მოსწავლე და სკოლა

მოსწავლის უფლებები სკოლაში და გასაჩივრების უფლება

როგორ შევაჩივრო მასწავლებლის ან სკოლის არამართლზომიერი ქმედება?

მოსწავლეს, მშობელს და მასწავლებელს უფლება აქვთ გაასაჩივრონ მასწავლებლის, სკოლის და მანდატურის უკანონო ქმედებები და მოითხოვონ ზიანის სრული ანაზღაურება. სკოლა ვალდებულია შექმნას საჩივრების დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი განხილვის ეფექტიანი საშუალება, ხოლო მანდატურის სამსახური — მიუკერძოებელი განხილვის საშუალება. საჩივრის ვადები და დეტალური წესი სხვა საკანონმდებლო აქტებით და სკოლის შინაგანაწესით განისაზღვრება.

რომელი დისციპლინური სახდელების გამოყენება შეუძლია სკოლას მოსწავლის მიმართ?

კანონმდებლობით დადგენილი პასუხისმგებლობის ზომების გარდა, შინაგანაწესით შესაძლებელია მოსწავლის გაფრთხილება, მკაცრი გაფრთხილება, გაკვეთილიდან გაძევება, სკოლიდან დროებით დათხოვნა, სკოლისთვის სასარგებლო საქმიანობის დაკისრება და სხვა სახდელები. ყველა ზომა უნდა იყოს გონივრული, დასაბუთებული და თანაზომადი; სახდელის შესახებ მშობელს დაუყოვნებლივ ატყობინებენ, და მოსწავლეს შეუძლია საკითხის გადაწყვეტისას მშობელთან ერთად წარდგეს.

შეიძლება თუ არა მოსწავლის შემოწმება სკოლაში?

დასაშვებია მხოლოდ უკონტაქტო ზედაპირული დათვალიერება და მხოლოდ მაშინ, როცა არსებობს საკმარისი საფუძველი ვარაუდისთვის. მას ატარებს მოსწავლის შესაბამისი სქესის მანდატური ან უფლებამოსილი პირი, ესწრება სკოლის თანამშრომელი, კოლექტიური დათვალიერება კი დაუშვებელია. მშობელს ამის შესახებ დაუყოვნებლივ ატყობინებენ და შედგენილია ოქმი.

მოვალდებულო ვარ თუ არა სასკოლო ფორმის ტარებაზე?

სკოლას უფლება აქვს დააწესოს სასკოლო ფორმა ისე, რომ არ შეზღუდოს გამოხატვის თავისუფლება. ამავდროულად, მოსწავლეს და მასწავლებელს უფლება აქვთ დასაბუთებული უარი თქვან სასკოლო ფორმის ტარებაზე.

როგორ უნდა მოიქცეს სკოლა ფიზიკური ან სიტყვიერი ძალადობის შემთხვევაში?

სკოლაში ძალადობა დაუშვებელია. ფიზიკური ან სიტყვიერი შეურაცხყოფის შემთხვევაში სკოლა ვალდებულია დაუყოვნებლივ რეაგირებას კანონმდებლობით დადგენილი წესით; მანდატური შესახებ მშობელს, დირექტორს და საჭიროების შემთხვევაში სამართალდამცავ ორგანოებს ატყობინებს.

8 წთ·26 აგვ 2026

ზოგადი განათლების მიღების უფლება და ხელმისაწვდომობა

ყველა მოსწავლეს აქვს სრული ზოგადი განათლების მიღების თანაბარი უფლება, რათა სრულად განავითაროს თავისი პიროვნება და შეიძინოს ის ცოდნა და უნარ-ჩვევები, რომლებიც აუცილებელია კერძო და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში წარმატების მიღწევის თანაბარი შესაძლებლობებისთვის. დაწყებითი და საბაზო განათლების მიღება სავალდებულოა. სახელმწიფო ქმნის ზოგადი განათლების სისტემას და სათანადო სოციალურ-ეკონომიკურ პირობებს და უზრუნველყოფს თითოეული მოსწავლის — მათ შორის სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე მოსწავლის — ზოგადი განათლების საცხოვრებელ ადგილთან მაქსიმალურად ახლოს, სახელმწიფო ან მშობლიურ ენაზე მიღების უფლებას. თუ ამ უფლების განხორციელება სტანდარტული ვაუჩერის მეშვეობით შეუძლებელია, სახელმწიფო ასეთ მოსწავლეებს უზრუნველყოფს გაზრდილი ვაუჩერით ან/და დამატებითი დაფინანსებით, სამინისტროს მიერ დამტკიცებული შესაბამისი მიზნობრივი პროგრამის ფარგლებში.

სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე მოსწავლისთვის გამოიყენება ალტერნატიული სასწავლო გეგმა, ეროვნულ სასწავლო გეგმაზე დაფუძნებული ინდივიდუალური სასწავლო გეგმა ან/და გაფართოებული სასწავლო გეგმა, რომლის შესაბამისადაც ხორციელდება მისი სწავლება, სოციალური ადაპტაცია და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში ინტეგრაცია. საჯარო სკოლაში ასეთი მოსწავლე საჭიროების შემთხვევაში უზრუნველყოფილი უნდა იყოს შესაბამისი ადამიანური რესურსითა და პროგრამებით/სერვისებით, რომლებსაც სახელმწიფო აფინანსებს.

სკოლაში დაცული ძირითადი გარანტიები და შეზღუდვების საზღვრები

მოსწავლეს, მშობელს და მასწავლებელს, აგრეთვე მათ გაერთიანებებს უფლება აქვთ, თანაბარ პირობებში, დისკრიმინაციის გარეშე, დადგენილი წესით, სასკოლო დროს ან სკოლის ტერიტორიაზე ისარგებლონ კანონით დაცული და სკოლის მიერ აღიარებული ყველა უფლებითა და თავისუფლებით, აგრეთვე სკოლის ყველა რესურსით. სკოლას შეუძლია ამავე დროსა და ტერიტორიაზე უფლებების შეზღუდვა მხოლოდ არადისკრიმინაციულ საფუძველზე, კერძოდ, როცა არსებობს საფუძვლიანი და გარდაუვალი საფრთხე ჯანმრთელობის, სიცოცხლისა და საკუთრების უსაფრთხოებისთვის, ნარკოტიკების, ალკოჰოლის ან თამბაქოს მოხმარების ან უკანონო ქმედების წახალისებისთვის, უხამსობის ან ცილისწამების გავრცელების, ეთნიკური ან რელიგიური შუღლის გაღვივების, დანაშაულისკენ ან ძალადობისკენ წაქეზებისთვის, ან სასწავლო პროცესის, სკოლის საქმიანობისა და ტერიტორიაზე გადაადგილებისთვის ხელის შეშლისთვის.

ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა იყოს გონივრული, პროპორციული და მინიმალური, განხორციელდეს მხოლოდ დადგენილი წესის საფუძველზე, მასწავლებლის პროფესიული ეთიკის კოდექსის სრული დაცვით, ჯეროვანი და სამართლიანი პროცედურით. სკოლა ვალდებულია ყოველ ახალ მოსწავლეს, მშობელს და მასწავლებელს გააცნოს მათი უფლებები და თავისუფლებები, ხოლო შეზღუდვისას — გონივრულ ვადაში განუმარტოს შეზღუდვის საფუძველი. მოსწავლისთვის ეს ინფორმაცია მიეწოდება მისი ასაკისა და ინდივიდუალური შესაძლებლობებისათვის შესაბამისად, კომუნიკაციის ხელმისაწვდომი საშუალებებით. მოსწავლეს, მშობელს და მასწავლებელს ასევე აქვთ საკუთარი უფლებებისა და მათი შეზღუდვის საფუძვლების შესახებ ინფორმაციის მფლობის უფლება და სკოლის მართვაში პირადად ან არჩეული წარმომადგენლის მეშვეობით მონაწილეობის უფლება.

გასაჩივრების უფლება — დავის განხილვის საფეხურები

კანონი მოსწავლეს, მშობელსა და მასწავლებელს აძლევს უფლებას, თავიანთი უფლებებისა და თავისუფლებების დასაცავად გაასაჩივრონ მასწავლებლის, სკოლისა და საგანმანათლებლო დაწესებულების მანდატურის უკანონო და სხვა არამართლზომიერი ქმედებები, აგრეთვე მოითხოვონ მიყენებული ზიანის სრული ანაზღაურება. სკოლა ვალდებულია შექმნას საჩივრების დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი განხილვის ეფექტიანი საშუალება; საჩივრების მიუკერძოებელი განხილვის ეფექტიანი საშუალების შექმნა ევალება მანდატურის სამსახურსაც. ასეთია დავის გადაწყვეტის პირველი საფეხური, რომელიც სკოლის შინაგანაწესითა და სხვა საკანონმდებლო აქტებით დეტალიზდება.

მეორე საფეხური სასამართლოა: საჯარო სკოლის დირექტორსა და ამ სკოლის თანამშრომლებს, სამეურვეო საბჭოსა და დირექტორს შორის, აგრეთვე საჯარო სკოლის დირექტორსა და სამინისტროს შორის წარმოშობილ შრომით დავებს, როგორც სამოქალაქო დავებს, სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განიხილავს სასამართლო. სასამართლოში საჯარო სკოლის წარმომადგენლობას დირექტორის მინდობილობის საფუძველზე უზრუნველყოფს სამინისტროს ან სამინისტროს შესაბამისი ტერიტორიული ორგანოს თანამშრომელი, ხოლო აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების ტერიტორიებზე — განათლების სფეროში უფლებამოსილი შესაბამისი სამინისტროს ან სამინისტროს თანამშრომელი. საჩივრის წარდგენის კონკრეტული ვადები ამ ნორმებით პირდაპირ არ არის დადგენილი და განისაზღვრება სხვა საკანონმდებლო აქტებით, ამიტომ თითოეულ შემთხვევაში საჭიროა ამ აქტებთან და სკოლის შინაგანაწესთან გაცნობა.

ნეიტრალურობა და დისკრიმინაციის აკრძალვა

დაუშვებელია ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებაში სასწავლო პროცესის პოლიტიზება. საჯარო სკოლაში დაუშვებელია სასწავლო პროცესის გამოყენება რელიგიური ინდოქტრინაციის, პროზელიტიზმის ან იძულებითი ასიმილაციის მიზნებისათვის, თუმცა ეს ნორმა არ ზღუდავს სახელმწიფო დღესასწაულებისა და ისტორიული თარიღების აღნიშვნას, აგრეთვე ეროვნული და ზოგადსაკაცობრიო ღირებულებების დამკვიდრებისკენ მიმართულ ღონისძიებებს. სკოლაში მიღებისას რაიმე სახის დისკრიმინაცია დაუშვებელია; შესარჩევი კონკურსის ჩატარება დასაშვებია მხოლოდ სამხედრო, პროფილურ სახელოვნებო და სასპორტო მომზადებას ახორციელებელ დაწესებულებებში, ასევე სხვა სტატუსის სკოლებში, და კონკურსის ჩატარებისას აუცილებელია პირის სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების გათვალისწინება.

სკოლას არ შეუძლია საკუთარი უფლებამოსილებისა და რესურსების ისეთი გამოყენება, რამაც შესაძლოა პირდაპირ ან ირიბად გამოიწვიოს მოსწავლის, მშობლის, მასწავლებლის ან მათი გაერთიანებების რაიმე დისკრიმინაცია. ნებისმიერი განმასხვავებელი ქმედება ან გამონაკლისის დაშვება ჩაითვლება დისკრიმინაციად, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ის სამართლიანი და გონივრულია და ემსახურება თითოეული პირისა და ჯგუფის თავისუფალი განვითარებისა და თანაბარი შესაძლებლობების უზრუნველყოფას. სკოლა ვალდებულია დაიცვას და ხელი შეუწყოს მოსწავლეებს, მშობლებსა და მასწავლებლებს შორის შემწყნარებლობისა და ურთიერთპატივისცემის დამკვიდრებას, განურჩევლად მათი სოციალური, ეთნიკური, რელიგიური, ლინგვისტური და მსოფლმხედველობრივი კუთვნილებისა. ცალკე წერია „ოჯახური ღირებულებებისა და არასრულწლოვანის დაცვის შესახებ“ კანონით დადგენილი მოთხოვნების დაცვა: დაუშვებელია სკოლის საგანმანათლებლო პროგრამაში ისეთი ინფორმაციის შეტანა და სკოლის თანამშრომლის მიერ სკოლის საქმიანობის ფარგლებში ან ტერიტორიაზე მისი გავრცელება ან გავრცელების ხელშეწყობა, რომელიც მიმართულია ამ კანონით აკრძალულ პოპულარიზაციასთან; ტერმინი „პოპულარიზაცია“ სწორედ ამ კანონით განიმარტება.

განახლდა: 15 ნოე 2026