აკადემიური თანამდებობის დაკავების წესი და არჩევის პირობები
აკადემიური თანამდებობის დაკავება შეიძლება მხოლოდ ღია კონკურსის წესით, რომელიც უნდა შეესაბამებოდეს გამჭვირვალობის, თანასწორობისა და სამართლიანი კონკურენციის პრინციპებს. მართლმადიდებლურ საღვთისმეტყველო უმაღლეს საგანმანათლებლო დაწესებულებაში აკადემიური თანამდებობის დაკავება ხდება სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის მიერ დადგენილი წესით. ღია კონკურსი არის ძირითადი გარანტია, რომ აკადემიურ პოზიციაზე დანიშვნა ხდება პიროვნულ ურთიერთობებზე და არა უნარზე დაყრდნობით.
კანონი განსაზღვრავს აკადემიურ თანამდებობაზე არჩევის პირობებსაც: თანამდებობაზე უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების წესდებით განსაზღვრული ვადით შეიძლება აირჩეს შესაბამისი ან მასთან გათანაბრებული აკადემიური ხარისხის მქონე პირი, რომელსაც აქვს სამეცნიერო-პედაგოგიური მუშაობის არანაკლებ 8 წლის გამოცდილება, განსაკუთრებული სამეცნიერო მიღწევები — წამყვან ადგილობრივ და საერთაშორისო ჟურნალებსა და სხვა გამოცემლებში გამოქვეყნებული სამეცნიერო ნაშრომები, მონაწილეობა ეროვნულ და საერთაშორისო სამეცნიერო-კვლევით პროექტებში და სხვა — და რომელიც აკმაყოფილებს დაწესებულების წესდებით განსაზღვრულ დამატებით პირობებს. ანუ არჩევისას გადაწყვეტილება ეყრდნობა როგორც ხარისხს და გამოცდილებას, ისე კონკრეტულ სამეცნიერო საქმიანობას.
შრომითი ურთიერთობები აკადემიურ და სამეცნიერო პერსონალთან
აკადემიურ პერსონალთან შრომითი ხელშეკრულება იდება საქართველოს შრომის კანონმდებლობით განსაზღვრული წესით. სამეცნიერო პერსონალთან კი წერილობითი შრომითი ხელშეკრულება იდება — წერილობითი ფორმა აქ პირდაპირ კანონით არის მოთხოვნილი. სამეცნიერო პერსონალთან დადებული შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლებია: პირადი განცხადება; ვადიანი შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლა; დისციპლინური ნორმების უხეში ან სისტემატური დარღვევა; შრომითი ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირობების დარღვევა; აგრეთვე საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული სხვა შემთხვევები.
აკადემიური თანამდებობისა და სამეცნიერო თანამდებობის შეთავსების საკითხი განისაზღვრება უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების წესდებით — კანონი აქ დაწესებულებას ტოვებს გადაწყვეტილების სივრცეს. სამეცნიერო თანამდებობის დაკავებაც ასევე მხოლოდ ღია კონკურსის საფუძველზე არის შესაძლებელი, გამჭვირვალობის, თანასწორობისა და სამართლიანი კონკურენციის პრინციპების შესაბამისად.
აკადემიური პერსონალის უფლებები და მოვალეობები
აკადემიურ პერსონალს უფლება აქვს მონაწილეობა მიიღოს უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების მართვაში კანონისა და დაწესებულების წესდების შესაბამისად; ჩარევის გარეშე განახორციელოს სწავლება, კვლევა, შემოქმედებითი საქმიანობა და სამეცნიერო ნაშრომების გამოქვეყნება; საგანმანათლებლო პროგრამის ფარგლებში დამოუკიდებლად განსაზღვროს სასწავლო კურსის პროგრამების, ანუ სილაბუსების, შინაარსი, სწავლების მეთოდები და საშუალებები. ეს უკანასკნელი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: ლექტორი თავად წყვეტს, როგორ ააწყოს თავისი კურსი, თუკი ეს პროგრამის ფარგლებში რჩება. გარდა ამისა, აკადემიური პერსონალი ახორციელებს კანონმდებლობით მინიჭებულ სხვა უფლებამოსილებებს.
აკადემიური პერსონალი ვალდებულია დაიცვას დაწესებულების წესდების მოთხოვნები; დაიცვას ეთიკის კოდექსი და დისციპლინური პასუხისმგებლობის ნორმები; შეასრულოს შრომითი ხელშეკრულებით ნაკისრი მოვალეობები; სამეცნიერო-შემოქმედებითი შვებულების დასრულების შემდეგ წარადგინოს ანგარიში ჩატარებული მუშაობის შესახებ; აგრეთვე პოლიციას ან/და სხვა უფლებამოსილ ორგანოებს მიაწოდოს სტუდენტის ის პირადი ინფორმაცია, რომელიც ეხება ქალთა მიმართ ძალადობის ან/და ოჯახში ძალადობის შესაძლო ჩადენის ფაქტს, თუ არსებობს ძალადობის განმეორების საშიშროება. თავად დაწესებულება უზრუნველყოფს აკადემიური პერსონალის სამეცნიერო სწავლებისა და კვლევის თავისუფლებას და ქმნის მისი საქმიანობისთვის შესაბამის პირობებს.
სამეცნიერო პერსონალი და მეცნიერის სტატუსი
მეცნიერის უფლებები განისაზღვრება საქართველოს კანონმდებლობით, დამოუკიდებელი სამეცნიერო-კვლევითი ერთეულის დებულებით ან/და შრომითი ხელშეკრულებით. მეცნიერს უფლება აქვს გარე ჩარევის გარეშე განახორციელოს სამეცნიერო კვლევა და შეუზღუდავად გამოაქვეყნოს კვლევის შედეგები — გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც მათი შეზღუდვა შრომითი ხელშეკრულებით არის გათვალისწინებული ან ისინი შეიცავენ სახელმწიფო საიდუმლოს; დამოუკიდებლად განსაზღვროს კვლევის შინაარსი, მეთოდები და საშუალებები; მონაწილეობა მიიღოს საგანმანათლებლო პროგრამების სასწავლო და კვლევითი კომპონენტების შესრულებაში; სამეცნიერო-კვლევითი საქმიანობასთან ერთად მონაწილეობა მიიღოს საგრანტო დაფინანსების მოსაპოვებელ კონკურსებში, ისარგებლოს ინდივიდუალური გრანტის დაფინანსებით და მიიღოს დამატებითი დაფინანსება.
მეცნიერი ვალდებულია შეასრულოს კანონმდებლობითა და ერთეულის დებულებით დადგენილი მოთხოვნები, შრომითი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები და კანონმდებლობით დადგენილი წესით ყოველწლიურად წარადგინოს შესრულებული სამუშაოს ანგარიში. უნივერსიტეტი ან ძირითადი საგანმანათლებლო ერთეული და დამოუკიდებელი სამეცნიერო-კვლევითი ერთეული უზრუნველყოფენ სამეცნიერო პერსონალის სამეცნიერო კვლევის თავისუფლებას — კვლევის ავტონომია კანონით არის დაცული.
აკადემიური წოდებები, ადმინისტრაციული თანამდებობები და გათავისუფლება
უმაღლეს საგანმანათლებლო დაწესებულებას უფლება აქვს მეცნიერს ან საზოგადო მოღვაწეს განსაკუთრებული დამსახურებისთვის მიანიჭოს საპატიო ან ემერიტუსის წოდება. სახელმწიფოს მიერ დაფუძნებული დაწესებულების ადმინისტრაციულ თანამდებობებს მიეკუთვნება დაწესებულების ხელმძღვანელის, ანუ რექტორის, ადმინისტრაციის ხელმძღვანელის, ძირითადი საგანმანათლებლო ერთეულის ხელმძღვანელის და დამოუკიდებელი სამეცნიერო-კვლევითი ერთეულის დირექტორის თანამდებობები, აგრეთვე წესდებით გათვალისწინებული სხვა თანამდებობები. საჯარო სამართლის იურიდიული პირის დაწესებულებაში ამას ემატება ხარისხის უზრუნველყოფის სამსახურის უფროსების თანამდებობებიც. მასწავლებელთა პერსონალს მიეკუთვნება მასწავლებელი და უფროსი მასწავლებელი.
სახელმწიფოს მიერ დაფუძნებულ დაწესებულებაში ადმინისტრაციულ თანამდებობაზე არ შეიძლება არჩეულ ან დანიშნულ იქნეს 65 წელს მიღწეული პირი, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც სხვაგვარი შესაძლებლობა პირდაპირ არის გათვალისწინებული წესდებით. ვადამდე გათავისუფლების საფუძვლებია: პირადი სურვილი; სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენის კანონიერ ძალაში შესვლა; გარდაცვალება; სასამართლოს მიერ შეზღუდულქმედუნარიანად აღიარება ან მხარდაჭერის მიმღებად ცნობა, თუ სასამართლოს გადაწყვეტილებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული; 65 წლის ასაკის მიღწევა იმავე გამონაკლისით; ამ დაწესებულების აკადემიური თანამდებობიდან გათავისუფლება, თუ აკადემიურ თანამდებობაზე ყოფნა ადმინისტრაციული თანამდებობის დაკავების წინაპირობაა; აგრეთვე წესდებით გათვალისწინებული სხვა შემთხვევა.
თანამდებობრივი შეუთავსებლობა
ადმინისტრაციული თანამდებობის პირს არ შეიძლება ამავე დაწესებულებაში იმავდროულად ეკავოს სხვა ადმინისტრაციული თანამდებობა ან იყოს სხვა სტრუქტურული ერთეულის ხელმძღვანელი. თუ ადმინისტრაციული თანამდებობის დაკავების ან მართვის ორგანოს წევრობის წინაპირობაა აკადემიურ თანამდებობაზე ყოფნა, აკადემიურ თანამდებობაზე ყოფნის ვადის გასვლა იწვევს შესაბამის ადმინისტრაციულ თანამდებობაზე ან მართვის ორგანოში უფლებამოსილების შეწყვეტას კონკურსის შედეგების დამტკიცებისთანავე, თუ პირი არ აირჩა აკადემიურ თანამდებობაზე.
რეგენტთა საბჭოს წევრს არ შეიძლება დაწესებულებაში იმავდროულად ეკავოს ადმინისტრაციული ან აკადემიური თანამდებობა. აკადემიური საბჭოს წევრს არ შეიძლება ეკავოს ადმინისტრაციული თანამდებობა, გარდა რექტორისა, ან იყოს წარმომადგენლობითი საბჭოს წევრი. წარმომადგენლობითი საბჭოს სპიკერსაც არ შეიძლება ეკავოს ადმინისტრაციული თანამდებობა. აკადემიური, მასწავლებელთა და დამხმარე პერსონალის სამსახურებრივი შეუთავსებლობა და სხვა შემთხვევები განისაზღვრება საქართველოს კანონმდებლობით და დაწესებულების წესდებით. თუ თქვენ აკადემიურ პერსონალში ხართ, აუცილებლად გაეცანით დაწესებულების წესდებას — კანონი მრავალ კონკრეტულ პირობას სწორედ მას ანდობს.