სტუდენტის დისციპლინური პროცედურები უმაღლეს განათლებაში „უმაღლესი განათლების შესახებ“ კანონის მუხლი 43-ის მე-7, მე-8, მე-9 და მე-10 პუნქტებით რეგულირდება. ეს გვერდი ეძღვნება სწორედ პროცედურულ გარანტიებს — იმ წესებს, რომლებიც უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებას უნდა დაიცავდეს ყოველი დისციპლინური წარმოებისას. სუბსტანციური საკითხი — რა ითვლება დარღვევად და რა სახდელი შეიძლება გამოყენებულ იქნას — წესდებითა და ეთიკის კოდექსით განისაზღვრება, მაგრამ პროცედურის სტანდარტი თავად კანონმა დააწესა და წესდებით ვერ შემოიფარგლება.
როდესაც იწყება დისციპლინური წარმოება და რას არ უნდა აკარგვინებდეს ის სტუდენტს
მუხლი 43-ის მე-8 პუნქტი აწესებს ორ ფუნდამენტურ წესს. პირველი: დისციპლინური წარმოების დაწყება არ უნდა ზღუდავდეს სტუდენტის უფლებას, მონაწილეობა მიიღოს სასწავლო პროცესში — გამორიცხვა სწავლიდან მხოლოდ იმ შემთხვევებშია დასაშვები, როცა ეს საფრთხეს უქმნის სხვისი უფლებების, ჯანმრთელობის, საგანმანათლებლო დაწესებულების საკუთრებისა და უსაფრთხოების დაცვას და ეს შემთხვევები წესდებითა და შინაგანაწესითაა გათვალისწინებული. მეორე: საკითხს წყვეტს უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება, რომლის წესდებითაც განისაზღვრება გადაწყვეტილების მიღებაზე უფლებამოსილი ორგანო.
პროცესუალურად ეს ნიშნავს, რომ სანამ ბრალდება არ დადგენილა დასაბუთებულად, სტუდენტი სწავლას განაგრძობს. დროებითი შეზღუდვა მხოლოდ განსაზღვრულ, უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ შემთხვევებშია შესაძლებელი. თუ დაწესებულება წარმოების დაწყებისთანავე აყრის სტუდენტს სასწავლო პროცესიდან საფრთხის არსებობის გარეშე, ეს პირდაპირ ეწინააღმდეგება კანონს და გასაჩივრების საფუძველია.
ხუთი პროცედურული უფლება, რომელიც ყველა წარმოებაში უნდა იყოს დაცული
მუხლი 43-ის მე-9 პუნქტი ადგენს სტუდენტის უფლებათა იმ ჩამონათვალს, რომელიც დისციპლინური წარმოების განხორციელებისას მოქმედებს. ესენია: წერილობითი ფორმით დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღება წარმოების დაწყების შესახებ; განხილვას დასწრება და დაცვის უფლებით სარგებლობა; უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების შესაბამის ორგანოსთვის თავის ხელთ არსებული ინფორმაციისა და მტკიცებულებების მიწოდება; დაწესებულების ორგანოს მიერ მოპოვებული მტკიცებულებების გამოკვლევაში მონაწილეობა; საჯარო სხდომაზე განხილვის მოთხოვნა.
თითოეული ამ უფლების დარღვევა დამოუკიდებელი საჩივრის საფუძველია. პრაქტიკაში ყველაზე ხშირად ირღვევა პირველი — სტუდენტს წერილობით ვერ უცხადებენ, რას ედავებიან, ან გადაწყვეტილება დასაბუთებული არ არის. გახსოვდეთ: ზეპირი შეტყობინება ან ფორმალური ცნობა კანონით დადგენილ სტანდარტს ვერ აკმაყოფილებს — გადაწყვეტილება წერილობითი და დასაბუთებული უნდა იყოს.
მტკიცების ტვირთი და მტკიცებულებების კანონიერება
მუხლი 43-ის მე-10 პუნქტი ადგენს: დისციპლინური წარმოების საკითხის განხილვისას მტკიცების ტვირთი აწევს ბრალდების მხარეს. ეს გადამწყვეტი ნორმაა — სტუდენტი არ ადასტურებს თავის უდანაშაულობას, არამედ დაწესებულებამ უნდა დაამტკიცოს დარღვევა. გადაწყვეტილება უნდა იყოს დასაბუთებული და ემყარებოდეს საქართველოს კანონმდებლობით და დაწესებულების წესდებითა და შინაგანაწესით გათვალისწინებული წესით მოპოვებულ მტკიცებულებებს. ყველა მტკიცებულება, რომელიც წარმოების საფუძველია, უნდა გამოიკვლიოს დაწესებულების შესაბამისმა ორგანომ.
აქედან გამომდინარე, უკანონო გზით მოპოვებული ან გამოუკვლეველი მასალა ვერ გახდება სახდელის საფუძველი. ასევე მნიშვნელოვანია, რომ გადაწყვეტილების მოტივირება არ შეიძლება შემოიფარგლოს ზოგადი მითითებით — სტუდენტმა უნდა შეძლოს ზუსტად გაიგოს, რომელი ქმედება მიეწერა მას და რომელი მტკიცებულებით დასაბუთდა.
პროპორციულობა, ეთიკის კოდექსი და ნორმატიული საფუძველი
მუხლი 43-ის მე-7 პუნქტი მოითხოვს, რომ წარმოება იყოს დისციპლინური გადაცდომის პროპორციული და განხორციელდეს მხოლოდ წესდებითა და შინაგანაწესით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, დადგენილი წესით, ამ კანონის გათვალისწინებით და სამართლიანი პროცედურის გზით. დაწესებულება ვალდებულია შეიმუშაოს სტუდენტის ეთიკის კოდექსი, რომელიც შესაძლებელია აწესებდეს შეზღუდვას სტუდენტის ქცევაზე, თუ ეს დაკავშირებულია საგანმანათლებლო პროცესის წარმართვასთან, და დეტალურად განსაზღვროს ქცევის წესი, რომელიც იწვევს დისციპლინურ პასუხისმგებლობას.
ეს ნიშნავს, რომ დისციპლინური პასუხისმგებლობის ორი წყაროა: თავად კანონის მოთხოვნები და დაწესებულების წესდება-შინაგანაწესი. თუ ბრალდება ეყრდნობა ნორმას, რომელიც არც კანონშია და არც წესდებაში, სახდელი უსაფუძვლოა. ამასთან, სასამართლო კონტროლი უზრუნველყოფილია მუხლი 43-ის მე-11 პუნქტით: სტუდენტს უფლება აქვს, სასამართლოში გაასაჩივროს დაწესებულების მიერ მის მიმართ მიღებული ნებისმიერი გადაწყვეტილება.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ იმ კითხვებს, რომლებიც საგანმანათლებლო დავების პრაქტიკაში ყველაზე ხშირად ისმის.
უნდა მოიპოვოს თუ არა სტუდენტმა თავისი უდანაშაულობის დასტური?
არა. მტკიცების ტვირთი ბრალდების მხარეზეა — დაწესებულებამ უნდა დაამტკიცოს დისციპლინური გადაცდომა კანონიერად მოპოვებული და სრულად გამოძიებული მტკიცებულებებით. სტუდენტი თავის დაცვას აწარმოებს, მაგრამ უდანაშაულობის დამტკიცება მას არ ევალება.
შეიძლება თუ არა სტუდენტის სასწავლო პროცესიდან მოცილება წარმოებამდე?
წარმოების დაწყება არ ზღუდავს სასწავლო პროცესში მონაწილეობას, გარდა წესდებითა და შინაგანაწესით გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როცა ეს საფრთხეს უქმნის სხვების უფლებებს, ჯანმრთელობას, საკუთრებას ან უსაფრთხოებას. სხვა შემთხვევაში ასეთი შეზღუდვა კანონდარღვევაა.
რა ფორმით უნდა აცნობონ სტუდენტს წარმოების დაწყება?
წერილობითი ფორმით და დასაბუთებული გადაწყვეტილებით. სტუდენტს ასევე უფლება აქვს დაესწროს განხილვას, ისარგებლოს დაცვის უფლებით, მიაწოდოს საკუთარი მტკიცებულებები და მოითხოვოს საჯარო სხდომა.
ვინ წყვეტს დისციპლინურ საკითხს და სად გასაჩივრდება გადაწყვეტილება?
საკითხს წყვეტს უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება — უფლებამოსილ ორგანოს მისი წესდება განსაზღვრავს. მიღებული გადაწყვეტილება კი სასამართლოში გასაჩივრებადია მუხლი 43-ის მე-11 პუნქტის ძალით.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ს ადვოკატები და საგანმანათლებლო სამართლის სპეციალისტები განიხილავენ თქვენს საქმეს ყველა პროცედურული გარანტიის ჭრილში: შევამოწმებთ გადაწყვეტილების ფორმას და დასაბუთებას, მტკიცებულებების კანონიერებას, მტკიცების ტვირთის სწორ განაწილებას და წესდება-შინაგანაწესის შესაბამისობას. დაგეხმარებით შიდა საჩივრის შედგენასა დ სასამართლო გასაჩივრის მომზადებაში. დაგვიკავშირდით — შევფასებთ თქვენი საქმის პერსპექტივებს პირველივე კონსულტაციაზე.