უბედური შემთხვევების გამოძიება საქართველოში შრომის ინსპექციის სამსახურის კომპეტენციაა, და ეს უფლებამოსილება შრომის კანონის 75-ე, 76-ე და 77-ე მუხლებით არის განსაზღვრული, ხოლო გამოძიების ობიექტს — იმ მოვალეობებს, რომელთა დარღვევა გამოიძიება — 45-ე მუხლი განსაზღვრავს. უცხოურ სამართალში არსებული ავარიების გამოძიების ფედერალური სააგენტოების მოდელები ქართულ სისტემაში არ მოქმედებს: უბედური შემთხვევის გამომძიებელი ორგანო საქართველოში შრომის ინსპექციაა. ეს გვერდი აღწერს გამოძიების სრულ ტრაექტორიას — მანდატიდან ჯარიმის დაკისრებამდე — და ახსნის, როგორ უნდა მოემზადოს დამსაქმებელი ინსპექციის გამოძიებისთვის.
ინსპექციის მანდატი და უფლებამოსილებები
კანონის 75-ე მუხლის მიხედვით, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სახელმწიფო კონტროლისადმი დაქვემდებარებული შრომის ინსპექციის სამსახური უფლებამოსილია უზრუნველყოს შრომითი ნორმების — კონსტიტუციის, საერთაშორისო ხელშეკრულებების, შრომის კანონის, „შრომის უსაფრთხოების შესახებ“ ორგანული კანონის, „შრომითი მიგრაციის შესახებ“ კანონის და სხვა ნორმატიული აქტების — ეფექტიანი გამოყენება. კანონის 76-ე მუხლი ამ მანდატს ადმინისტრაციული ელემენტით ავრცელებს: შრომითი ნორმების დარღვევასთან დაკავშირებულ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა საქმეების განხილვისა და კანონის 77-ე−80-ე მუხლებით გათვალისწინებული სახდელების დაკისრების უფლება შრომის ინსპექციას აქვს. ასე რომ, უბედური შემთხვევის შემდგომი გამოძიება და ადმინისტრაციული დავა ერთი ორგანოს ხელშია თავმოყრილი.
რას ამოწმებს გამოძიება
გამოძიების საგანი 45-ე მუხლით დაკისრებული მოვალეობების შესრულებაა. დამსაქმებელი ვალდებულია უზრუნველყოს დასაქმებული სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის მაქსიმალურად უსაფრთხო და ჯანსაღი სამუშაო გარემოთი; მიაწოდოს მას სრული, ობიექტური და გასაგები ინფორმაცია ყველა იმ ფაქტორის შესახებ, რომლებიც მოქმედებს სიცოცხლესა და ჯანმრთელობაზე; დანერგოს შრომის უსაფრთხოების პრევენციული სისტემა, მიაწოდოს ინფორმაცია რისკებსა და პრევენციის ზომებზე და აუცილებლობის შემთხვევაში უზრუნველყოს პერსონალური დამცავი აღჭურვილობით; მიიღოს ყველა გონივრული ზომა შემთხვევის შედეგების ლოკალიზაციის, პირველადი დახმარებისა და ევაკუაციისთვის. გამოძიება სწორედ ამ ჩამონათვალის შესრულებას ადგენს და დარღვევის აღმოჩენის შემთხვევაში 77-ე მუხლის სანქციას ააქტიურებს.