პენსიაზე უფლების წარმოშობა
პენსიაზე უფლების წარმოშობის საფუძველია საპენსიო ასაკის — 65 წლის — მიღწევა; ამასთანავე, პენსიაზე უფლება ქალებს წარმოეშობათ 60 წლიდან. თუ პირს ერთდროულად წარმოეშვა უფლება ამ კანონითა და „სახელმწიფო კომპენსაციისა და სახელმწიფო აკადემიური სტიპენდიის შესახებ“ კანონით გათვალისწინებულ სარგებლებზე, მას აქვს მხოლოდ ერთი კანონით მინიჭებული სარგებლის მოთხოვნის უფლება, საკუთარი არჩევით. პენსიაზე უფლება არ წარმოიშობა და წარმოშობილი უფლება შეწყდება პირის მიერ საჯარო საქმიანობის განხორციელების პერიოდში.
დაფინანსება, ოდენობა და გაანგარიშების წესი
პენსიის დაფინანსების წყაროა საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტი, და ოდენობა ყოველწლიურად განისაზღვრება ბიუჯეტის შესახებ კანონით, კანონით დადგენილი გაანგარიშების წესისა და პირობების შესაბამისად: ბიუჯეტის პროექტში პენსია განისაზღვრება, როგორც მიმდინარე წლის პენსია, გაზრდილი 70 წლამდე ასაკის პენსიონერებისთვის — ბოლო 12 თვის ინფლაციის საშუალო მაჩვენებლით, მაგრამ არანაკლებ 20 ლარით; 70 წლის და მეტი ასაკისათვის — ინფლაციისა და ბოლო 6 კვარტალში მშპ-ის რეალური ზრდის საშუალო არითმეტიკულის 80 პროცენტის ჯამით, მაგრამ არანაკლებ 25 ლარით.
თუ გაზრდილი ოდენობა 5-ის ჯერად რიცხვზე ნაკლებია, იგი მრგვალდება მეტობით უახლოეს 5-ის ჯერად რიცხვამდე; ზრდა საბიუჯეტო წლის პირველივე თვიდან ხდება; მაჩვენებლები საბიუჯეტო კოდექსით დადგენილი წესით, სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის ოფიციალურ მონაცემებზე დაყრდნობით გამოითვლება; და დაუშვებელია პენსიის ოდენობის ამ წესისგან განსხვავებული წესით განსაზღვრა — გარანტია, რომელიც დავისას გადამწყვეტია.
დასანიშნად მიმართვა და გაცემის წესი
პენსიის დანიშვნის თაობაზე განცხადება ყველა საჭირო დოკუმენტთან ერთად წარედგინება კომპეტენტურ ორგანოს; საჭირო დოკუმენტების ნუსხა და დანიშვნის წესი მინისტრის ნორმატიული აქტით განისაზღვრება. გაცემის წესის ორი დებულება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: პენსია გაიცემა საქართველოს ტერიტორიაზე, ნებისმიერ ადგილას, პენსიონერის სურვილის მიხედვით, და მიმდინარე თვის პენსია გაიცემა არა უგვიანეს მომდევნო თვის დასრულებისა. საზღვარგარეთ მცხოვრებ პენსიონერს ეს ნორმები უნდა გაითვალისწინოს დაგეგმვისას: გაცემის ადგილი საქართველოს ტერიტორიას უკავშირდება, თუმცა ადგილი პენსიონერის სურვილით ირჩევა.
შეჩერება და განახლება
პენსია შეჩერდება საფუძვლის წარმოშობის მომდევნო თვის პირველი რიცხვიდან: პირის მიერ პენსიის ზედიზედ 6 თვის განმავლობაში მიუღებლობისას; წინასწარ პატიმრობაში ყოფნისას; ან სხვა საფუძვლით, თუ იგი კანონიდან გამომდინარეობს. განახლება ხდება მომდევნო თვის პირველი რიცხვიდან და ანაზღაურდება მიუღებელი თანხა წარსული დროისათვის, მაგრამ არაუმეტეს შეჩერების დღიდან 1 წლისა: მიუღებლობის შემთხვევაში — განახლების განცხადების შემდეგ; პატიმრობისას — გამამართლებელი განაჩენის გამოტანისას; სხვა შემთხვევაში — საფუძვლის აღმოფხვრის შემდეგ.
შეწყვეტის შემთხვევები
პენსია შეწყდება მომდევნო თვის პირველი რიცხვიდან: პირადი განცხადებით; საჯარო საქმიანობის განხორციელების პერიოდში; სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენის კანონიერ ძალაში შესვლისას, რომლითაც პირს თავისუფლების აღკვეთა შეეფარდა — შეჩერების დღიდან; უცხო ქვეყნის მოქალაქის ან მოქალაქეობის არმქონე პირის გაძევებისას; მოქალაქეობიდან გასვლისას ან დაკარგვისას; გარდაცვალებისას; შეჩერების დღიდან 3 წლის გასვლის შემდეგ; ან სხვა საფუძვლით. პენსიის შეწყვეტის ერთ-ერთი წყაროა სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ელექტრონული ბაზის ინფორმაცია, რომელიც კომპეტენტურ ორგანოს ავტომატურად ეწოდება.
დაგეგმვის პრაქტიკული რუკა ორ ტრაექტორიად იყოფა. პირველი — დანიშვნამდე: ასაკის მიახლოებისას დროულად მოემზადოთ დოკუმენტების ნუსხისთვის, რომელიც მინისტრის ნორმატიული აქტით არის დადგენილი, და გამოირიცხოს დაგვიანება პირველივე გადახდის თვეში. მეორე — დანიშვნის შემდეგ: გაცემის ადგილის განახლება სურვილის შეცვლისას, მიღების რეგულარობის კონტროლი (6 თვის ზედიზედ მიუღებლობა შეჩერებას იწვევს) და საჯარო საქმიანობაზე დაბრუნებისას შეწყვეტის წესის გათვალისწინება.
გამოტანის თვალსაზრისით ორი გარემოებაა გადამწყვეტი. ერთი — გაცემის ადგილი პენსიონერის სურვილით ირჩევა: საცხოვრებელ ადგილს შეცვლა გაცემის ახალ წერტილამდე მოქმედებს და დაგეგმვისას ამ ცვლასთან შეჯერება იხდება. მეორე — დროის დისციპლინა: მიმდინარე თვის პენსია მომდევნო თვის ბოლომდე გაიცემა, და ეს ვადა იმ შემთხვევაშიც მუშაობს, როცა გაცემა რამის მიზეზით გვიანდება — დაგვიანება პენსიონერის დანაკარგად არ რჩება, და ამ წესის ცოდნა დავისგან იცავს, რადგან მიმართვა ზუსტ ნორმაზე დგას, ვიდრე ვარაუდზე.
ხშირად დასმული კითხვები
რომელ ასაკში წარმოიშობა პენსიაზე უფლება?
საპენსიო ასაკია 65 წელი, ქალებისთვის — 60 წლიდან; საჯარო საქმიანობის პერიოდში უფლება არ წარმოიშობა.
როგორ იზრდება პენსია?
70 წლამდე — ინფლაციით, არანაკლებ 20 ლარით; 70 წლის ზემოთ — ინფლაციითა და მშპ-ს ზრდის 80 პროცენტით, არანაკლებ 25 ლარით; ოდენობა 5-ის ჯერადამდე მრგვალდება.
სად და როდის გაიცემა პენსია?
საქართველოს ტერიტორიაზე, ნებისმიერ ადგილას პენსიონერის სურვილის მიხედვით; მიმდინარე თვის პენსია — არა უგვიანეს მომდევნო თვის დასრულებისა.
რა მოჰყვება პენსიის მიუღებლობას?
6 თვის ზედიზედ მიუღებლობაზე პენსია შეჩერდება; განახლებისას მიუღებელი თანხა შეჩერებიდან 1 წლამდე ანაზღაურდება, და 3 წლის გასვლის შემდეგ პენსია შეწყდება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ს გუნდი დაგეხმარებით საპენსიო დაგეგმვასა და მიღების პრაქტიკულ საკითხებში: დანიშვნის პროცედურა, გაცემის ადგილის დაგეგმვა, შეჩერება-განახლების დავები და ოდენობის გადამოწმება. გვიწერეთ — დავგეგმავთ თქვენს საპენსიო სტრატეგიას კანონის ყველა ვადასთან ერთად.