მანდატურის სამსახური და მისი ამოცანები
განათლების სამინისტრო თავის სისტემაში ქმნის საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს — საგანმანათლებლო დაწესებულების მანდატურის სამსახურს. ამ სამსახურის ამოცანებია საჯარო სკოლებში უსაფრთხოებისა და საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვის უზრუნველყოფა და ამ მიზნით საჯარო სკოლებთან თანამშრომლობა; ხელშეკრულებების საფუძველზე — კერძო სამართლის იურიდიულ პირებში არსებულ საგანმანათლებლო დაწესებულებებსა და სამინისტროს სისტემის საჯარო სამართლის იურიდიულ პირებში ანალოგიური უზრუნველყოფა. სამსახური ასევე აწვდის ფსიქოსოციალურ მომსახურებას ქცევითი და ემოციური დარღვევების, სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე მოსწავლეებს, სტუდენტებს და მათ მშობლებს, აწვდის ფსიქოლოგიურ მომსახურებას მასწავლებლებს, კოორდინირებს სამინისტროს ტერიტორიულ ორგანოებსა და საჯარო სკოლებში მომუშავე ფსიქოლოგებს და მონაწილეობს კატასტროფებისთვის მზადყოფნის, ჯანსაღი ცხოვრების წესის პოპულარიზაციისა და ძალადობის, მათ შორის ბულინგის საწინააღმდეგო კამპანიების დაგეგმვასა და განხორციელებაში, ადგენს უსაფრთხოების ტრენინგების საჭიროებას და აძლევს სკოლებს უსაფრთხოების საკითხებზე რეკომენდაციებს.
სამსახურის საქმიანობის საერთო ხელმძღვანელობასა და კონტროლს ახორციელებს მინისტრი. სამსახური თანამშრომლობს შინაგან საქმეთა სამინისტროსთან ინფორმაციის გაცვლისა და პრევენციული ღონისძიებების დაგეგმვის მიზნით. პერსონალური მონაცემები სამსახური ამუშავებს მხოლოდ ფსიქოსოციალური მომსახურებისა და ფსიქოსაგანმანათლებლო შეფასების მიზნებისთვის საჭირო მოცულობით და ვადაში, პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ კანონის შესაბამისად.
მანდატურად დანიშვნის მოთხოვნები
საგანმანათლებლო დაწესებულების მანდატურად შეიძლება დაინიშნოს ნასამართლობის არმქონე საქართველოს ქმედუნარიანი მოქალაქე, რომელსაც შეუსრულდა 21 წელი, აქვს სრული ზოგადი განათლება და პროფესიული ან უმაღლესი განათლება, იცის სახელმწიფო ენა, აქვს შესაბამისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა და გავლილი აქვს შინაგან საქმეთა მინისტრისა და განათლების მინისტრის ერთობლივი ბრძანებით დამტკიცებული მოსამზადებელი კურსები. ამ კურსებში, სწავლების სხვა კომპონენტებთან ერთად, უნდა იყოს გათვალისწინებული მოსწავლის ასაკობრივი განვითარების კანონზომიერებები, მანდატურის პროფესიული ვალდებულებები და ღირებულებები, ფიზიკური მომზადებისა და პრაქტიკული კომპონენტები. მანდატურს ნიშნავს და ათავისუფლებს მანდატურის სამსახურის უფროსი, ხოლო სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მანდატური ატარებს ფორმას, რომელსაც ამტკიცებს მინისტრი.
ფიზიკური ძალის გამოყენების შემთხვევები
მანდატურს ფიზიკური ძალის გამოყენების უფლება აქვს მხოლოდ უკიდურეს შემთხვევაში, როდესაც მსუბუქი ზომების გამოყენებით შეუძლებელია სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულება, და გამოყენებული ძალა წარმოქმნილი საფრთხის პროპორციული უნდა იყოს. კანონი სამ შემთხვევას ასახელებს: პირველი — სამართალდარღვევის აღკვეთისას; მეორე — მაშინ, როდესაც საფრთხე ემუქრება დაწესებულებაში და მის მიმდებარე ტერიტორიაზე მყოფი პირების სიცოცხლეს ან/და ჯანმრთელობას; მესამე — კანონმდებლობით გათვალისწინებულ შემთხვევაში სამართალდამცავი ორგანოსთვის წარსადგენად დამნაშავის შეპყრობისას, როდესაც არსებობს საკმარისი საფუძველი ვარაუდისთვის, რომ ეს პირი მიიმალება ან გარშემომყოფთ ზიანს მიაყენებს.
ფიზიკური ძალის გამოყენების წესი
ძალის გამოყენების დროს მანდატურს მკაცრი ვალდებულებები აქვს. პირველ რიგში, მან უნდა გააფრთხილოს პირი ძალის გამოყენების შესახებ და მისცეს საკმარისი დრო მოთხოვნების შესასრულებლად — გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც დაყოვნება საფრთხეს შეუქმნის მანდატურის ან სხვა პირების სიცოცხლესა და ჯანმრთელობას ან გამოიწვევს სხვა მძიმე შედეგებს, ან გაფრთხილება შეუძლებელია. მეორე — ძალა გამოიყენოს საფრთხის ხასიათის შესაბამისად, იმ გათვალისწინებით, რომ მიყენებული ზიანი მინიმალური იყოს, და არ შეუქმნას საფრთხე გარშემომყოფთა სიცოცხლესა და ჯანმრთელობას. და მესამე — ნებისმიერ შემთხვევაში, ფიზიკური ძალის გამოყენებიდან 24 საათის განმავლობაში, წერილობით, მანდატურის სამსახურის უფროსის მეშვეობით ამის შესახებ შეატყობინოს სამინისტროს. ეს ბოლო გარანტია განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: თითოეული ეპიზოდი ხელისუფლებისთვის ცნობილი ხდება და შემოწმებადია.
მანდატურის უფლება-მოვალეობები სკოლაში
მანდატურის უფლება-მოვალეობათა წრე სკოლაში ფართოა. ის აკონტროლებს დაწესებულების და მისი მიმდებარე ტერიტორიის წესრიგს, აღკვეთს იქ მომხდარ სამართალდარღვევებს და აცნობებს სამართალდამცავ ორგანოებს; სამეურვეო საბჭოს, პედაგოგიური საბჭოს, დირექციის, მასწავლებლის თხოვნით მუშაობს სოციალური ქცევის პრობლემების მქონე მოსწავლეებთან — ესაუბრება ინდივიდუალურად და ადგენს დაკვირვებას მათ ქცევაზე; აწვდის მოსწავლეებს ინფორმაციას სამოქალაქო თავდაცვის, საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევებისა და დანაშაულების შესახებ; ატყობინებს მშობლებს და უფლებამოსილ პირს პრობლემური ქცევის შესახებ; კატასტროფის დროს ხელს უწყობს მოსწავლეების დაცვასა და ევაკუაციას და მონაწილეობს მზადყოფნის ღონისძიებებში.
დამატებით: მანდატური ასრულებს მედიატორის როლს დაპირისპირებულ მოსწავლეებს შორის და მონაწილეობს კონფლიქტის მოგვარებაში; ესწრება მშობლებთან შეხვედრებს; დამოუკიდებლად ან ადმინისტრაციასთან ერთად იცავს წესრიგსა და დისციპლინას ტერიტორიაზე; შეადგენს დარღვევის აღრიცხვის ფურცელს სამინისტროს მიერ დამტკიცებული ფორმის შესაბამისად და წარუდგენს მას უფლებამოსილ პირსა და სამსახურის უფროსს; ქმნის დარღვევთა ელექტრონულ საინფორმაციო ბაზას; ადმინისტრირებს ვიდეოთვალთვალის სისტემას; კანონით დადგენილ შემთხვევებში ახდენს მოსწავლის განცალკევებას; მეტალოდეტექტორის გამოყენებით ატარებს უკონტაქტო ზედაპირულ დათვალიერებას. ცალკე მნიშვნელოვანი ვალდებულებაა: მანდატური ვალდებულია სკოლის დირექტორის მიერ განსაზღვრულ უფლებამოსილ პირს მიაწოდოს ინფორმაცია ქალთა მიმართ ძალადობის ან/და ოჯახში ძალადობის შესაძლო ჩადენის ფაქტზე, თუ არსებობს ძალადობის განმეორების საშიშროება. ამ უფლებების განხორციელებისას მანდატური თანამშრომლობს სკოლასთან და მიწვევის საფუძველზე ესწრება სტრუქტურული ერთეულების სხდომებს.
მანდატურის სამართლებრივი დაცვა
სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მანდატურს იცავს კანონი, და მისი კანონიერი მოთხოვნის შესრულება სავალდებულოა ყველა მოსწავლისთვის. არავის არ აქვს უფლება ჩაერიოს მანდატურის სამსახურებრივ საქმიანობაში, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. მანდატურისთვის ხელის შეშლა, მისი პატივისა და ღირსების შელახვა, მისთვის წინააღმდეგობის გაწევა, მუქარა, ძალადობა ან მისი სიცოცხლის, ჯანმრთელობის ან ქონების ხელყოფა იწვევს კანონმდებლობით გათვალისწინებულ პასუხისმგებლობას. თავისი უფლებებისა და თავისუფლებების დასაცავად მანდატურს უფლება აქვს მიმართოს სასამართლოს.
ქცევის პრობლემების მქონე არასრულწლოვნის რეფერირება
კანონი აწესრიგებს არასრულწლოვნის არასრულწლოვანთა რეფერირების დაწესებულებაში გაგზავნის გადაწყვეტილების აღსრულებასა და გადასინჯვას. გადაწყვეტილების აღსრულებას უზრუნველყოფს არასრულწლოვნის კანონიერი წარმომადგენელი ან ფაქტობრივი მზრუნველი; ხოლო თუ ეს პირი არ ასრულებს გადაწყვეტილებას სასამართლოს მიერ მითითებულ ვადაში, აღსრულებას ახდენს რეფერირების დაწესებულების უფლებამოსილი პირი სახელმწიფო ზრუნვისა და ტრეფიკინგის მსხვერპლთა, დაზარალებულთა დახმარების სააგენტოს მონაწილეობით, არასრულწლოვანთა რეფერირების ცენტრის მიმართვის საფუძველზე.
გადაწყვეტილების გადასინჯვა შემდეგნაირად მუშაობს: არასრულწლოვნის დაწესებულებაში ყოფნის ვადის გასვლამდე არაუგვიანეს 15 კალენდარული დღისა დაწესებულების უფლებამოსილი პირი სპეციალისტთა ჯგუფს წარუდგენს ინფორმაციას არასრულწლოვნის მიერ მიღწეული დადებითი შედეგებისა და არსებული სირთულეების შესახებ, რეფერირების ცენტრის მიერ განსაზღვრული წესის შესაბამისად. მიღებული ინფორმაციის, საჭიროების შემთხვევაში კი — არასრულწლოვანთან და სხვა პირებთან გასაუბრების საფუძველზე, სპეციალისტთა ჯგუფი უფლებამოსილია მისთვის მიმართვიდან არაუგვიანეს 15 კალენდარული დღისა მიიღოს გადაწყვეტილება ღონისძიების შეწყვეტის, შეცვლის ან ვადის გაგრძელების შესახებ.