პლატფორმის პასუხისმგებლობა: შუალედური მომსახურების ჩარჩო
ონლაინ პლატფორმა, რომელიც მომხმარებლებს შორის ინფორმაციას ატარებს, ინახავს თუ მასპინძლობს, ხშირად უცხოური მოდელებით აიგება. საქართველოში ამ ურთიერთობებს აწესრიგებს ელექტრონული კომერციის შესახებ კანონი, რომლის შუალედური მომსახურების თავი ზუსტად განსაზღვრავს, როდის არის პლატფორმა თავის მომხმარებლების ინფორმაციაზე პასუხისმგებელი და როდის — არა. ამ გვერდზე განვმარტავთ ამ წესებს: ინფორმაციის გატარებას, ქეშირებას, ჰოსტინგს, მონიტორინგის ვალდებულების არარსებობას და მომსახურების მიმღების დაცვის მექანიზმებს.
ინფორმაციის გატარება
კანონის თანახმად, მომსახურების მიმღების ინფორმაციის საკომუნიკაციო ქსელით გატარებისას ან ქსელზე წვდომის უზრუნველყოფისას შუალედური მომსახურების მიმწოდებელი ამ ინფორმაციაზე პასუხისმგებელი არ არის, თუ: იგი არ ყოფილა გატარების ინიციატორი; მას არ აურჩევია მიმღები; და არ შეურჩევია ან არ შეუცვლია გატარებული ინფორმაციის შინაარსი. ეს გამონაკლისი გულისხმობს ინფორმაციის ავტომატურ, შუალედურ და დროებით შენახვას, იმდენად, რამდენადაც ის სრულდება გატარების პროცესისთვის, და ინფორმაცია არ ინახება მეტხანს, ვიდრე გადასაცემად ტექნიკურად არის საჭირო.
ქეშირება
გატარების დროებითი შენახვის — ქეშირების — შემთხვევაში პლატფორმა ინფორმაციის შენახვისთვის ან შინაარსისთვის პასუხისმგებელი არ არის, თუ ის ინახება სხვა მომხმარებლებისთვის ეფექტიანად და სწრაფად მიწოდების მიზნით და პროვაიდერი: არ ცვლის ინფორმაციას; არ არღვევს ხელმისაწვდომობის პირობებს; იცავს განახლების ინდუსტრიულ წესებს; ხელს არ უშლის მონაცემების მიღების კანონიერ ტექნოლოგიას; და დაუყოვნებლივ შლის ან ზღუდავს ინფორმაციას, როგორც კი შეიტყობს, რომ იგი პირველად წყაროსთან ამოღებულია ან მისი ხელმისაწვდომობა შეზღუდულია, ან ამას კანონიერად უფლებამოსილი ორგანო მოითხოვს. ქეშირების გამონაკლისი, სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, პირობითია — ის მოქმედებს მხოლოდ ქცევის ხუთი წესის დაცვისას.
ჰოსტინგი
მომხმარებლების ინფორმაციის შენახვისას — ჰოსტინგში — შუალედური პროვაიდერი შენახულ ინფორმაციაზე პასუხისმგებელი არ არის, თუ ერთი პირობა არსებობს: მას არ აქვს ფაქტობრივი ცოდნა უკანონო საქმიანობის ან ინფორმაციის შესახებ — ხოლო ზიანის ანაზღაურების სარჩელის შემთხვევაში არ იცნობს იმ ფაქტებს ან გარემოებებს, რომლებითაც უკანონო ინფორმაცია მჟღავნდება; ან უკანონო ინფორმაციის შესახებ ფაქტობრივი ცოდნის მიღებისთანავე დაუყოვნებლივ შლის ან ზღუდავს მას. გამონაკლისი არ ვრცელდება, თუ მომხმარებელი პროვაიდერის სახელით მოქმედებს ან მას პროვაიდერი მართავს. პრაქტიკულად ეს არის ის ჩარჩო, რომელზედაც „შეტყობინება და მოქმედება“ მოდელი აგებულია: პლატფორმა არ ვალდებულდება აღმოაჩინოს, მაგრამ იცის როგორც კი შეიტყობს — უკანონო შინაარსის დაუყოვნებელი მოშლა ან შეზღუდვა სავალდებულოა.
მონიტორინგის ვალდებულების არარსებობა
ამ სამი გამონაკლისის საფასურად კანონი საზღვარს აწესებს: აკრძალულია შუალედური მომსახურების მიმწოდებლისთვის გატარებული ან შენახული ინფორმაციის მონიტორინგის ან უკანონო ქმედების გამოვლენისთვის აქტიური ქმედებების ვალდებულების დაწესება. ამასთან, სასამართლოს ან უფლებამოსილ ორგანოს მოთხოვნით შესაძლებელია მას დაევალოს უკანონო ქმედების გამოვლენის, აღკვეთისა და თავიდან აცილებისთვის იმ მომსახურების მიმღების მაიდენტიფიცირებელი ინფორმაციის მიწოდება, რომელთანაც შენახვის შეთანხმება აქვს, აგრეთვე სხვა ინფორმაციის მიწოდება — კანონმდებლობით გათვალისწინებულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით.
მომსახურების მიმღების დაცვა
ჩარჩო ორმხრივია: მომსახურების მიმღებს უფლება აქვს პროვაიდერის მიერ კანონით გათვალისწინებული ინფორმაციის მოთხოვნისა და ხელშეკრულების დადებასას და შესრულებასთან დაკავშირებული ვალდებულებების შეუსრულებლობისას სააგენტოს მიმართოს. ეს უფლება არ ართმევს მას სასამართლოსთვის ან არბიტრაჟისთვის მიმართვის ან მედიაციის უფლებას. ანუ გამონაკლისები პლატფორმას ზოგადი პასუხისმგებლობისგან ანიმვითებს, მაგრამ სახელმწიფო ზედამხედველობისა და მომხმარებლის საჩივრის გზებს ხელს არ უშლის.
ჩვენ დაგეხმარებით პლატფორმის მოდელის შეფასებაში: განვსაზღვრავთ, რომელ რეჟიმში მოქმედებს თქვენი სერვისი — გატარება, ქეშირება თუ ჰოსტინგი, დავალაგებთ შეტყობინებებზე რეაგირების პროცედურებს, შევადგენთ პირობებს, რომლებიც გამონაკლისების პირობებს არ არღვევს, და წარმოგადგენთ ინტერესებს სააგენტოსთან და სასამართლოში. მიმართეთ — შევაფასებთ თქვენს პლატფორმას.
რა ნიშნავს ეს პლატფორმისთვის ოპერაციულად
პლატფორმისთვის ამ წესების ოპერაციული შედეგი სამ პროცესში ჩაიწერება. პირველი — რეჟიმის განსაზღვრა: ერთი და იმავე სერვისი სხვადასხვა ფუნქციაში სხვა რეჟიმში შეიძლება მოქმედებდეს, და თითოეულ ფუნქციას საკუთარი გამონაკლისის პირობები აქვს. მეორე — შეტყობინებების მართვა: ჰოსტინგის გამონაკლისი ფაქტობრივ ცოდნას ეყრდნობა, ამიტომ შეტყობინების მიღების, შემოწმების და რეაგირების ფიქსირებული პროცესი იმის მტკიცებულებაა, რომ ცოდნა როდის წარმოიშვა და რა მოჰყვა მას. მესამე — პირობების ჰარმონია: მომხმარებლის წესები ისე უნდა იყოს შედგენილი, რომ არ შეეჭრებოდეს გამონაკლისების პირობებში — წინააღმდეგ შემთხვევაში პლატფორმა პირობების შესრულების მიზნით თავად გაუქმებს საკუთარ დაცვას.
ჩვენი მხარდაჭერა ამ სამ პროცესს ავრცელებს: ვაანალიზებთ სერვისის ფუნქციებს და ვგებულობთ, რომელი გამონაკლისი რომელზე ვრცელდება; ვხსნით შეტყობინებების პროცესის ორგანიზებას, რომ ცოდნის ფაქტი და დრო ყოველთვის დასაბუთებადი იყოს; და ვათანხმებთ მომხმარებლის პირობებს კანონის ჩარჩოსთან. ასევე წარმოგადგენთ ინტერესებს სააგენტოსთან და სასამართლოში.
დამატებით ერთი გარემოება: გამონაკლისები პასუხისმგებლობისგან ათავისუფლებს პლატფორმას, მაგრამ სახელმწიფო ორგანოს ჩარევის შესაძლებლობას არ ეხება — კანონი პირდაპირ აწესებს, რომ აღნიშნული დებულებები არ ზღუდავს სასამართლოს ან უფლებამოსილ ადმინისტრაციულ ან სამართალდამცავ ორგანოს კანონის დარღვევის შემთხვევაში საკუთარი უფლებამოსილების ფარგლებში იმოქმედოს. ეს ნიშნავს, რომ კონტენტის მოშლა შეიძლება არა მხოლოდ უფლებამოსილი პირის შეტყობინებით, არამედ სახელმწიფოს მოთხოვნითაც — და პლატფორმის პროცესები ორივე გზას უნდა ითვალისწინებდეს.