ნახშირბადის კრედიტი ქართულ სამართალში — რეგულაციის არარსებობა
პირდაპირ ვიწყებთ მთავარით: საქართველოს გარემოს დაცვის შესახებ კანონმდებლობაში ნახშირბადის კრედიტი, როგორც სავაჭრო ინსტრუმენტი, ცალკე რეგულირებული არ არის. ამ გვერდის საფუძველში მოქცეული ნორმები არ ქმნიან ემისიებით ვაჭრობის სქემას, არ ადგენენ კრედიტების გამოშვების ან იდენტიფიკაციის ეროვნულ რეგისტრს და არ განსაზღვრავენ კრედიტის, როგორც ქონებრივი უფლების, სტატუსს. რაც კანონით რეგულირებულია, არის სათბურის აირების ემისიების ავტორიზაციისა და მონიტორინგის რეჟიმი — ეს კი კრედიტებით ვაჭრობა არ არის. ამიტომ თუ ეძებთ პასუხს კრედიტების შესყიდვა-გაყიდვაზე, ამ გვერდზე ნახავთ იმ სამართლებრივ ფონს, რომლის ფარგლებშიც ასეთი გარიგებები ხდება, და პირდაპირ მითითებას იმაზე, რომ ცალკე სქემა კანონით არ არსებობს.
კანონის მიზნები — რეგულაციის ფონი
გარემოს დაცვის შესახებ კანონის ძირითადი მიზნები განსაზღვრავს იმ ჩარჩოს, რომელშიც კლიმატის საკითხები წყდება: კანონი იცავს ადამიანის უფლებას — ცხოვრობდეს ჯანმრთელობისთვის უვნებელ გარემოში და სარგებლობდეს ბუნებრივი და კულტურული გარემოთი; უზრუნველყოფს სახელმწიფოს მიერ გარემოს დაცვას და რაციონალურ ბუნებათსარგებლობას აწინარე და მომავალი თაობების ინტერესების გათვალისწინებით; ხელს უწყობს ბიოლოგიურ მრავალფეროვნებასა და ეკოლოგიურ წონასწორობას; და სამართლებრივად უზრუნველყოფს გარემოს დაცვის სფეროში საერთო გლობალური და რეგიონალური პრობლემების გადაჭრასა და ქვეყნის მდგრადი განვითარების პირობებს. ეს მიზნები ხსნის, რატომ არის ემისიების კონტროლი სახელმწიფოს ყურადღების ცენტრში — მაგრამ მიზნების ჩამონათვალი კრედიტების ვაჭრობის მექანიზმს არ შეიცავს.
ძირითადი ცნებები
კანონის განმარტებები აწყობს იმ ცნებით აპარატს, რომელშიც კლიმატის რეგულირება მუშაობს: გარემო — ბუნებრივი და ადამიანის მიერ სახცვლილი (კულტურული) გარემოს ერთობლიობა; გარემოს დაცვა — ღონისძიებათა ერთობლიობა, რომელიც უზრუნველყოფს ბუნებრივი წონასწორობის შენარჩუნებასა და აღდგენას; ინტეგრირებული კონტროლი — დაბინძურების რეგულირების სისტემა, რომელიც მიწის, წყლისა და ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების კომპლექსურ კონტროლს ეფუძნება; და საუკეთესო ხელმისაწვდომი ტექნოლოგია — გარემოსდაცვითი თვალსაზრისით საუკეთესო გამოყენებადი და ეკონომიკურად ხელმისაწვდომი ტექნოლოგია. ამავე მუხლშია დამმოწმებლის განმარტებაც: პირი, რომელიც სათბურის აირების წლიური ემისიების ანგარიშის დასამოწმებლად აკრედიტებულია აკრედიტაციის ერთიანი ეროვნული ორგანოს ან ევროპული აკრედიტაციის თანამშრომლობის გამოცდილებით — ეს ნორმა 2028 წლის 1 იანვრიდან ამოქმედდება.
სათბურის აირების ემისიების ავტორიზაცია
კლიმატის დაცვის თავი საქმიანობის სუბიექტს ავალდებულებს დაიცვას ატმოსფეროში სათბურის ეფექტის გამომწვევი გაზების გამოყოფის ნორმები და განახორციელოს მათი შემცირების ღონისძიებანი; ემისია რეგულირდება გარემოს დაბინძურების ინტეგრირებული კონტროლის სისტემის საფუძველზე. მთავრობის დადგენილებით განსაზღვრული საქმიანობებისთვის აუცილებელია სათბურის აირების ემისიების ავტორიზაცია: გარდა საავიაციო საქმიანობებისა, მას გასცემს გარემოს ეროვნული სააგენტო, ხოლო საავიაციო საქმიანობებისთვის — სამოქალაქო ავიაციის სააგენტო. ავტორიზაცია ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტია და უვადოდ გაიცემა; მას თან ერთვის მონიტორინგის გეგმა. ძალადაკარგულად გამოცხადება შესაძლებელია, გარდა ზოგადი საფუძვლებისა, თუ ავტორიზაციის მიღებიდან 5 წლის ვადაში საქმიანობა არ დაიწყო, ან საქმიანობა 2 კალენდარული წლის განმავლობაში შეჩერებულია და სარემონტო ან განახლებითი სამუშაოები ვერ დასაბუთდა.
მონიტორინგის, ანგარიშგებისა და დამოწმების რეჟიმი განსაზღვრავს, რომ საქმიანობის განმახორციელებელი პირი ვალდებულია აწარმოოს მონიტორინგი მონიტორინგის გეგმის საფუძველზე და ყოველწლიურად, არაუგვიანეს შესაბამისი წლის 31 მარტისა, წარადგინოს წლიური ემისიების ანგარიში — დამმოწმებლის მიერ დამოწმებული; დამოწმებული ანგარიში გამცემი ორგანოს მიერ მიღებიდან 5 სამუშაო დღის ვადაში ქვეყნდება გარემოსდაცვით საინფორმაციო პორტალზე. საერთაშორისო ავიაციისთვის ნახშირორჟანგის კომპენსაციისა და შემცირების სქემასთან დაკავშირებული მოთხოვნები სამოქალაქო ავიაციის სააგენტოს დირექტორის ბრძანებით დგინდება. ეს მონიტორინგისა და დამოწმების მექანიზმია — და არა კრედიტების ბაზარი.
რა დასკვნები შეიძლება გამოიტანოს კრედიტებით დაინტერესებულმა პირმა
პირველი: მონაწილეობა ემისიების შემცირების პროექტში სამართლებრივად სათბურის აირების ავტორიზაციისა და მონიტორინგის ჩარჩოში ჯდება, და ამ ჩარჩოს კომპლაიენსი ხელშესახები და გადამოწმებადია. მეორე: კრედიტის სახით პროექტის შედეგის გაყიდვა ცალკე სამართლებრივ რეჟიმს ეყრდნობა — ხელშეკრულებით, საერთაშორისო სტანდარტებითა და მყიდველის მოთხოვნებით, და არა ეროვნული კანონის ინსტრუმენტებით. მესამე: ვინაიდან ეროვნული რეგისტრი და გამოშვების წესი არ არსებობს, კრედიტის აღწერა, ორმაგი გათვლის აღკვეთა და ვალდებულებათა განაწილება ხელშეკრულების საგანია — და ამ დოკუმენტების გამჯდომარე შეფასება სწორედ აქ არის საჭირო.
თუ გეგმავთ ემისიების შემცირების პროექტს, ჯერ დაადგინეთ, ხვდება თუ არა თქვენი საქმიანობა ავტორიზაციის სავალდებულო ჩამონათვალში — ავტორიზაცია მონიტორინგის გეგმით გაიცემა და მისი პირობების შესრულება პროექტის სანდოობის საფუძველია. წლიური ანგარიში 31 მარტამდე და დამოწმებული ფორმით წარდგენა გადამწყვეტია. კრედიტებით ვაჭრობის ნაწილში კი გაითვალისწინეთ არარსებობის ფაქტი: არ არსებობს ეროვნული სქემა, რომლის საფუძველზეც კრედიტი გამოიცემოდეს ან რეგისტრირდებოდეს, ამიტომ ყველა სავაჭრო პირობა კონტრაქტით უნდა განისაზღვროს და მყიდველის მიერ აღიარებული საერთაშორისო სტანდარტებით დასკვნილდეს.
ხშირად დასმული კითხვები
არსებობს თუ არა საქართველოში ნახშირბადის კრედიტების ეროვნული რეგულაცია?
არა. გარემოს დაცვის კანონმდებლობა არ ქმნის ემისიებით ვაჭრობის სქემას და არც კრედიტების გამოშვების რეგისტრს. რეგულირებულია მხოლოდ სათბურის აირების ემისიების ავტორიზაცია და მონიტორინგი.
ვინ გასცემს ემისიების ავტორიზაციას?
მთავრობის დადგენილებით განსაზღვრული საქმიანობებისთვის, გარდა საავიაციოსი, — გარემოს ეროვნული სააგენტო; საავიაციო საქმიანობებისთვის — სამოქალაქო ავიაციის სააგენტო. ავტორიზაცია უვადოდ გაიცემა.
როდის იკარგავს ძალას ავტორიზაცია?
მფლობელის მოთხოვნით, ასევე თუ მიღებიდან 5 წელიწადში საქმიანობა არ დაიწყო ან 2 კალენდარული წლის განმავლობაში შეჩერებულია და სარემონტო ან განახლებითი სამუშაოები ვერ დასაბუთდა — ზოგად საფუძვლებთან ერთად.
როდის წარედგინება წლიური ემისიების ანგარიში?
ყოველწლიურად, არაუგვიანეს შესაბამისი წლის 31 მარტისა, დამმოწმებლის მიერ დამოწმებული ფორმით; დამმოწმებული ანგარიში 5 სამუშაო დღეში ქვეყნდება გარემოსდაცვით საინფორმაციო პორტალზე.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ნახშირბადის კრედიტები ქართულ სამართალში ჯერ კიდევ საერთაშორისო სტანდარტებისა და ხელშეკრულებების ფონზე ფასდება. Legal.ge-ის გუნდი განვხილავთ ემისიების ავტორიზაციის ვალდებულებებს, ვაფასებთ კრედიტებთან დაკავშირებული გარიგებების რისკებს და ვეხმარებით ხელშეკრულებითი დაცვის ჩარჩოს აწყობაში. დაგვიკავშირდით — სწორი სამართლებრივი საყრდენი ამ ბაზარზე მნიშვნელოვანია.