რა არის არასახელმწიფო საპენსიო სქემა და ვინ მონაწილეობს მასში
არასახელმწიფო საპენსიო დაზღვევა და უზრუნველყოფა სახელმწიფო პენსიის სისტემისგან დამოუკიდებელი მექანიზმია, რომლის ცენტრშიც საპენსიო სქემა დგას — ფიზიკურ და იურიდიულ პირთა ურთიერთობის სისტემა, რომელსაც აარსებს დამფუძნებელი და რომლის საფუძველსაც ხელშეკრულება წარმოადგენს. ხელშეკრულების თანახმად, დამფუძნებელი, საპენსიო სქემით დადგენილი წესის შესაბამისად, იღებს მონაწილის არასახელმწიფო საპენსიო უზრუნველყოფის ვალდებულებას, ხოლო მეანაბრე — საპენსიო შენატანების გადახდის ვალდებულებას. მონაწილე არის ის პიროვნება, რომლის სასარგებლოდაც ხდება შენატანების გადახდა და პენსიის გაცემა. ამგვარად, სქემაში სამი როლი განირჩევა: დამფუძნებელი — სქემის დამაარსებელი და პენსიების გამცემი, მეანაბრე — შენატანების გადამხდელი და მონაწილე — პირი, რომლის ინტერესებზეც მთელი ეს მოწყობილობაა აგებული.
სწორედ მონაწილის ინტერესთა დაცვის მიზნით აწესრიგებს კანონი „არასახელმწიფო საპენსიო დაზღვევისა და უზრუნველყოფის შესახებ“ დეტალურად სქემის დაარსების, მისი სახეების, წესების მიღებისა და რეგისტრაციის, ასევე სქემის შეწყვეტის საკითხებს. თუ თქვენი ორგანიზაცია გეგმავს საპენსიო სქემის დაარსებას ან თქვენ უკვე ხართ ასეთი სქემის მონაწილე, მნიშვნელოვანია იცოდეთ, რომ ამ პროცესის ყველა ეტაპი — ხელშეკრულების ფორმიდან დაწყებული ეროვნულ ბანკში რეგისტრაციით დამთავრებული — კანონით დადგენილი წესით ხორციელდება, ხოლო ამ წესების უგულებელყოფა შესაძლოა სქემის რეგისტრაციის გაუქმებამდე ან სხვა მნიშვნელოვან იურიდიულ შედეგამდე მიგვიყვანოს.
ხელშეკრულება არასახელმწიფო საპენსიო დაზღვევისა და უზრუნველყოფის შესახებ
ხელშეკრულება იდება დამფუძნებელსა და მეანაბრეს შორის საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად. კანონი განასხვავებს მისი დადების სამ ვარიანტს: ხელშეკრულება შეიძლება დაიდეს დამფუძნებელსა და მეანაბრეს შორის სხვა ფიზიკური პირის სასარგებლოდ; დამფუძნებელსა და მონაწილეს შორის, თუ მონაწილე ამავე დროს თავად არის მეანაბრე საკუთარი თავის სასარგებლოდ; და დამფუძნებელსა და საპენსიო სქემის მუშაკებს შორის, თუ დამფუძნებელი ამავე დროს არის მეანაბრე საკუთარი მუშაკების სასარგებლოდ. პრაქტიკულად ეს ნიშნავს, რომ საპენსიო დანაგროვის ფორმირება შესაძლებელია როგორც მესამე პირის — მაგალითად, დამსაქმებლის — შენატანებით, ისე პიროვნების მიერ საკუთარი თავის სასარგებლოდ დამოუკიდებლად გადახდილი შენატანებით.
მონაწილის სასარგებლოდ დადებული ხელშეკრულება უნდა შეიცავდეს ჩანაწერს საპენსიო დანაგროვის ინვესტირების მიმართულებებისა და საპენსიო სქემის ფინანსური შედეგების ამ დანაგროვის ოდენობაზე ასახვის პირობების შესახებ — ანუ მონაწილეს უნდა ესმოდეს, სად ინვესტირდება მისი დანაგროვი და როგორ აისახება ინვესტიციების შედეგი მის ოდენობაზე. ასეთი ხელშეკრულების მიმართ მინიმალურ მოთხოვნებს განსაზღვრავს საქართველოს ეროვნული ბანკი, რაც ნიშნავს, რომ მხარეთა თავისუფალი შეთანხმება ამ მინიმალურ სტანდარტებზე ქვემოთ ვერ ჩაივლის და ხელშეკრულების პროექტი ხელმოწერამდე უნდა შემოწმდეს ამ მოთხოვნებთან შესაბამისობაზე.
საპენსიო სქემის სახეები: განსაზღვრული შენატანები თუ განსაზღვრული პენსია
შენატანებისა და გასაცემი თანხების ოდენობის მიხედვით საპენსიო სქემები ორ სახედ იყოფა. პირველი სახეა სქემები, სადაც განსაზღვრულია შენატანების ოდენობა და დამფუძნებლის ვალდებულება — შექმნას მონაწილეთა სახელობითი საპენსიო დანაგროვი და მის ხარჯზე რეგულარულად გასცეს პენსიები კანონით გათვალისწინებული ხელშეკრულების შესაბამისად. ამ მოდელის განმასხვავებელი ნიშანი ის არის, რომ აქცენტი შენატანების ოდენობაზე კეთდება: მონაწილეთა სახელობით იქმნება განცალკევებული დანაგროვები, რომელთა ხარჯზეც შემდგომ ხდება პენსიების რეგულარული გაცემა.
მეორე სახეა სქემები, სადაც განსაზღვრულია გასაცემი პენსიის ოდენობა და დამფუძნებლის მიერ გათვალისწინებულია პენსიების გადახდა, რომელთა ოდენობა დამოკიდებული არ არის სახელობითი საპენსიო დანაგროვის ოდენობაზე. ამ შემთხვევაში მონაწილეს დაპირებული აქვს განსაზღვრული პენსიის ოდენობა, ხოლო გადახდის წყარო სახელობითი დანაგროვის მოცულობას არ უკავშირდება. ორივე მოდელს აქვს საკუთარი უპირატესობები და რისკები, ამიტომ სქემის ტიპის შერჩევა ისეთი გადაწყვეტილებაა, რომელიც საგულდაგულო იურიდიულ შეფასებას მოითხოვს.

