კრედიტებით ვაჭრობა და ხელშეკრულებებზე დაფუძნებული სისტემა
ნახშირბადის კრედიტებით ვაჭრობა ქართული კანონმდებლობის შიგნით ცალკე რეჟიმად არ არსებობს: არ არის შექმნილი ემისიებით ვაჭრობის ეროვნული სქემა და არც კრედიტების გამოშვების რეგისტრი. რაც ამ გვერდის საფუძველია, სამი ელემენტია: სათბურის აირების ემისიების ავტორიზაციის რეჟიმი, საერთაშორისო თანამშრომლობის ნორმა და საერთაშორისო ხელშეკრულების უპირატესობის წესი. სწორედ ეს ბოლო ელემენტი ხსნის, რატომ არის კრედიტები რეალობა მიუხედავად შიდა რეგულაციის არარსებობისა: კრედიტები საერთაშორისო ხელშეკრულებებით და მათ ჩარჩოში არსებული სქემებით არიან დაკავშირებულნი, და ასეთი ხელშეკრულება შიდა ნორმატიულ აქტებზე უპირატესია.
კლიმატის დაცვის ვალდებულება
კანონი საქმიანობის სუბიექტს ავალდებულებს დაიცვას ატმოსფეროში სათბურის ეფექტის გამომწვევი გაზების გამოყოფის ნორმები და განახორციელოს მათი შემცირების ღონისძიებანი; ემისია რეგულირდება გარემოს დაბინძურების ინტეგრირებული კონტროლის სისტემის საფუძველზე, ხოლო კლიმატის დაცვის სამართლებრივ რეჟიმს საქართველოს იურისდიქციის ფარგლებში საქართველოს კანონმდებლობა აწესებს. მთავრობის დადგენილებით განსაზღვრული საქმიანობებისთვის აუცილებელია სათბურის აირების ემისიების ავტორიზაცია, რომელსაც გარდა საავიაციო საქმიანობებისა გასცემს გარემოს ეროვნული სააგენტო, საავიაციო საქმიანობებისთვის — სამოქალაქო ავიაციის სააგენტო. ავტორიზაცია უვადოდ გაიცემა, თან ახლავს მონიტორინგის გეგმა და მისი პირობების ცვლილება გამცემ ორგანოსთან შეთანხმებით ხდება. ძალადაკარგულად გამოცხადება შესაძლებელია, თუ მიღებიდან 5 წელიწადში საქმიანობა არ დაიწყო ან 2 კალენდარული წლის შეჩერება არ დასაბუთდა.
ავტორიზაციის განაცხადი, ზოგადი მოთხოვნების გარდა, შეიცავს დანადგარებისა და საქმიანობების აღწერას, ნედრეული და დამხმარე მასალების შესახებ ინფორმაციას, ემისიების წყაროების შესახებ ცნობებს, მონიტორინგისა და ანგარიშგების გეგმის პროექტს და არატექნიკურ რეზიუმეს. ავტორიზაცია გადაცემადია: საქმიანობის განმახორციელებელ პირს უფლება აქვს იგი სრულად ან ნაწილობრივ გადასცეს სხვა პირს, თუ ეს არ ეწინააღმდეგება ავტორიზაციით გათვალისწინებული საქმიანობის არსს — გადაცემა როგორც უფლებებს, ისე ვალდებულებებს მოიცავს. გადაცემის საფუძველია მფლობელისა და მიმღების ერთობლივი განცხადება, ხელშეკრულება ან სხვა დამადასტურებელი დოკუმენტი; განცხადება განიხილება მარტივი ადმინისტრაციული წარმოების წესით, და მიმღები პირი საქმიანობას გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ აღასრულებს. ეს გადაცემადობა პროექტების გადაფორმებისა და ინვესტორის შეცვლის კანონიერი გზაა.
მონიტორინგის, ანგარიშგებისა და დამოწმების რეჟიმიც ამავე ბლოკშია: საქმიანობის განმახორციელებელი პირი მონიტორინგს მონიტორინგის გეგმის საფუძველზე აწარმოებს და ყოველწლიურად, არაუგვიანეს შესაბამისი წლის 31 მარტისა, წარადგინოს წლიური ემისიების ანგარიში — დამმოწმებლის მიერ დამოწმებული ფორმით; ანგარიშის წარდგენით ანგარიშგების ვალდებულება შესრულებულად მიიჩნევა, და დამოწმებული ანგარიში მიღებიდან 5 სამუშაო დღის ვადაში ქვეყნდება გარემოსდაცვით საინფორმაციო პორტალზე. გამცემი ორგანო უფლებამოსილია მონიტორინგის გეგმის დამტკიცებამდე შექმნას საექსპერტო კომისია ან ექსპერტი მოიწვიოს, რომელიც გეგმას განიხილავს და დასკვნას წარუდგენს. ექსპლუატაციის პირობის ნებისმიერი დაგეგმილი ცვლილების შესახებ, რომელმაც ემისიებზე გავლენა შეიძლება მოახდინოს, პირი ვალდებულია დაუყოვნებლივ აცნობოს გამცემ ორგანოს.
საერთაშორისო თანამშრომლობა
კანონი ადგენს, რომ საქართველო კანონმდებლობით დადგენილი წესით ახდენს გარემოს დაცვის სფეროში იმ საერთაშორისო ხელშეკრულებებისა და შეთანხმებების დადებას, რატიფიცირებას, დენონსაციას ან მათთან შეერთებას, რომლებიც არეგულირებენ საქართველოს ურთიერთობებს სხვა სახელმწიფოებთან, სახელმწიფოთა კავშირებთან და საერთაშორისო ორგანიზაციებთან. ეს ნორმა კლიმატის სფეროში სახელმწიფოს შესვლის კანონიერ არხს აღწერს: კრედიტებთან დაკავშირებული საერთაშორისო სქემები სწორედ ამ გზით ერთვის სამართლებრივ სისტემას.
ხელშეკრულების უპირატესობა
გადამწყვეტი წესი შემდეგია: საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებას ან შეთანხმებას, თუ იგი არ ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციას, აქვს უპირატესი იურიდიული ძალა შიდასახელმწიფოებრივი ნორმატიული აქტების მიმართ. ანუ თუ კრედიტებთან დაკავშირებული საერთაშორისო სქემა ხელშეკრულებით არის დამოწმებული, მისი მოთხოვნები შიდა წესებზე მაღლა დგას — და ეს არის ის სამართლებრივი ხიდი, რომლითაც კრედიტებით ვაჭრობა რეალურად ფუნქციონირებს ეროვნული სქემის არარსებობის პირობებშიც.
რა ნიშნავს ეს პრაქტიკაში
პირველი: ემისიების შემცირების პროექტის სამართლებრივი საფუძველი ეროვნულია — ავტორიზაცია და მონიტორინგის გეგმა; კრედიტის საერთაშორისო აღიარება კი ხელშეკრულებებითა და საერთაშორისო სქემებით განისაზღვრება. მეორე: კონტრაქტში ზუსტად განასაზღვრეთ, რომელი საერთაშორისო ჩარჩო ემსახურება კრედიტს — ხელშეკრულების უპირატესობის წესი მხოლოდ მაშინ მუშაობს, როცა ჩარჩო ნამდვილად საერთაშორისო ვალდებულებაზეა აგებული. მესამე: შიდა არარსებობა პასუხისმგებლობის ვაკუუმს არ ნიშნავს — გარემოს კანონის მოთხოვნები სრულად მოქმედებს, და პროექტის კომპლაიენსი მათ აღწერს.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ ნახშირბადის კრედიტებით ვაჭრობასთან დაკავშირებულ ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებს.
რა ვალდებულება აქვს საქმიანობის სუბიექტს კლიმატის დაცვისას?
დაიცვას სათბურის ეფექტის გამომწვევი გაზების გამოყოფის ნორმები და განახორციელოს მათი შემცირების ღონისძიებები; ემისიები რეგულირდება გარემოს დაბინძურების ინტეგრირებული კონტროლის სისტემის საფუძველზე.
უპირატესია თუ არა საერთაშორისო ხელშეკრულება შიდა ნორმატიულ აქტებზე?
დიახ — თუ იგი არ ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციას, მას უპირატესი იურიდიული ძალა აქვს შიდასახელმწიფოებრივი ნორმატიული აქტების მიმართ.
როგორ მიმდინარეობს საერთაშორისო თანამშრომლობა გარემოს დაცვის სფეროში?
საქართველო დადგენილი წესით ადებს, რატიფიცირებს, დენონსირებს ან ერთვება იმ საერთაშორისო ხელშეკრულებებსა და შეთანხმებებში, რომლებიც არეგულირებენ გარემოს დაცვის სფეროში მის ურთიერთობებს სხვა სახელმწიფოებთან და საერთაშორისო ორგანიზაციებთან.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
მონაწილეობამდე გადაამოწმეთ ავტორიზაციის მოთხოვნები და მონიტორინგის გეგმის შინაარსი; საერთაშორისო მხარესთან მოლაპარაკებისას ეყრდნობით ხელშეკრულებით დადგენილ ჩარჩოებს და ინდიკაციებს; და დაიმახსოვრეთ წესი: ხელშეკრულება კონსტიტუციას რომ არ ეწინააღმდეგება, შიდა აქტებზე უპირატესია — ეს არის ის ინსტრუმენტი, რომლითაც საერთაშორისო კრედიტების მოთხოვნები ქართულ სამართლებრივ სივრცეში პატივსაცემი ხდება. Legal.ge-ის იურისტები დაგეხმარებით ავტორიზაციის მოთხოვნების შემოწმებაში, მონიტორინგის გეგმის შეფასებაში და ხელშეკრულებით ჩარჩოებზე დაყრდნობით მოლაპარაკებებში.