ქსელთან მიერთების ხელშეკრულებები — რას აწესრიგებს კანონი
ქსელთან მიერთების ხელშეკრულება ენერგეტიკული პროექტის ცხოვრების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი დოკუმენტია: მასში ფიქსირდება ტექნიკური პირობები, საფასური, აღრიცხვა და მხარეთა უფლებები. „ელექტროენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონი ამ ხელშეკრულებებს არა თავისუფალი მოლაპარაკების საგნად, არამედ დეტალურად დარეგულირებულ ინსტიტუტად განიხილავს — სტანდარტული ხელშეკრულების პირობებით, დამტკიცებული ქსელის წესებით და კომისიის მიერ დადგენილი ტარიფებით. ეს გვერდი ხსნის, როგორ აიგება ეს სისტემა ელექტროენერგიისა და ბუნებრივი გაზის სექტორებში და რომელი წესები იძლევა სახელშეკრულებო პირობების გარანტიებს.
მიერთების ხელშეკრულებების რეგულაცია სამი მიმართულებით მუშაობს: მოწყობილობების მიერთება გადამცემ ქსელთან, გამანაწილებელ ქსელთან მიერთების სტანდარტული პირობები და სპეციალური რეჟიმები ბუნებრივი გაზის საცავისა და გათხევადებული ბუნებრივი გაზის ობიექტებთან დაშვებისთვის. სამივე მიმართულება ერთსა და იმავე პრინციპებს ეყრდნობა — არადისკრიმინაციულობა, გამჭვირვალობა და საფასურის დამოუკიდებელი რეგულირება.
მოწყობილობების მიერთების საფასური და პირობები
საწყისი წერტილი მოწყობილობების მიერთების წესია: გადამცემი სისტემის ოპერატორი ელექტროენერგიის გადამცემი ქსელის წესების შესაბამისად უზრუნველყოფს ელექტროენერგიის მოწყობილობების მიერთებას გადამცემ ქსელთან. მიერთების საფასურს კი ადგენს კომისია თავის მიერ მიღებული მეთოდოლოგიის საფუძველზე განხორციელებული გაანგარიშების შედეგად. ეს ნიშნავს, რომ მიერთების ხელშეკრულებაში ჩაწერილი თანხა არ არის ოპერატორის ერთპიროვანი გადაწყვეტილება — ის რეგულირებული გაანგარიშების შედეგია, და სწორედ ამიტომ შეიძლება მისი გასაჩივრება დამოუკიდებელ ინსტანციაში.
ხელშეკრულების შინაარსითი ჩარჩო კი ქსელის წესებით ისაზღვრება: მიერთება ხორციელდება დამტკიცებული პროცედურების შესაბამისად, და მისი პირობები — მათ შორის წინაპირობები, აღრიცხვის მეთოდი და აღრიცხვის მოწყობილობაზე მფლობელობის უფლება — წინასწარ არის განსაზღვრული გამჭვირვალ დოკუმენტებში.
გამანაწილებელი ქსელის წესები და მიერთების სტანდარტული ხელშეკრულება
გამანაწილებელ დონეზე მიერთების ხელშეკრულების რეგულირების ცენტრი გამანაწილებელი ქსელის წესებია. გამანაწილებელი ქსელის ოპერირება და მართვა ხორციელდება ამ წესებით, და ერთ სექტორში შეიძლება მხოლოდ ერთი წესების დამტკიცება — ელექტროენერგიისა და ბუნებრივი გაზისთვის ცალ-ცალკე. წესები ადგენს მიერთების პროცედურასა და პირობებს: მიერთების წინაპირობებს; ელექტროენერგიის ან ბუნებრივი გაზის აღრიცხვის მეთოდს და აღრიცხვის მოწყობილობის ფუნქციურ მოთხოვნებსა და სიზუსტის კლასს; მიერთების წერტილში ან სხვა საანგარიშსწორებო აღრიცხვის წერტილში არსებულ აღრიცხვის მოწყობილობაზე მფლობელობის უფლებას; და გამანაწილებელ ქსელთან მიერთებასთან დაკავშირებულ ოპერატორისა და სისტემით მოსარგებლის უფლებებსა და ვალდებულებებს.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ წესები ადგენს მიერთებასთან და განაწილებასთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო ურთიერთობების ზოგად წესებსა და პირობებს მიერთების სტანდარტული ხელშეკრულების და განაწილების მომსახურების სტანდარტული ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. ასევე დაწესებულია დავების განხილვისა და გადაწყვეტის წესი იმ ურთიერთობებიდან გამომდინარე, რომლებიც განაწილების ხელშეკრულებებს, დაშვებას, მიერთებას ან ქსელის გამოყენებას უკავშირდება. წესებს შეიმუშავებს და ამტკიცებს კომისია დაინტერესებულ მხარეებთან კონსულტაციის გზით, და ისინი ქვეყნდება საკანონმდებლო მაცნეში და ოპერატორების ვებგვერდებზე — ანუ მიერთების მსურველი ხელშეკრულების დადებამდე ხედავს თითქმის ყველა იმ პირობას, რომელიც მას მოელის.