შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის ცნება
შეზღუდული შესაძლებლობის სტატუსის სამართლებრივი საწყისია კანონით განმარტებული ცნება: შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირი არის პირი მყარი ფიზიკური, ფსიქიკური, ინტელექტუალური ან სენსორული დარღვევით, რომლის სხვადასხვა დაბრკოლებასთან ურთიერთქმედებამ შესაძლოა ხელი შეუშალოს საზოგადოებრივ ცხოვრებაში ამ პირის სრულ და ეფექტიან მონაწილეობას სხვებთან თანაბარ პირობებში. ამავე კანონში განმარტებულია შესაძლებლობათა შეზღუდვა — თანაბარი შესაძლებლობის არქონა, რაც განპირობებულია ფიზიკური გარემოს, საზოგადოების დამოკიდებულებისა და სხვა ფაქტორების ერთობლიობით, და ბიოფსიქოსოციალური მოდელი, რომელიც ჯანმრთელობის მდგომარეობის შეფასებას ფსიქოლოგიურ, ბიოლოგიურ და სოციალურ ფაქტორებს უკავშირებს.
ცნებითი აპარატი დამატებით აყალიბებს გონივრულ მისადაგებას, უნივერსალურ დიზაინს, მისაწვდომ გარემოს, ჟესტურ ენას, პირდაპირ და ირიბ დისკრიმინაციას, დამოუკიდებელ ცხოვრებას და პერსონალური ასისტენტის სერვისს. სტატუსთან დაკავშირებული პრაქტიკული ნაბიჯებისთვის ეს ცნებები მნიშვნელოვანია, რადგან სწორედ მათი მეშვეობით ხდება პირის მდგომარეობის სამართლებრივი კვალიფიკაცია.
ჯანმრთელობის დაცვა — ინდივიდუალური საჭიროებების მიდგომა
სახელმწიფო, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა ინდივიდუალური საჭიროებების გათვალისწინებით, კანონმდებლობის შესაბამისად უზრუნველყოფს მათთვის ჯანმრთელობის დაცვის სერვისების ხელმისაწვდომობას სხვებთან თანასწორად. ეს გულისხმობს ჯანმრთელობის დაცვის დაწესებულების ხელმისაწვდომობას, სხვადასხვა სახის ჯანმრთელობის დაცვის პროგრამის განხორციელებას, შესაბამისი სტანდარტებისა და მეთოდების დანერგვის ხელშეწყობას და პრევენციული, ადრეული დიაგნოსტიკისა და სამკურნალო-სარეაბილიტაციო სერვისების მიწოდებას, რაც უზრუნველყოფს შეზღუდვის გამომწვევი ზოგადი მიზეზების იდენტიფიკაციასა და შეზღუდვის მინიმუმამდე დაყვანას.
ჯანმრთელობის მდგომარეობის მონაცემები
შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ მონაცემები კანონმდებლობით განსაზღვრული კრიტერიუმების შესაბამისად შეიტანება ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემის მქონე, ალკოჰოლიზმით, ნარკომანიით ან/და ტოქსიკომანიით დაავადებულ პირთა ერთიან საინფორმაციო ბაზაში, რომლის ადმინისტრირებას ახორციელებს საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო. ამ ბაზაში არსებული მონაცემების მოპოვების უფლება მხოლოდ შესაბამის დაწესებულებებს აქვთ, კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში — ასე იცავს კანონი პირის საიდუმლო მონაცემებს.
სოციალური დაცვის გარანტიები
შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა სოციალური დაცვის გარანტიები განისაზღვრება ამ კანონით, საერთაშორისო ხელშეკრულებებით და სხვა საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტებით. სახელმწიფო უზრუნველყოფს ცხოვრების ადეკვატური პირობების შექმნას, რაც სხვა ღონისძიებებთან ერთად მოიცავს სოციალური დაცვისა და სიღარიბის აღმოფხვრისკენ მიმართული პროგრამების შემუშავებასა და განხორციელებას. სტატუსზე მიბმული კონკრეტული პაკეტები სოციალური დახმარების შესახებ კანონით წყდება და მისი ათვლის წესიც იქვე არის დადგენილი — ამ საკითხებზე Legal.ge-ს შესაბამისი სერვისი ცალკე განიხილავს.







