იჯარის დავები — სამართლებრივი ჩარჩო და დავის საგანი
იჯარით გადახურული ურთიერთობები — საოფისე, საწარმოო, სავაჭრო თუ საცხოვრებელი სივრცეები — ხშირად მთავრდება დავით: ქირას ვინ და როდის იხდის, როგორ უნდა დაბრუნდეს ქონება და როდის შეიძლება ურთიერთობის შეწყვეტა. ამ დავების გადაწყვეტის საფუძველი ჯერ ხელშეკრულებაა, ხოლო იქ, სადაც ხელშეკრულება არაფერს ამბობს, სამოქალაქო კოდექსის იჯარის თავის ნორმები.
კოდექსის მე-581 მუხლი განსაზღვრავს იჯარის ხელშეკრულების არსს: მეიჯარე მოვალეა გადასცეს მოიჯარეს განსაზღვრული ქონება დროებით სარგებლობაში და საიჯარო დროის განმავლობაში უზრუნველყოს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა, თუ ის მიღებულია მეურნეობის სწორი გაძღოლის შედეგად შემოსავლის სახით; მოიჯარე კი მოვალეა გადაუხადოს დათქმული საიჯარო ქირა. ქირა შეიძლება განისაზღვროს როგორც ფულით, ისე ნატურით, და მხარეებს შეუძლიათ სხვა საშუალებებზეც შეთანხმდნენ. ეს მოქნილობა ნიშნავს, რომ დავის გადაწყვეტისას პირველ ადგილზე ხელშეკრულების შინაარსი დგას.
ვადამდე დაბრუნება — როდის თავისუფლდება მოიჯარე ქირისგან
ხშირი დავის საგანია ვითარება, როცა მოიჯარე ქონებას ვადაზე ადრე აბრუნებს და მიაჩნია, რომ ქირის გადახდა აღარ აუცილებელია. კოდექსის 588-ე მუხლი ამ კითხვას ნათლად წყვეტს: თუ მოიჯარე საიჯარო ურთიერთობის შეწყვეტამდე ქონებას უკან აბრუნებს, ის საიჯარო ქირის გადახდისგან მხოლოდ მაშინ თავისუფლდება, თუ თავის სანაცვლოდ შესთავაზებს ახალ გადახდისუნარიან და მეიჯარისთვის მისაღებ მოიჯარეს. ახალი მოიჯარე თანახმა უნდა იყოს, იჯარის ხელშეკრულება მიიღოს იმავე პირობებით.
თუ მოიჯარე ასეთ მოიჯარეს ვერ შესთავაზებს, მან საიჯარო ქირა უნდა იხადოს საიჯარო ურთიერთობის დასრულებამდე. ეს ნორმა მეიჯარის ინტერესს იცავს — მისი შემოსავლის წყარო ქონების ნებისმიერი ადრეული დაბრუნებით არ წყდება, თუ პირობები დაკმაყოფილებული არ არის.
უვადო იჯარის მოშლა — ვადები და ფორმა
როცა იჯარის ვადა ხელშეკრულებით განსაზღვრული არ არის, დგება უვადო იჯარის რეჟიმი. კოდექსის მე-606 მუხლით, თუ იჯარის ვადა არ არის განსაზღვრული, ხელშეკრულების ყოველ მხარეს შეუძლია საიჯარო წლის დაწყებიდან არა უგვიანეს ათი დღისა განაცხადოს მომდევნო საიჯარო წლისთვის იჯარის ხელშეკრულების მოშლის თაობაზე. საიჯარო წლად ითვლება კალენდარული წელი, და თუ მხარეები შეთანხმდნენ უფრო მცირე ვადაზე, ეს წერილობით გაფორმებას საჭიროებს.
მიწის ნაკვეთის ან უფლების იჯარისას კი კოდექსის 589-ე მუხლი მოქმედებს: თუ ვადა განსაზღვრული არ არის, ხელშეკრულების მოშლა დასაშვებია მხოლოდ საიჯარო წლის ბოლოსთვის და ის შეიძლება მოიშალოს საიჯარო წლის დამთავრებიდან არა უგვიანეს ერთი თვისა. ეს წესები გამოიყენება მაშინაც, როცა საიჯარო ურთიერთობა შეიძლება კანონით დადგენილ ვადაზე ადრე მოიშალოს. ვადების არევა დავის ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი მიზეზია — განაცხადის დრო და სახელი ყოველთვის გააზრებულად უნდა დაფიქსირდეს.