ქირავნობის ხელშეკრულების ცნება და მხარეთა ვალდებულებები
მეიჯარესა და მოიჯარეს ურთიერთობა სამოქალაქო კოდექსის ქირავნობის ნორმებით რეგულირდება, რომლებიც ამ გვერდის საფუძველში მუხლებით 531, 540, 558, 562, 564 და 567 არის წარმოდგენილი. მუხლით 531 განსაზღვრულია ხელშეკრულების ცნება: ქირავნობის ხელშეკრულებით გამქირავებელი მოვალეა დამქირავებელს სარგებლობაში გადასცეს ნივთი განსაზღვრული ვადით, ხოლო დამქირავებელი მოვალეა გამქირავებელს გადაუხადოს დათქმული ქირა. ამგვარად, გარიგების არსი ორმხრივია — სარგებლობის უფლება ქირის გადახდის სანაცვლოდ, და თითოეული დავის ანალიზი სწორედ ამ ვალდებულებათა შესრულებით იწყება.
ბინის ქირავნობისას ეს მარტივი ფორმულა პრაქტიკაში მრავალ საკითხს შეიცავს: რა მდგომარეობაში გადაიცემა სადგომი, რა ზომის ქირაა დათქმული, როგორ ფიქსირდება გადახდები და რა ხდება ვალდებულებათა დარღვევისას. კოდექსის ნორმები ამ კითხვებს საერთო ჩარჩოთი პასუხობს, ხოლო დეტალები ხელშეკრულებით და კოდექსის სხვა დებულებებით განისაზღვრება.
საცხოვრებელი სადგომის შენახვისთვის საჭირო ზემოქმედებების თმენა
მუხლი 540 სადგომის ქირავნობის სპეციფიკურ წესს აწესებს: სადგომის დამქირავებელმა უნდა ითმინოს ქირავნობის ნივთის მიმართ გატარებული ზემოქმედებანი, რომლებიც აუცილებელია გაქირავებული საცხოვრებელი სადგომის ან შენობის შესანახად. ეს ნიშნავს, რომ სახელოსნო ან სარემონტო ხასიათის ჩარევა, რომელიც შენობის შენახვისთვის აუცილებელია, მოიჯარის ტვირთად ითვლება — მისი თანხმობა ამ შემთხვევაში არ ითხოვება.
ამავე ნორმით გამქირავებელს მკაცრი ვალდებულება აქვს: ასეთი ღონისძიებების შესახებ, თუ ეს შესაძლებელია, უნდა შეატყობინოს დამქირავებელს და არ დაუშვას ისეთი მოქმედებები, რომლებიც აუცილებლობით არ არის გამოწვეული. ასე იბალანსება კანონი შენობის შენახვის ინტერესსა და მოიჯარის საცხოვრებლის მშვიდი სარგებლობის უფლებას შორის. ზემოქმედების აუცილებლობის საზღვრებგარე ჩარევა უკვე დავის საფუძველი ხდება.
ხელშეკრულების მოშლა ქირის გადაუხდელობის გამო
მუხლი 558 ქირის გადაუხდელობის შემთხვევაში გამქირავებელს აძლევს ხელშეკრულების ვადამდე მოშლის უფლებას, თუ დამქირავებელმა ქირა არ გადაიხადა სამი თვის განმავლობაში. ეს ნორმა მეიჯარის ხშირად გამოყენებადი ინსტრუმენტია: დაგვიანებული გადახდები თვეების განმავლობაში კრიტერიულს აღწევს და ხელშეკრულების შემდგომი არსებობის საკითხს აყენებს დღის წესრიგში.
ამ უფლების გამოყენება მაინც დოკუმენტურ საფუძველს მოითხოვს: მეიჯარემ უნდა დაამტკიცოს, რომ ქირა სწორედ აღნიშნული ხანგრძლივობით არ გადახდილა. გადახდის დადასტურებად მეიჯარესთან კომუნიკაცია, საბანკო გადარიცხვების ისტორია თუ სხვა მტკიცებულება გამოიყენება, და სწორედ ამ მტკიცებულებათა სისრულზეა დამოკიდებული მოთხოვნის წარმატება.