასია.
აღვნიშნავთ გვერდის განსაზღვრასაც: ეს კლასტერის ჯანმრთელობის ფენაა; ზოგადი უსაფრთხოების სისტემის მართვა და ინსპექციისთვის მომზადება სხვა გვერდებზეა გაშლილი და მათი საგანი აქ არ მეორდება.
ღამის დრო კანონით 22 საათიდან 6 საათამდე პერიოდს გულისხმობს; ღამის სამუშაოზე დასაქმებულია ის, ვინც ჩვეულებრივ ღამით არანაკლებ 3 საათს მუშაობს. ღამის სამუშაოზე აკრძალულია არასრულწლოვნის, ორსულის, ახალნამშობიარისა და მეძუძური ქალის დასაქმება; შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირი და 3 წლამდე ბავშვის მშობელი — თანხმობის გარეშე — ვერ დასაქმდება. მძიმე, მავნე ან საშიშპირობებიან პირობებში ღამის 24 საათის ფარგლებში მაქსიმალური სამუშაო დრო 8 საათს არ უნდა აღემატებოდეს. დამსაქმებელი ღამის მუშის მოთხოვნით ვალდებულია საკუთარი ხარჯით უზრუნველყოს წინასწარი და პერიოდული სამედიცინო შემოწმება სამედიცინო კონფიდენციალურობის დაცვით; ჯანმრთელობის პრობლემის შემთხვევაში შესაძლებლობის არსებობისას პირი დღის სამუშაოზე უნდა გადაიყვანოს. შვებულების ბალანსიც კანონითაა: ანაზღაურებადი — წელიწადში სულ მცირე 24 სამუშაო დღე; ანაზღაურებისგარეშე — სულ მცირე 15 კალენდარული დღე; მძიმე და მავნე სამუშაოზე — წელიწადში 10 კალენდარული დღის დამატებითი ანაზღაურებადი შვებულება.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ წარმოდგენილია სამუშაო ჯანმრთელობის შესაბამისობასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად დასმული კითხვები.
რომელია ღამის დრო?
22 საათიდან 6 საათამდე — და ამ პერიოდში ჩვეულებრივ არანაკლებ 3 საათიანი მუშაობა ღამის სამუშაოა.
ვინ არ მუშაობს ღამით?
არასრულწლოვნები, ორსულები, ახალნამშობიარები და მეძუძურები — აკრძალულია; შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირები და 3 წლამდე ბავშვის მშობლები — მხოლოდ თანხმობით.
რა შვებულება ეძლევა საშიშ სამუშაოზე?
წელიწადში 10 კალენდარული დღის დამატებითი ანაზღაურებადი შვებულება — 31-ე მუხლით.
ვინ აფინანსებს შემოწმებებს?
დამსაქმებელი — ღამის მუშაკების წინასწარ და პერიოდულ შემოწმებას საკუთარი ხარჯით ატარებს.
რომელი პირები ვერ მუშაობენ ღამით?
არასრულწლოვნები, ორსულები, ახალნამშობიარები და მეძუძური ქალები — აკრძალვით; შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირები და 3 წლამდე ბავშვის მშობლები — თანხმობის გარეშე.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის სპეციალისტები აწყობენ სამუშაო ჯანმრთელობის შესაბამისობის პროგრამას 28-ე, 31-ე და 45-ე მუხლებზე: ღამის სამუშაოს რეესტრს, დაცული ჯგუფების სიას, შვებულებების აღრიცხვას და შემოწმებების გრაფიკს. შეავსეთ მოთხოვნა გვერდზე — მიიღეთ თქვენი ორგანიზაციის ჯანმრთელობის რუკა.