კომპიუტერული პროგრამის ავტორის განსაკუთრებული უფლებები
პროგრამული უზრუნველყოფის იურიდიული დაცვა საქართველოში „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონით ხორციელდება: კოდი, როგორც ნაწარმოები, საავტორო უფლების ობიექტია. მუხლის 19 თანახმად, კომპიუტერული პროგრამის ავტორი ზოგად საავტორო უფლებებთან ერთად სარგებლობს განსაკუთრებული უფლებით, განახორციელოს, ნება დართოს ან აკრძალოს კომპიუტერული პროგრამის რეპროდუცირება ნებისმიერი საშუალებითა და ფორმით, მთლიანად ან ნაწილობრივ — და თუ ასეთი რეპროდუცირება ესაჭიროება პროგრამის ჩატვირთვას, ჩვენებას, მუშაობას, გადაცემას ან შენახვას, აუცილებელია ავტორის თანხმობა.
ავტორს იმავე უფლება აქვს პროგრამის პროგრამირების ერთი ენიდან მეორე ენაზე გადატანის, ადაპტირების, სისტემატიზების ან სხვაგვარი ცვლილების მიმართ: ეს ქმედებებიც მისი თანხმობის გარეშე დაუშვებელია, ხოლო ცვლილების შედეგების რეპროდუცირება იმ პირის უფლებების დაცვით ხდება, რომელიც ცვლის პროგრამას. მუხლი 19 მონაცემთა ბაზების ავტორებსაც აღწერს: მათ ეკუთვნით ბაზის დროებითი ან მუდმივი რეპროდუცირების, თარგმნის, ადაპტირების, სისტემატიზების, გავრცელების, საჯარო გადაცემის, ჩვენებისა და შესრულების განსაკუთრებული უფლებები.
დეკომპილირების საზღვრები
პროგრამის ავტორის უფლების დაცვის გვერდზე ხშირად ისმის კითხვა: კანონიერია თუ არა კოდის ანალიზი ობიექტური კოდიდან საწყის ტექსტში გარდაქმნის გზით, ანუ დეკომპილირება. მუხლის 29 თანახმად, პირი, რომელიც მართლზომიერად ფლობს კომპიუტერული პროგრამის ეგზემპლარს, უფლებამოსილია ავტორის თანხმობისა და საავტორო ჰონორარის გადახდის გარეშე განახორციელოს დეკომპილაცია — ხელახლა აწარმოოს და გარდაქმნას ობიექტური კოდი საწყის ტექსტში — და დაავალოს ეს სხვა პირებსაც, მხოლოდ ერთ შემთხვევაში: როცა ეს აუცილებელია მის მიერ დამოუკიდებლად შექმნილ პროგრამასა და სხვა პროგრამებს შორის ურთიერთმოქმედების უნარის მისაღწევად.
ეს ნებართვა მკაცრი პირობებით არის შეზღუდული: მოქმედებას ახორციელებს პირი, რომელსაც ეგზემპლარის გამოყენების უფლება აქვს; ურთიერთმოქმედებისთვის საჭირო ინფორმაცია ადრე სხვა წყაროებიდან ხელმისაწვდომი არ ყოფილა; დეკომპილირება ეხება მხოლოდ იმ ნაწილებს, რომლებიც ურთიერთმოქმედებისთვის არის აუცილებელი; და მიღებული ინფორმაცია გამოიყენება მხოლოდ ურთიერთმოქმედების მიზნით — მისი სხვა პირებზე გადაცემა ან არსებითად მსგავსი ახალი პროგრამის შესამუშავებლად გამოყენება აკრძალულია.
უფლებების დარღვევა და პასუხისმგებლობა
მუხლის 58 თანახმად, საავტორო, მომიჯნავე და მონაცემთა ბაზის დამამზადებლის უფლებების დარღვევა სამოქალაქო, ადმინისტრაციულ და სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას იწვევს, ხოლო ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელიც კანონის მოთხოვნებს არ ასრულებს, დამრღვევად ითვლება. დარღვევად ჩაითვლება ნაწარმოების, შესრულების, ფონოგრამის, ვიდეოგრამის, მაუწყებლობის ორგანიზაციის გადაცემისა და მონაცემთა ბაზის უკანონო გამოყენება.
კანონი თანამედროვე ტექნოლოგიურ ფორმებსაც აფარდებს: დარღვევაა უფლების მართვის ინფორმაციის შეცვლა ან წაშლა უფლების მფლობელის ნებართვის გარეშე; ისეთი ასლების გავრცელება, როცა გამავრცელებელმა იცოდა ან უნდა სცოდნოდა, რომ ეს ინფორმაცია უნებართვოდ იყო შეცვლილი ან წაშლილი; ტექნოლოგიური საშუალებების გვერდის ავლა; ასევე ისეთი ტექნოლოგიის, მოწყობილობის ან კომპონენტის წარმოება, იმპორტი, გავრცელება, გაყიდვა, გაქირავება ან რეკლამირება, რომელიც ტექნოლოგიური საშუალებების გვერდის ავლას ემსახურება, ამის გარდა შეზღუდულად გამოიყენება ან სწორედ ამ მიზნით არის შექმნილი.
კონტრაფაქციული ასლები
მუხლის 60 თანახმად, ნაწარმოების, ფონოგრამის, ვიდეოგრამის ან მონაცემთა ბაზის ასლები, რომლებიც დამზადებისას ან გამოყენებისას აწვდის საავტორო და მომიჯნავე უფლებების ან მონაცემთა ბაზის დამამზადებლის უფლების დარღვევას, ითვლება კონტრაფაქციულ ასლებად. კონტრაფაქციულად ითვლება ის ასლებიც, რომლებიც საქართველოში დაცულია, მაგრამ უფლების მფლობელის თანხმობის გარეშეა შემოტანილი იმ სახელმწიფოდან, სადაც ისინი არასდროს ყოფილა დაცული ან სადაც მათი დაცვა შეწყვეტილია.
კონტრაფაქციის ცნება პრაქტიკულ მნიშვნელობას იძენს იმ დავებში, სადაც ასლის წყარო და გავრცელების არხი სადავოა: თუ ასლი კონტრაფაქციულია, მისი გავრცელება და გამოყენება უფლებების დარღვევას ნიშნავს, და ეს გარემოება პასუხისმგებლობის საფუძველი ხდება.
ხშირად დასმული კითხვები
რა უფლებები აქვს პროგრამის ავტორს?
მუხლის 19 მიხედვით — განსაკუთრებული უფლება, განახორციელოს, ნება დართოს ან აკრძალოს პროგრამის რეპროდუცირება და მისი გადატანა, ადაპტირება ან სხვაგვარი ცვლილება.
კანონიერია თუ არა დეკომპილირება?
მხოლოდ მუხლით 29 გათვალისწინებულ შემთხვევაში — მართლზომიერი მფლობელის მიერ, ურთიერთმოქმედების მიზნით და მკაცრი პირობების დაცვით; სხვა შემთხვევაში ავტორის უფლებების დარღვევაა.
რა ითვლება უფლებების დარღვევად?
მუხლის 58 მიხედვით — უკანონო გამოყენება, უფლების მართვის ინფორმაციის შეცვლა ან წაშლა, ტექნოლოგიური საშუალებების გვერდის ავლა და სხვა; დარღვევა სამოქალაქო, ადმინისტრაციულ და სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას იწვევს.
რა არის კონტრაფაქციული ასლი?
მუხლის 60 მიხედვით — ასლი, რომლის დამზადება ან გამოყენება საავტორო უფლებებს არღვევს, აგრეთვე ნებართვის გარეშე შემოტანილი ასლი იმ ქვეყნიდან, სადაც დაცვა არასდროს არსებულა ან შეწყვეტილია.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
პროგრამის ავტორის უფლების დაცვა რამდენიმე ფრონტზე მიდის: უნდა გამოირჩეოდეს, რა ქმედება ექვემდებარება ავტორის განსაკუთრებულ უფლებებს და რა არა; სად არის დეკომპილირების ლეგალური საზღვარი; რა შედეგები აქვს უფლების მართვის ინფორმაციის ჩარევას და ტექნოლოგიური დაცვის გვერდის ავლას; და როგორ დადგინდეს კონტრაფაქციის ფაქტი. თითოეულ ამ კითხვაზე პასუხი კონკრეტულ ნორმას ეყრდნობა.
Legal.ge-ზე მომუშავე იურისტები დაგეხმარებით დარღვევის კვალიფიკაციაში, მტკიცებულებების შეგროვების გეგმაში, დამრღვევთან მოლაპარაკებასა და შეწყვეტის მოთხოვნაში, აგრეთვე სამოქალაქო, ადმინისტრაციული ან სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის გზების შერჩევაში. დაგვიკავშირდით კონსულტაციისთვის — კოდი, რომელიც სამართლებრივადაა დაცული, ბიზნესის ძვირფასი აქტივია.