მასწავლებლის დისციპლინა საგანმანათლებლო სამართალში სასკოლო დისციპლინის ზოგად რეჟიმს მიჰყვება: „ზოგადი განათლების შესახებ“ კანონის მუხლი 19 დისციპლინურ დევნას მოსწავლესა და მასწავლებელს ორივეს მიმართ აწესრიგებს. ამას ემატება მუხლი 12 — გასაჩივრების უფლება — და მუხლი 21 — მასწავლებლის ვალდებულებები, რომლებიც დისციპლინური პასუხისმგებლობის ნორმატიულ საფუძველს ქმნის. შრომის კანონმდებლობით გათვალისწინებული დისციპლინური პასუხისმგებლობა ცალკე ფენაა და დამატებით რეჟიმად გამოიყენება; ამ გვერდს კანონი ატარებს.
დისციპლინური დევნის ზოგადი სტანდარტი — მუხლი 19
მუხლი 19-ის მე-2 პუნქტით სკოლის შინაგანაწესით დადგენილი მოთხოვნები, დისციპლინური დევნა და სახდელი უნდა იყოს გონივრული, დასაბუთებული და თანაზომადი. დევნა შესაძლებელია მხოლოდ შინაგანაწესით გათვალისწინებულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით, ჯეროვანი და სამართლიანი პროცედურით. დევნისას სკოლა ვალდებულია მასწავლებელს განუმარტოს მის მიერ ჩადენილი გადაცდომის არსი — ბუნდოვანი ბრალდება პროცესს ბათილს ხდის.
ორი ფუნდამენტური ზღვარი მასწავლებელსაც იცავს: დაუშვებელია სკოლის მიერ მასწავლებლის დისციპლინური დევნა იმ ქმედებისთვის, რომელიც მან სასკოლო დროისგან თავისუფალ დროს ან სკოლის ტერიტორიის გარეთ ჩაიდინა; და დისციპლინური დევნისას მასწავლებელს დუმილის უფლება აქვს — თუმცა დუმილი პასუხისმგებლობისგან არ ათავისუფლებს. დაუშვებელია სასტიკი ან ღირსებას ლახავი სახდელიც.
მასწავლებლის ვალდებულებები — დისციპლინის ნორმატიული საფუძველი
მუხლი 21 მასწავლებლის ვალდებულებებს აწესებს: ხარისხიანი განათლების მიცემა; სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე მოსწავლის საჭიროებების გათვალისწინება; მოსწავლის პიროვნული განვითარება; საკუთარი პროფესიული განვითარება და პროფესიული განვითარებისა და კარიერული წინსვლის სქემაში ჩართვა; მასწავლებლის პროფესიული ეთიკის კოდექსის დაცვა; კანონმდებლობითა და შრომითი ხელშეკრულებით დაკისრებული ვალდებულებების შესრულება; და ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ინფორმაციის მიწოდება. სწორედ ამ ვალდებულებათა დარღვევა ხდება დისციპლინური ბრალდების საგანი. მასწავლებლის უფლებებიდან აღსანიშნავია კვალიფიკაციის ამაღლების უფლება: 6 წელიწადში ერთხელ მასწავლებელი უფლებამოსილია მოითხოვოს ანაზღაურების გარეშე შვებულება 1 წლამდე ვადით, სამუშაო ადგილის შენარჩუნებით.
კანონი კატეგორიულია პიროვნების ვალდებულებებთან დაკავშირებით: მასწავლებელი ვერ იქნება პირი, რომელიც ნასამართლევია განზრახ ჩადენილი დანაშაულისთვის და მოხსნილი არ აქვს ნასამართლობა. ეთიკის კოდექსი და შინაგანაწესი კი განსაზღვრავს, რომელი ქცევა ითვლება დარღვევად — კანონი მოითხოვს, რომ ეს განსაზღვრება დეტალური იყოს.
გასაჩივრება — მუხლი 12
მასწავლებელს მუხლი 12-ით უფლება აქვს, თავისი უფლებებისა და თავისუფლებების დასაცავად გაასაჩივროს მასწავლებლის, სკოლისა და საგანმანათლებლო დაწესებულების მანდატურის უკანონო და სხვა არამართლზომიერი ქმედებები, აგრეთვე მიიღოს მიყენებული ზიანის სრული ანაზღაურება. სკოლა ვალდებულია შექმნას საჩივრების დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი განხილვის ეფექტიანი საშუალება; იგივე მოთხოვნა საჯარო სამართლის იურიდიული პირის — საგანმანათლებლო დაწესებულების მანდატურის სამსახურსაც ეკისრება.
დისციპლინური სახდელები და სასკოლო გარემო
მუხლი 19-ის მე-3 პუნქტი შინაგანაწესით გათვალისწინებულ სახდელთა ჩამონათვალს აწესებს — გაფრთხილება, მკაცრი გაფრთხილება, გაკვეთილიდან გაძევება, სკოლიდან დროებით დათხოვნა, სკოლისათვის სასარგებლო საქმიანობის დაკისრება და სხვა. გადაწყვეტილებათა იერარქიაც კანონითაა დადგენილი: გაკვეთილიდან გაძევების გადაწყვეტილებას იღებს მასწავლებელი, სკოლიდან 5 დღემდე ვადით დროებით დათხოვნას — სკოლის დირექტორი, ხოლო 5-10 დღემდე ვადით დათხოვნას ან სკოლიდან გარიცხვას — დისციპლინური კომიტეტი ფარული კენჭისყრით. დაწყებით და საბაზო საფეხურებზე მოსწავლის სკოლიდან გარიცხვა დაუშვებელია. სასარგებლო საქმიანობა დაკისრებადია მშობლის თანხმობით და შეზღუდული ხანგრძლივობით — დღეში არაუმეტეს 1 საათისა დაწყებით საფეხურზე, 2 საათისა საბაზოზე და 3 საათისა საშუალო საფეხურზე, მხოლოდ სკოლის ტერიტორიის ფარგლებში და ზედამხედველობით. ეს ჩამონათვალი პირველ რიგში მოსწავლის სახდელებს ეხება, მაგრამ სასკოლო დისციპლინის საერთო ჩარჩო ქმნის იმ გარემოს, რომელშიც მასწავლებლის მიმართ ბრალდებაც ფასდება: დისციპლინა ყოველთვის პატივისცემაზე დგას — როგორც მოსწავლის, ისე მასწავლებლის თავისუფლებისა და ღირსების პატივისცემაზე.
სასკოლო დროს ან ტერიტორიაზე მოსწავლესთან კონტაქტის წესებიც კანონითაა დალაგებული: პოლიციის თანამშრომელი ან სხვა საჯარო მოსამსახურე ვალდებულია სკოლას შეატყობინოს კონტაქტის მიზანი და საქმის გარემოება, სკოლა კი — მოსწავლეს უფლებები განუმარტოს. ეს ნორმა სასწავლო გარემოს დაცვას ემსახურება და მასწავლებლის პროფესიულ გარემოსაც აწესრიგებს.
შრომითი დავები — მათ შორის დირექტორსა და თანამშრომლებს შორის — სასამართლო განიხილავს როგორც სამოქალაქო დავებს. ასე რომ, მასწავლებლის დისციპლინური საქმე სამ დონეზე ვითარდება: სკოლის შიდა მექანიზმი, მანდატურის სამსახური და სასამართლო.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ იმ კითხვებს, რომლებიც მასწავლებლების სამართლებრივ სტატუსთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ისმის.
შეიძლება თუ არა მასწავლებლის დადევნება სკოლის გარეთ ჩადენილი ქმედებისთვის?
არა. დაუშვებელია მასწავლებლის დისციპლინური დევნა იმ ქმედებისთვის, რომელიც მან სასკოლო დროისგან თავისუფალ დროს ან სკოლის ტერიტორიის გარეთ ჩაიდინა.
აქვს თუ არა მასწავლებელს დუმილის უფლება?
დიახ — დისციპლინური დევნისას მასწავლებელს დუმილის უფლება აქვს; ის არ ათავისუფლებს დისციპლინური პასუხისმგებლობისგან, მაგრამ ინარჩუნებს პროცესუალურ გარანტიას.
საიდან იღებს ბრალდება საფუძველს?
მუხლი 21-ის ვალდებულებებიდან, პროფესიული ეთიკის კოდექსიდან და შინაგანაწესიდან. დევნა მხოლოდ შინაგანაწესით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, ჯეროვანი და სამართლიანი პროცედურით შეიძლება.
სად გასაჩივრდება დისციპლინური გადაწყვეტილება?
სკოლის დამოუკიდებელ და მიუკერძოებელ საჩივრრედაციის მექანიზმში, მანდატურის სამსახურში და სასამართლოში; ზიანის სრული ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებაც კანონითაა დაცული.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ს გუნდი განსაზღვრავს, კანონიერია თუ არა მასწავლებლის მიმართ ბრალდების ნორმატიული საფუძველი, ადგენს ტერიტორიულ-დროითი ზღვრების დარღვევას და წერილობით საჩივარს ადგენს სკოლისთვის, მანდატურის სამსახურისთვის ან სასამართლოსთვის. დაგვიკავშირდით — დისციპლინური დავა დროზე დაწყებული დაცვით ჯდება საუკეთესოდ.