აკადემიური დისციპლინა უმაღლეს განათლებაში „უმაღლესი განათლების შესახებ“ კანონის მუხლი 43-ის მე-7 პუნქტით და მუხლი 44-ით რეგულირდება. ხშირად ამ თემას უცხოურ სამართალში არსებული ჩარჩოებით აღწერენ — მაგალითად, ამერიკული ფედერალური კანონმდებლობის იმ ნორმით, რომელიც განათლების სფეროში სქესობრივ დისკრიმინაციას ებრძვის და სპეციალურ საგამოძიებო პროცედურებსაც აწესებს. აქ უნდა ითქვას მკაფიოდ: ასეთი უცხოური რეჟიმი ქართულ სამართალში არ არსებობს და საქართველოში სტუდენტის დისციპლინურ პასუხისმგებლობას სწორედ ეს კანონი მართავს. ამ გვერდზე განვმარტავთ სუბსტანციურ მხარეს — რა არის დისციპლინური გადაცდომა, საიდან მოდის დისციპლინური ვალდებულება და რომელი შეზღუდვები დგას სახდელის წინაშე.
დისციპლინური ვალდებულების წყარო — მუხლი 44
მუხლი 44 სტუდენტის ვალდებულებებს აწესებს: სტუდენტი ვალდებულია უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების მიერ დადგენილი პროგრამის მიხედვით ისწავლოს ყველა ის საგანი, რომელიც საკუთარი სურვილით აირჩია და რომლის სწავლება სავალდებულოა, და დაიცვას უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების წესდება და შინაგანაწესი. ეს კომპაქტური ნორმა დისციპლინური ვალდებულების საფუძველია: პასუხისმგებლობა შეიძლება დადგეს არჩეული საგნების სწავლის ვალდებულების შეუსრულებლობაზე ან წესდება-შინაგანაწესის დარღვევაზე.
აქედან გამომდინარე, დისციპლინური ბრალდების განხილვისას პირველი კითხვა ყოველთვის ესაა: რომელი ზუსტი ვალდებულება დაირღვა? თუ ბრალდება ეყრდნობა ქცევას, რომელიც არც მუხლი 44-ის ვალდებულებებში ჯდება და არც დაწესებულების წესდება-შინაგანაწესში, დისციპლინური პასუხისმგებლობის საფუძველი საეჭვოა.
პროპორციულობა და გადაცდომის დეტალური განსაზღვრა — მუხლი 43
მუხლი 43-ის მე-7 პუნქტი აწესებს სუბსტანციურ სტანდარტს: სტუდენტის მიმართ დისციპლინური წარმოება უნდა იყოს დისციპლინური გადაცდომის პროპორციული და შეიძლება განხორციელდეს მხოლოდ უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების წესდებითა და შინაგანაწესით გათვალისწინებულ შემთხვევებში და გათვალისწინებული წესით, ამ კანონის გათვალისწინებით და სამართლიანი პროცედურის გზით.
იმავე პუნქტით დაწესებულებას ორი სპეციფიკური ვალდებულება აქვს: მან უნდა შეიმუშაოს სტუდენტის ეთიკის კოდექსი, რომელიც შესაძლებელია აწესებდეს შეზღუდვას სტუდენტის ქცევაზე, თუ ეს დაკავშირებულია საგანმანათლებლო პროცესის წარმართვასთან; და მან დეტალურად უნდა განსაზღვროს ქცევის წესი, რომელიც იწვევს დისციპლინურ პასუხისმგებლობას. ეს მოთხოვნა სასამართლო პრაქტიკაშიც გადამწყვეტია — ბუნდოვანი, დაუდგენელი ნორმა ვერ გახდება სახდელის საფუძველი.
ვინ წყვეტს და რა ხდება სტატუსთან
მუხლი 43-ის მე-8 პუნქტით დისციპლინური წარმოების საკითხს წყვეტს უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება, რომლის წესდება გადაწყვეტილების მიღებაზე უფლებამოსილ ორგანოს განსაზღვრავს. სტუდენტის სტატუსი კი მუხლი 43-ის მე-12 პუნქტით წყდება შესაბამისი საგანმანათლებლო პროგრამის დასრულებისას ან დაწესებულების წესდებით გათვალისწინებულ სხვა შემთხვევებში — კანონი გარიცხვას ცალკე სახდელად არ ასახელებს, ამიტომ სტატუსის შეწყვეტის თითოეული შემთხვევა წესდების შესაბამისობით უნდა შემოწმდეს.
დისციპლინურ სფეროს ეხება კონფიდენციალურობის ნორმაც: მუხლი 43-ის მე-4 პუნქტით ინფორმაცია სტუდენტის მიმართ დისციპლინური ღონისძიების გატარების შესახებ კონფიდენციალურია, გარდა სტუდენტის ნებართვისა ან ადმინისტრაციის კანონიერი ინტერესისა სხვისი უსაფრთხოებისა და კანონით დაცული უფლებების დასაცავად; დისციპლინური და აკადემიური მონაცემები განცალკევებით ინახება. დისციპლინური საქმის პუბლიკაცია ან მესამე პირებისთვის გადაცემა ამ გარანტიის დარღვევა შეიძლება იყოს.
მუხლი 43-ის მე-9 პუნქტი წარმოების განმავლობაში სტუდენტის პროცესულ უფლებებს აფიქსირებს: წერილობითი ფორმით მიიღოს დასაბუთებული გადაწყვეტილება წარმოების დაწყების შესახებ; დაესწრეს თავისი საქმის განხილვას და ისარგებლოს დაცვის უფლებით; მიაწოდოს შესაბამის ორგანოს ხელთ არსებული ინფორმაცია და მტკიცებულებები; მონაწილეობა მიიღოს დაწესებულების ორგანოს მიერ მოპოვებული მტკიცებულებების გამოკვლევაში; და მოითხოვოს საკითხის განხილვა საჯარო სხდომაზე. მე-10 პუნქტი კი მტკიცების ტვირთს ბრალდების მხარეს აკისრებს: გადაწყვეტილება უნდა იყოს დასაბუთებული, ემყარებოდეს კანონმდებლობით და წესდება-შინაგანაწესით დადგენილი წესით მოპოვებულ მტკიცებულებებს, და ყველა მტკიცებულება გამოიკვლიოს შესაბამისმა ორგანომ.
თავად წარმოების დაწყება სასწავლო პროცესში მონაწილეობას არ ზღუდავს — შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ წესდებითა და შინაგანაწესით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, როცა ეს სხვისი უფლებების, ჯანმრთელობის, დაწესებულების საკუთრებისა და უსაფრთხოების დაცვას ემსახურება. ნებისმიერი გადაწყვეტილების საწინააღმდეგოდ სტუდენტს სასამართლოში გასაჩივრების უფლება აქვს.
რა არ არსებობს: უცხოური დისციპლინური ჩარჩოები
ინტერნეტ-რესურსებში ხშირად გვხვდება ამერიკული ფედერალური კანონმდებლობის აღწერები, რომლებიც განათლების სფეროში სქესობრივი დისკრიმინაციის საწინააღმდეგო ნორმას და მასთან დაკავშირებულ სპეციალურ საგამოძიებო პროცედურებს ეხება. საქართველოში ასეთი ცალკე სტატუტი და მისი პროცედურული აპარატი არ არსებობს: დისციპლინური დავა წყდება უმაღლესი განათლების კანონით, დაწესებულების წესდება-შინაგანაწესითა და ეთიკის კოდექსით. უცხოური მოდელები შედარებისთვის საყურადღებოა, მაგრამ ქართული დავის შედეგს ისინი არ განსაზღვრავენ.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ იმ კითხვებს, რომლებიც საგანმანათლებლო დავების პრაქტიკაში ყველაზე ხშირად ისმის.
რა არის დისციპლინური გადაცდომა უმაღლეს განათლებაში?
კანონი ცალკე განმარტებას არ იძლევა — ის გამომდინარეობს მუხლი 44-ის ვალდებულებებიდან და დაწესებულების წესდებიდან-შინაგანაწესიდან. დაწესებულება ვალდებულია დეტალურად განსაზღვროს ქცევის წესი, რომელიც დისციპლინურ პასუხისმგებლობას იწვევს.
რამდენად შეიძლება მკაცრი იყოს სახდელი?
წარმოება გადაცდომის პროპორციული უნდა იყოს — ეს მუხლი 43-ის მე-7 პუნქტის პირდაპირი მოთხოვნაა. ასევე აუცილებელია, რომ შემთხვევა და წესი წესდებით-შინაგანაწესით იყოს გათვალისწინებული და პროცესი სამართლიანი პროცედურის გზით მიმდინარეობდეს.
ვინ იცივს დისციპლინურ ინფორმაციას?
ინფორმაცია სტუდენტის მიმართ დისციპლინური ღონისძიების შესახებ კონფიდენციალურია — მისი გავრცელება შეიძლება მხოლოდ სტუდენტის ნებართვით ან უსაფრთხოების დაცვის კანონიერი ინტერესით.
გამოიყენება თუ არა ამერიკული ანალოგიური კანონი საქართველოში?
არა — ამერიკული ფედერალური ნორმა საქართველოში არ მოქმედებს; ქართულ დაწესებულებებში დისციპლინური პასუხისმგებლობას უმაღლესი განათლების შესახებ კანონი მართავს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ს ადვოკატები სუბსტანციურ დისციპლინურ სამართალს ჭრილში აანალიზებენ თქვენს საქმეს: განვსაზღვრავთ, რომელი ვალდებულება დაირღვა და დარღვეული იყო თუ არა ის კანონით ან წესდებით; შევამოწმებთ ბრალდების ნორმატიულ საფუძველს და მის პროპორციულობას; დავიცავთ დისციპლინური ინფორმაციის კონფიდენციალურობას. დაგვიკავშირდით — თქვენი საქმის შეფასებას პირველივე კონსულტაციაზე დავიწყებთ.