არასამთავრობო სექტორის დამსაქმებლის სამართლებრივი ჩარჩო
არასამეწარმეო იურიდიული პირი თანამშრომლებს იწვევს იმავე შრომის კანონით, რომლითაც ნებისმიერი კომერციული კომპანია — არასამთავრობო სექტორისთვის განსაკუთრებული შრომითი წესები საქართველოს კანონმდებლობაში არ არსებობს. ამიტომ დასაქმება არასამთავრობო ორგანიზაციაში ოთხი ნორმის ცოდნაზეა დამოკიდებული: წინასახელშეკრულებო ინფორმაციული მოვალეობები (მუხლი 11), ხელშეკრულების დადების ფორმა და ვადა (მუხლი 12), არსებითი პირობების აუცილებელი ნუსხა (მუხლი 14) და ვადის გასვლის შემდგომი გაგრძელების წესი (მუხლი 51). სწორედ ეს ოთხი კვანძი ქმნის იმ სამართლებრივ ჩარჩოს, რომელშიც არასამთავრობო ორგანიზაცია დამსაქმებლის როლში მოქმედებს.
წინასახელშეკრულებო ეტაპი — მუხლი 11
კანდიდატთან ურთიერთობა ხელშეკრულებამდე იწყება და კანონი ამ ეტაპსაც აწესრიგებს. დამსაქმებელს უფლება აქვს მოიპოვოს კანდიდატის შესახებ ინფორმაცია, გარდა იმისა, რომელიც არ არის დაკავშირებული სამუშაოს შესრულებასთან და არ არის საჭირო შესაძლებლობების შესაფასებლად; კანდიდატი კი ვალდებულია დააცნობოს ნებისმიერი გარემოების შესახებ, რომელმაც შეიძლება ხელი შეუშალოს სამუშაოს ან საფრთხე შეუქმნას დამსაქმებლის ინტერესებს. კანდიდატის მონაცემები მისი თანხმობის გარეშე სხვა პირისთვის მიუწვდომელია, კანდიდატს კი უფლება აქვს გამოითხოვოს წარდგენილი დოკუმენტები, თუ ხელშეკრულება არ დაიდო. დამსაქმებელი ვალდებულია კანდიდატს მიაწოდოს ინფორმაცია შესასრულებელ სამუშაოზე, ხელშეკრულების ფორმასა და ვადაზე, შრომის პირობებზე, დასაქმებულის უფლებრივ მდგომარეობასა და შრომის ანაზღაურებაზე. დასაქმებაზე უარის დასაბუთება არ არის სავალდებულო; თანაბარი მოპყრობის პრინციპის დებულებები კი უნდა აისახოს შინაგანაწესსა და სხვა დოკუმენტებში.
ხელშეკრულების ფორმა და ვადა — მუხლი 12
შრომითი ხელშეკრულება იდება ზეპირი ან წერილობითი ფორმით, განსაზღვრული ან განუსაზღვრელი ვადით; თუ შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობა 1 თვეს აღემატება, წერილობითი ფორმა აუცილებელია. განსაზღვრული ვადით დადება წესის თანახმად დასაშვებია მხოლოდ კანონით ჩამოთვლილი საფუძვლის არსებობისას — კონკრეტული მოცულობის სამუშაო, სეზონური სამუშაო, დროებით გაზრდილი მოცულობა, დროებით არმყოფის ჩანაცვლება ან სხვა ობიექტური გარემოება — გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ხელშეკრულების ვადა 1 წელი ან მეტია. მთავარი დაცვითი წესი გაგრძელების კონსტრუქციაა: თუ ხელშეკრულების ვადა 30 თვეს აღემატება ან მიმდევრობით ორჯერ ან მეტჯერ დადებული ვადიანი ხელშეკრულებების საერთო ხანგრძლივობა 30 თვეს აღემატება, ის უვადოდ ითვლება; მიმდევრობით დადებულად ჩაითვლება გაგრძელება ვადის გასვლისთანავე ან ახალი ხელშეკრულება 60 დღის ვადაში. ვადიანი ხელშეკრულება საფუძვლის გარეშე ასევე უვადოდ ითვლება. დამწყები საწარმოსთვის არსებობს 48-თვიანი გამონაკლისი, სადაც ვადიანი ხელშეკრულების ხანგრძლივობა 3 თვეზე ნაკლები ვერ იქნება.
არსებითი პირობები — მუხლი 14
კანონი ხელშეკრულების არსებით პირობებს ნუსხით განსაზღვრავს: მხარეთა შესახებ ინფორმაცია, მუშაობის დაწყების თარიღი და ხანგრძლივობა, სამუშაო და დასვენების დრო, სამუშაო ადგილი, თანამდებობა და სამუშაოს აღწერილობა, შრომის ანაზღაურება და გადახდის წესი, ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურება, შვებულებების ხანგრძლივობა და წესი, ურთიერთობის შეწყვეტის წესი და, საჭიროებისას, კოლექტიური ხელშეკრულების დებულებები. დასაქმებულის მოთხოვნით გაიცემა დასაქმების ცნობა. შრომის შინაგანაწესი შეიძლება ხელშეკრულების ნაწილი გახდეს, და მისი ცვლილება დასაქმებულს უნდა გაეცნოს შეტანიდან 14 კალენდარული დღის ვადაში. რამდენიმე ხელშეკრულების არსებობისას ერთსა და იმავე პირობაზე უპირატესობა ბოლო ხელშეკრულებას აქვს; კანონს ან კოლექტიურ ხელშეკრულებას წინააღმდეგი პირობა ბათილია, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა დასაქმებულის მდგომარეობას აუმჯობესებს.
ვადის გასვლის შემდგომი გაგრძელება — მუხლი 51
ცალკე წესი იმ შემთხვევას ეხება, როცა ხელშეკრულების ვადა გავიდა, მაგრამ სამუშაოს ხასიათიდან გამომდინარე მისი დაუყოვნებელი შეწყვეტა მნიშვნელოვან ზიანს გამოიწვევს და საფრთხეს შეუქმნის ადამიანის ჯანმრთელობას: ასეთ დროს დასაქმებული ვალდებულია დამსაქმებლის მითითებით გააგრძელოს მუშაობა ამ ვითარების დასრულებამდე, ხოლო დამსაქმებელი — მისცეს შრომის ანაზღაურება. არასამთავრობო ორგანიზაციებისთვის, სადაც გრანტების დასრულება და ვადების გადაფარვა ხშირია, ეს ნორმა განსაკუთრებით პრაქტიკულია. ცალკე უნდა გამიჯნოს მოხალისეობა: მოხალისის ურთიერთობა ამ კანონის ფარგლებს გარეთაა, და მოხალისესა და დასაქმებულს შორის საზღვრის არასწორი წერა ხელშეკრულების ნაცვლად სწორედ შრომითი ურთიერთობის ბათილ ელემენტებს ბადებს.
ხშირად დასმული კითხვები
განსხვავდება თუ არა დასაქმება არასამთავრობო ორგანიზაციაში?
არა — არასამეწარმეო იურიდიული პირი იმავე შრომის კანონით დასაქმებს; განსხვავებული შრომითი წესები არ არსებობს.
როდის არის წერილობითი ფორმა აუცილებელი?
როცა შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობა 1 თვეს აღემატება.
როდის ხდება ხელშეკრულება უვადო?
როცა ვადა 30 თვეს აღემატება ან მიმდევრობით დადებული ხელშეკრულებების ჯამი 30 თვეს სცილდება; საფუძვლის გარეშე დადებული ვადიანი ხელშეკრულებაც უვადოდ ითვლება.
შეიძლება თუ არა მუშაობის გაგრძელება ვადის შემდეგ?
დიახ — თუ სამუშაოს ხასიათიდან გამომდინარე შეწყვეტა მნიშვნელოვან ზიანს გამოიწვევს და ჯანმრთელობას საფრთხეს უქმნის, დამსაქმებლის მითითებით, ანაზღაურებით.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
არასამთავრობო ორგანიზაციის შრომითი ურთიერთობები მოითხოვს წესდებასთან, გრანტებთან და შრომის კანონთან ჰარმონიულ ხელშეკრულებებს. Legal.ge-ზე შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ შრომის სამართლის სპეციალისტს, რომელიც მოამზადებს ხელშეკრულებებს, შინაგანაწესს და დაიცავს ორგანიზაციას დავებში. შეავსეთ მოთხოვნა საიტზე და მიიღეთ კვალიფიციური დახმარება.