მასწავლებლის შრომითი ხელშეკრულება საერთო შრომის კანონმდებლობაზე დგას: ფორმა და ვადა განისაზღვრება შრომის კოდექსის მუხლი 12-ით, არსებითი პირობები — მუხლი 14-ით, შეწყვეტის საფუძვლები — მუხლი 47-ით, ხოლო შეწყვეტის წესი, შეტყობინებები და კომპენსაციები — მუხლი 48-ით. ზოგადი განათლების კანონიც პირდაპირ ადასტურებს, რომ დაწესებულებასა და მასწავლებელს შორის შრომითი ხელშეკრულება საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული წესით იდება; პედაგოგიური სპეციფიკა კი ზემოთ აღნიშნული საერთო ნორმების ჭრილში ვლინდება.
ფორმა და ვადა — მუხლი 12
შრომითი ხელშეკრულება იდება ზეპირი ან წერილობითი ფორმით, განსაზღვრული ან განუსაზღვრელი ვადით. თუ შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობა 1 თვეს აღემატება, წერილობითი ფორმა აუცილებელია. განსაზღვრული ვადით ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვადა 1 წელი ან მეტია, მხოლოდ კანონით ჩამოთვლილი საფუძვლის არსებობისას იდება: კონკრეტული მოცულობის სამუშაო, სეზონური სამუშაო, სამუშაოს მოცულობის დროებითი ზრდა, დროებით არმყოფის ჩანაცვლება, სუბსიდირება ან სხვა ობიექტური გარემოება.
მნიშვნელოვანია 30-თვიანი წესი: თუ ხელშეკრულების ვადა 30 თვეს აღემატება, ან ვადიანი ხელშეკრულებები მიმდევრობით ორჯერ ან მეტჯერ დაიდო და ურთიერთობის საერთო ხანგრძლივობა 30 თვეს გადასცილდა, ის უვადოდ ითვლება. მიმდევრობას კანონი ზუსტად აღწერს — ახალი ვადიანი ხელშეკრულება პირველის ვადის გასვლიდან 60 დღის ვადაში უნდა დაიდეს. საფუძვლის გარეშე დადებული ვადიანი ხელშეკრულებაც უვადოა. ამასთან, დამწყებ საწარმოს — მეწარმეს, რომლის რეგისტრაციიდან 48 თვე არ გასულა — ვადიანი ხელშეკრულების შეზღუდვები არ ეხება, თუკი ხელშეკრულების ხანგრძლივობა 3 თვეს არ აღემატება და ამ პერიოდის ამოწურვის შემდეგ ურთიერთობა გრძელდება, ის უვადო ხდება.
არსებითი პირობები — მუხლი 14
შრომითი ხელშეკრულების არსებითი პირობებია: ინფორმაცია მხარეთა შესახებ; მუშაობის დაწყების თარიღი და ურთიერთობის ხანგრძლივობა; სამუშაო და დასვენების დრო; სამუშაო ადგილი; თანამდებობა და სამუშაოს აღწერილობა; შრომის ანაზღაურება და გადახდის წესი; ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურება; შვებულებების ხანგრძლივობა და მიცემის წესი; შეწყვეტის წესი; და კოლექტიური ხელშეკრულების დებულებები, თუ ისინი პირობებს სხვაგვარად არეგულირებენ. მოთხოვნის შემთხვევაში დამსაქმებელი ვალდებულია გასცეს დასაქმების შესახებ ცნობა სამუშაოს, ანაზღაურებისა და ხელშეკრულების ვადის მითითებით.
თუ შრომის შინაგანაწესი ხელშეკრულების ნაწილად გამოცხადდა, დამსაქმებელი ვალდებულია ის დადებამდე გააცნოს დასაქმებულს, ხოლო მისი შეცვლის შესახებ — შეტანიდან 14 კალენდარული დღის ვადაში შეატყობინოს. ეს მასწავლებლისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, ვინაიდან საგაკვეთილო დატვირთვა და პედაგოგიური მოვალეობები ხშირად შინაგანაწესით დგინდება.
შეწყვეტის საფუძვლები — მუხლი 47
კანონი ჩამოთვლის შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის ჩაკეტილ საფუძვლებს: სამუშაო ძალის შემცირების აუცილებლობა; ვადის გასვლა; სამუშაოს შესრულება; დასაქმებულის საკუთარი ნებით წასვლა წერილობითი განცხადებით; მხარეთა შეთანხმება; კვალიფიკაციის შეუსაბამობა; ვალდებულების უხეში დარღვევა; ვალდებულების ხელახალი დარღვევა ბოლო 1 წლის განმავლობაში უკვე გამოყენებული დისციპლინური ზომის მიუხედავად; ხანგრძლივი შრომისუუნარობა — ზედიზედ 40 კალენდარული დღეზე ან 6 თვეში საერთო 60 კალენდარულ დღეზე მეტი; სასამართლო განაჩენი; გაფიცვის უკანონოდ ცნობა; გარდაცვალება; ლიკვიდაციის წარმოება; ან სხვა ობიექტური გარემოება. სხვა საფუძვლით შეწყვეტა დაუშვებელია, დისკრიმინაციული საფუძვლით — კიდევ უფრო მით.
დასაქმებული ქალის ორსულობის შესახებ შეტყობინებიდან დაცავის პერიოდში, წვევამდელთა სამსახურში ყოფნისას და ნაფიც მსაჯულობის პერიოდში შეწყვეტა განსაკუთრებით შეზღუდულია. არასრულწლოვან მასწავლებელთან ურთიერთობის შეწყვეტას მისი კანონიერი წარმომადგენელი ან მეურვეობის ორგანო შეიძლება მოითხოვდეს, თუ მუშაობა ზიანს მიაყენებს მის სიცოცხლეს, ჯანმრთელობას ან ინტერესებს.
წესი, კომპენსაცია და დავის გასაჩივრება — მუხლი 48
გათავისუფლების ზოგად შემთხვევებში დამსაქმებელი ვალდებულია წინასწარ არანაკლებ 30 კალენდარული დღით გააფრთხილოს წერილობით და გადაუხადოს კომპენსაცია არანაკლებ 1 თვის ანაზღაურების ოდენობით; შესაძლებელია 3 კალენდარული დღის შეტყობინებაც — მაგრამ მაშინ კომპენსაცია არანაკლებ 2 თვის ანაზღაურებას შეადგენს. მასწავლებლის საკუთარი ნებით წასვლისას ის არანაკლებ 30 კალენდარული დღით ადრე ატყობინებს.
დავის გასაჩივრების მექანიზმი ზუსტად არის დაწესებული: შეტყობინების მიღებიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში დასაქმებული წერილობით მოითხოვს საფუძვლის დასაბუთებას; დამსაქმებელი მოთხოვნიდან 7 კალენდარული დღის ვადაში პასუხობს; დაუსაბუთებლობის შემთხვევაში სასამართლოში მიმართვა 30 კალენდარული დღის ვადაში ხერხდება და მტკიცების ტვირთი დამსაქმებელზე გადადის. ბათილად ცნობილი გადაწყვეტილების შემთხვევაში სასამართლო აღდგენას, ტოლფას სამუშაოს ან კომპენსაციას განსაზღვრავს, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურებასთან ერთად.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ იმ კითხვებს, რომლებიც მასწავლებლების სამართლებრივ სტატუსთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ისმის.
შეიძლება თუ არა მასწავლებელთან ვადიანი ხელშეკრულების განუსაზღვრელლად განახლება?
30 თვეზე მეტი ვადა ან 30 თვეს გადაცილებული მიმდევრობითი ვადიანი ხელშეკრულებები უვადოდ ითვლება. გარდა ამისა, საფუძვლის გარეშე დადებული ვადიანი ხელშეკრულებაც უვადოა — ამიტომ განახლებათა ჯაჭვი კანონით ავტომატურად წყდება უვადო ხელშეკრულებაში.
რა უნდა ეწეროს ხელშეკრულებაში?
მხარეთა ინფორმაცია, დაწყების თარიღი და ხანგრძლივობა, სამუშაო და დასვენების დრო, სამუშაო ადგილი, თანამდებობა, ანაზღაურება და გადახდის წესი, ზეგანაკვეთური მუშაობის წესი, შვებულებები, შეწყვეტის წესი და, საჭიროებისას, კოლექტიური ხელშეკრულების დებულებები.
რა კომპენსაცია ეკუთვნის გათავისუფლებულ მასწავლებელს?
30-დღიანი შეტყობინების შემთხვევაში — არანაკლებ 1 თვის ანაზღაურება; 3-დღიანი შეტყობინებისას — არანაკლებ 2 თვის ანაზღაურება. ბათილად ცნობილი გათავისუფლებისას ემატება აღდგენა ან ტოლფასი სამუშაო და იძულებითი განაცდური.
როგორ გასაჩივრდება გათავისუფლება?
წერილობითი დასაბუთება მოითხოვება შეტყობინებიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში; დამსაქმებელი 7 კალენდარულ დღეში პასუხობს; სასამართლოში გასაჩივრება კვლავ 30 კალენდარული დღის ვადაში ხერხდება, და დაუსაბუთებლობისას მტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს გადაეცემა.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ს ადვოკატები განიხილავენ მასწავლებლის ხელშეკრულების ყველა ჭრილს: ვადიანობის კანონიერება, არსებითი პირობები, შინაგანაწესის შეცვლის წესი, გათავისუფლების საფუძვლები და კომპენსაციები. დაგეხმარებთ დასაბუთების მოთხოვნაში, სასამართლო სარჩელის მომზადებაში და აღდგენის ან კომპენსაციის მიღწევაში. დაგვიკავშირდით — ვადები კანონით შეზღუდულია და მათი გამოყენება დროზე დაწყებას მოითხოვს.