ქონების დაზიანების სარჩლის საფუძველი
ქონების დაზიანების შემთხვევაში სარჩლის საფუძველი სამოქალაქო კოდექსის დელიქტური ნორმაა: პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. ეს ნორმა სამივე ელემენტს აწესრიგებს — მოქმედების მართლსაწინააღმდეგობას, ბრალს (განზრახვა ან გაუფრთხილებლობა) და ზიანს — და სწორედ ამ ელემენტების დადგენაზეა დამოკიდებული სასამართლოში მოთხოვნის წარმატება და ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობა. ქონების დაზიანების საქმეში ეს ელემენტები ყოველთვის კონკრეტულ ფაქტებზეა აგებული: რა მოხდა, ვინ იმოქმედა, რამ განაპირობა შედეგი და რა შედეგი დადგა. სარჩლის მომზადება სწორედ ამ ფაქტობრივი ჯაჭვის დოკუმენტური გაშლაა — მტკიცებულებების ისეთი მოწყობა, რომ თითოეული ელემენტი ცალ-ცალკე იყოს დასაბუთებული.
ამასთან, ზიანის ცნება სამართალწარმოებაში არ არის მხოლოდ დაზიანებული ნივთის აღწერა: ის მოიცავს იმასაც, რაც დაზარალებულმა დაკარგა და იმასაც, რაც მიიღებდა. სწორედ ამიტომ სარჩლამდე მნიშვნელოვანია ზიანის სრული ინვენტარიზაცია — შეკეთების ხარჯების დოკუმენტები, ღირებულების შეფასებები და იმ შემოსავლების გაანგარიშება, რომლის მიღებაც დაზიანებამ შეუძლებელი გახადა.
სოლიდარული პასუხისმგებლობა
თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები — დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის სრული ოდენობა ნებისმიერ მათგანთან. გარდა ამისა, ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით. ეს გაფართოებული წრე დაზარალებულის პოზიციას აძლიერებს: გამოსადეგი მოპასუხე შეიძლება იყოს არა მხოლოდ უშუალო ქმედების ავტორი. სოლიდარობის გამოყენება სარჩელის სტრატეგიაშიც აისახება: მოთხოვნის მიმართვა რამდენიმე პირისადმი განსაზღვრავს, თუ ვის ქონებაზე შეიძლება აღსრულება რეალურად მიაღწიოს დაზარალებულმა.
ანაზღაურების ფორმა — აღდგენა თუ ფული
კოდექსის შესაბამისი ნორმის მიხედვით, თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება. პრაქტიკულად ეს ნიშნავს, რომ აღდგენითი ხარჯის ჭარბი სიდიდე ფულად კომპენსაციას აყენებს სადავოდ: მხარეები ხშირად სწორედ იმაზე კამათობენ, იყო თუ არა აღდგენა „არათანაზომიერად ძვირი“.