სკოლის მართვა — სამეურვეო საბჭო, დირექტორი, მშობლის მონაწილეობა

სკოლის სამართლებრივი ფორმა და ავტორიზაცია

ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულება იქმნება საჯარო სამართლის იურიდიული პირის სახით ან კერძო სამართლის სამეწარმეო ან არასამეწარმეო იურიდიული პირის სახით, და უზრუნველყოფს ზოგადი განათლების მიღებას დაწყებით ან/და საბაზო ან/და საშუალო საფეხურზე. კერძო სამართლის იურიდიული პირს შეუძლია ზოგადსაგანმანათლებლო საქმიანობა განახორციელოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით, სხვა დამოუკიდებელი იურიდიული პირის შექმნის გარეშე. ავტორიზაციის შედეგად იურიდიული პირი მოიპოვებს ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულების სტატუსს და უფლებას — გასცეს სახელმწიფოს მიერ აღიარებული ზოგადი განათლების დამადასტურებელი დოკუმენტი. ავტორიზაციის ვადა 9 წელია, ხოლო ავტორიზაციის სტანდარტებს განსაზღვრავს საგანმანათლებლო დაწესებულებების ავტორიზაციის დებულება.

დამოუკიდებელი ზოგადსაგანმანათლებლო პროგრამებია დაწყებითი, საბაზო და საშუალო საფეხურის ზოგადსაგანმანათლებლო პროგრამები, უცხოურ ენაზე განხორციელებული ზოგადსაგანმანათლებლო პროგრამა და სხვადასხვა მუნიციპალიტეტში განხორციელებული პროგრამა. დაწესებულება უფლებამოსილია განახორციელოს მხოლოდ საავტორიზაციო განაცხადში მითითებული პროგრამა და ის პროგრამა, რომლის განხორციელების უფლებაც ავტორიზაციის მოქმედების პერიოდში კანონმდებლობით დადგენილი წესით მოიპოვა. დამოუკიდებელი იურიდიული პირის შექმნის გარეშე სკოლას შეუძლია განახორციელოს მხოლოდ საბაზო პროფესიული, საშუალო პროფესიული საგანმანათლებლო პროგრამა, სახელმწიფო ენაში მომზადების, პროფესიული მომზადების ან გადამზადების პროგრამა; კერძო სამართლის ფორმით დაფუძნებულ სკოლას — ასევე მოიპოვოს სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების პროგრამის ან სასკოლო მზაობის პროგრამის განხორციელების უფლება. სახელმწიფოს მიერ ან მისი მონაწილეობით დაფუძნებული სკოლებისთვის შესაძლოა დადგენილ იქნეს განსხვავებული ავტორიზაციის პირობები. ავტორიზაციის გაუქმებისას მოსწავლეს ეთვლება შესაბამისი მომენტისთვის დასრულებული საგანმანათლებლო პროგრამა.

სკოლის ვალდებულებები და უფლებამოსილებები

სკოლა ვალდებულია მოსწავლეებს მიაწოდოს თანამედროვე მოთხოვნების შესაბამისი განათლება, რომელიც ეფუძნება ეროვნულ და ზოგადსაკაცობრიო ღირებულებებს, ჯანსაღი ცხოვრების, დემოკრატიისა და თანასწორობის პრინციპებს; შექმნას სასწავლო პროცესისთვის საჭირო ყველა პირობა; დაიცვას ეროვნული სასწავლო გეგმა და განახორციელოს საქმიანობა გრიფმინიჭებული ან ეროვნული სასწავლო გეგმის სტანდარტების შესაბამისი, სამინისტროსთან შეთანხმებული სახელმძღვანელოებით — შეთანხმების წესი და ვადები განისაზღვრება მინისტრის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით. ასევე ვალდებულია: შეექმნას ინკლუზიური განათლებისა და ზოგადი განათლების ალტერნატიული ფორმებით მიღების შესაძლებლობა; არ დაუშვას არამეცნიერული შეხედულების ან თეორიის, როგორც მეცნიერულის, სწავლება; ჰქონდეს ხარისხის უზრუნველყოფის შიდა მექანიზმები; უზრუნველყოს სასკოლო დროს სკოლის ტერიტორიაზე მყოფი მოსწავლის უსაფრთხოება და კვების უსაფრთხო პირობები; შეექმნას პირობები სამედიცინო მომსახურების სივრცის ფუნქციონირებისთვის; მიიღოს მასწავლებლობის მაძიებელი; წარუდგინოს მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნულ ცენტრს მონაცემები მასწავლებლებსა და ვაკანსიებზე; ხელი შეუწყოს მასწავლებელთა პროფესიულ განვითარებას დაფინანსების ან თანადაფინანსების გზით; უზრუნველყოს მოსწავლეები მოსაზრებათა პლურალიზმზე დაფუძნებული სასკოლო ბიბლიოთეკით და კარიერის დაგეგმვის ღონისძიებები.

სკოლის უფლებამოსილებათა შორისაა: შესაძლებლობის ფარგლებში მოსწავლეთა ტრანსპორტით მომსახურება, თუ მათ არ აქვთ დამოუკიდებლად დაწესებულებამდე მისვლისა და შინ დაბრუნების შესაძლებლობა; მოთხოვნების შესრულების მოთხოვნა მასწავლებლების, თანამშრომლების, მოსწავლეებისა და მშობლებისგან; თანამშრომლობა სხვა სკოლებთან და საზოგადოებრივ ორგანიზაციებთან. საჯარო სკოლას მშობლებთან შეთანხმებით შეუძლია შესთავაზოს ეროვნული სასწავლო გეგმით გათვალისწინებული დამატებითი ფასიანი საგანმანათლებლო მომსახურება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მას არ გაუწევს ამავე სკოლის მასწავლებელი, ის არ აქვს გაკვეთილის სახეს და არ გაეწევა სასწავლო პროცესის მიმდინარეობისას აუცილებელი დატვირთვის ფარგლებში. გეგმით გაუთვალისწინებელი დამატებითი საგანმანათლებლო-სააღმზრდელო, მათ შორის ფასიანი მომსახურებაც დასაშვებია, მაგრამ სკოლა ვალდებულია უზრუნველყოს მისი თანაბარი ხელმისაწვდომობა ყველა მოსწავლისთვის.

სამეურვეო საბჭო — შემადგენლობა და არჩევის წესი

სამეურვეო საბჭო შედგება მშობლებისა და პედაგოგიური საბჭოს მიერ თანაბარი რაოდენობით, 3 წლით არჩეული არანაკლებ 6 და არაუმეტეს 12 წარმომადგენლისგან, ზოგადი განათლების საშუალო საფეხურის მოსწავლეთა თვითმმართველობის მიერ არჩეული 1 წარმომადგენლისა და სამინისტროს მიერ დანიშნული 1 წევრისგან. სამხედრო მომზადების სკოლაში საბჭოში ემატება საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მიერ დანიშნული 1 წევრი. მუნიციპალიტეტს უფლება აქვს საბჭოში დანიშნოს 1 წევრი, ხოლო საბჭოს შემადგენლობაში შეიძლება შეყვანილ იქნეს სკოლისთვის დადასტურებულად ქველმოქმედების გამწევ პირთაგან არჩეული 1 წევრიც. მცირეკონტინგენტიანი სკოლისთვის სამინისტროს თანხმობით შესაძლოა გამონაკლისი დაიშვას. საბჭოში მშობლებისგან არჩეული წევრები თანაბრად უნდა წარმოადგენდნენ ზოგადი განათლების თითოეულ საფეხურს, ხოლო თვით საბჭოს უფლებამოსილების ვადაა 3 წელი. ერთი და იგივე პირი საბჭოს წევრად ზედიზედ შეიძლება არჩეულ იქნეს მხოლოდ ორჯერ.

საბჭოში მშობელთა და პედაგოგიური საბჭოს წარმომადგენლები, აგრეთვე საშუალო საფეხურის მოსწავლეთა თვითმმართველობის წარმომადგენელი აირჩევიან თანაბარი რაოდენობით. არჩევის წესს ადგენს სამინისტრო — არჩევნები ტარდება თანასწორობის საფუძველზე, ფარული კენჭისყრით, გამჭვირვალობისა და საფეხურების მიხედვით მოსწავლეთა მშობლების თანაბარი წარმომადგენლობის პრინციპების დაცვით. არჩევნების შედეგები ძალაში შედის სამინისტროს მიერ დადგენილი წესის შესაბამისად რეგისტრაციის მომენტიდან. სამინისტროს გადაწყვეტილებები არჩევნებთან დაკავშირებით საჩივრდება სასამართლოში და გასაჩივრება არ აჩერებს სადავო აქტების მოქმედებას; სამინისტროს შეუძლია დაადგინოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით გათვალისწინებულისგან განსხვავებული საჩივრის ვადები და წესი.

სამეურვეო საბჭოს ფუნქციები და დირექტორის სტატუსი

სამეურვეო საბჭო სიითი შემადგენლობის უმრავლესობით ირჩევს სკოლის დირექტორს, რომელსაც რეგისტრაციაში ატარებს განათლების მართვის საინფორმაციო სისტემა; ეს წესი არ ვრცელდება სამხედრო მომზადების სკოლაზე. საბჭო დირექტორის წარდგინებით ამტკიცებს სკოლის ბიუჯეტს (სამხედრო მომზადების სკოლის ბიუჯეტს ამტკიცებს თავდაცვის სამინისტრო), დირექტორის მიერ მომზადებულ წლიურ ანგარიშს და უზრუნველყოფს მის საჯაროობას. ასევე დირექტორის წარდგინებით ამტკიცებს შინაგანაწესს, რომელიც ამომწურავად განსაზღვრავს დისციპლინური გადაცდომების ნუსხას, სახდელებს და სკოლიდან გადაყვანის პირობებს; გამოხატავს თანხმობას პედაგოგიური საბჭოს მიერ შემუშავებულ სასკოლო სასწავლო გეგმასა და სასწავლო მასალის, მათ შორის სახელმძღვანელოების ნუსხაზე; აკონტროლებს დირექციის მიერ ფინანსების ხარჯვასა და ქონების განკარგვას; ითანხმებს სასკოლო წესდების პროექტს.

დირექტორთან დაკავშირებით საბჭოს მკაფიო უფლებამოსილებები აქვს: შრომითი ხელშეკრულებითა და კანონმდებლობით გათვალისწინებული მოთხოვნების დარღვევისას მას შეუძლია დირექტორს ხელშეკრულება შეუწყვიტოს; ასევე უფლებამოსილია მოსთხოვოს დირექტორს, ვადამდე შეუწყვიტოს ხელშეკრულება მასწავლებელს ხელშეკრულების პირობების დარღვევისას, სააღმზრდელო საქმიანობისთვის შეუფერებელი ქმედების ჩადენისას და კანონმდებლობით გათვალისწინებულ სხვა შემთხვევებში; საბოლოო გამოცდების ჩატარების მიზნით დაავალოს დირექტორს მიმართოს შეფასებისა და გამოცდების ეროვნულ ცენტრს და დადოს შესაბამისი ხელშეკრულება. დირექტორის სრული უფლებამოსილებების წრე კანონის სხვა ნორმებით განისაზღვრება. საბჭო ინახავს არჩევნების ბიულეტენებსა და ოქმებს, წესდებით გათვალისწინებული წესით განიხილავს საჩივრებს, დისციპლინური გადაცდომების განსახილველად ირჩევს დისციპლინურ კომიტეტს — თანაბარი რაოდენობის მასწავლებლების, მშობლებისა და საშუალო საფეხურის მოსწავლეების შემადგენლობით — და საჭიროების შემთხვევაში ქმნის სააპელაციო კომიტეტს; სააპელაციო კომიტეტი და საბჭო განიხილავს საჩივრებს დისციპლინურ კომიტეტთან და დირექტორის დისციპლინურ გადაწყვეტილებებთან დაკავშირებით. დაუშვებელია კონკრეტული შემთხვევისთვის კომიტეტების სპეციალური შემადგენლობის მოწვევა. საბჭოვე წყვეტს თავისი წევრის უფლებამოსილების ვადამდე შეწყვეტის საკითხს.

როდის წყდება სამეურვეო საბჭოს წევრის უფლებამოსილება

კანონი განსაზღვრავს წევრის უფლებამოსილების შეწყვეტის სრულ საფუძვლებს. მათ შორისაა: პედაგოგიური საბჭოს მიერ თავის წარმომადგენლად უფლებამოსილების შეწყვეტა; სკოლასთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა პედაგოგიური საბჭოს წარმომადგენლისთვის; იმ მოსწავლის გარიცხვა ან ამორიცხვა, სტატუსის შეწყვეტა ან შემდგომ საფეხურზე გადასვლა, რომლის წარმომადგენლადაც წევრი ითვლება; მშობელთა შესაბამისი საფეხურის მიერ მოთხოვნა, რომელიც გამოითქვამს მესამედის მიერ „ერთი მოსწავლე — ერთი ხმა“ პრინციპით; წევრის გარდაცვალება; პირადი განცხადება; სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენის ძალაში შესვლა; სასამართლოს მიერ უგზო-უკვლოდ დაკარგულად აღიარება, გარდაცვლილად გამოცხადება ან მხარდაჭერის მიმღებად ცნობა; წევრსა და სკოლას შორის შრომითი ურთიერთობის წარმოშობა; წევრის სკოლის დირექციის წევრად გახდომა. ვადამდე შეწყვეტის შემთხვევაში საბჭო წყვეტს ამ საკითხს სხდომაზე.

პედაგოგიური საბჭო და მოსწავლეთა თვითმმართველობა

პედაგოგიურ საბჭოში ყველა მასწავლებელი და მასწავლებლობის მაძიებელი თანაბარი ხმის უფლებით სარგებლობს. სხდომა უფლებამოსილია, თუ მას ესწრება წევრთა ნახევარზე მეტი; წევრთა ერთმა მესამედს შეუძლია ნებისმიერ დროს მოიწვიოს სხდომა. საბჭოს ხელმძღვანელობს თავმჯდომარე, რომელიც აირჩევა 3 წლის ვადით, სიითი შემადგენლობის უმრავლესობით. გადაწყვეტილება იღება ხმების უმრავლესობით, მაგრამ არანაკლებ საერთო ხმების ერთი მესამედისი. პროფილურ სახელოვნებო განათლებას ახორციელებელ სკოლაში პედაგოგიური საბჭოს უფლებამოსილებების განხორციელება შეუძლია სამხატვრო საბჭოს.

პედაგოგიური საბჭო ეროვნული სასწავლო გეგმის შესაბამისად, დირექტორის მონაწილეობით შეიმუშავებს და სამეურვეო საბჭოსთან შეთანხმებით ამტკიცებს სასკოლო სასწავლო გეგმებს; საჭიროების შემთხვევაში დირექტორთან შეთანხმებით ამტკიცებს ინდივიდუალურ სასწავლო გეგმას; სამეურვეო საბჭოსთან შეთანხმებით ამტკიცებს სასწავლო მასალის, მათ შორის სახელმძღვანელოების ნუსხას; ირჩევს მასწავლებლის პროფესიული განვითარების ფასილიტატორს და საკუთარ წარმომადგენლებს სამეურვეო საბჭოში, რომლების ვადამდე გადარჩევის უფლებაც აქვს. მოსწავლეთა თვითმმართველობა კანონისა და სკოლის წესდების თანახმად არჩეული ორგანოა და სკოლის სტრუქტურული ერთეულია: საბაზო და საშუალო საფეხურების მოსწავლეები ირჩევენ საკუთარ თვითმმართველობებს თანასწორობის საფუძველზე, ფარული კენჭისყრით, გამჭვირვალობისა და კლასების მიხედვით მოსწავლეთა თანაბარი წარმომადგენლობის პრინციპების დაცვით; თვითმმართველობას ხელმძღვანელობს მის მიერვე არჩეული თავმჯდომარე.