რას ამოწმებს ინტელექტუალური საკუთრების აუდიტი
ინტელექტუალური საკუთრების აუდიტი და შეფასება ნიშნავს იმ სამართლებრივი საფუძვლების სისტემურ გადამოწმებას, რომლებზედაც ერთი ან მეორე უფლება იმყოფება: ვინ არის უფლების მფლობელი, რა დოკუმენტური ფორმით გადაიცემა უფლება, როგორ მტკიცდება მფლობელობა და რამდენ ხანს მოქმედებს იგი. საქართველოს კანონმდებლობა ცალკე, სპეციალურ „ინტელექტუალური საკუთრების აუდიტის“ კანონს არ ითვალისწინებს — აუდიტის სამართლებრივი ჩარჩო საავტორო უფლებისა და მომიჯნავე უფლებების შესახებ საქართველოს კანონის ნორმებით იწყება. ქვემოთ მოცემულია ის ოთხი ბლოკი, რომელიც ყოველი საავტორო-უფლებრივი აუდიტის საფუძველს შეადგენს.
ეს გზამკვლევი განკუთვნილია როგორც პირებისთვის, რომლებიც თავიანთი შემოქმედებითი აქტივების ინვენტარიზაციას ახდენენ, ისე კომპანიებისთვის, რომლებიც გარიგებამდე ამოწმებენ უფლებების ჯაჭვს.
უფლების გადაცემის საფუძვლები და მემკვიდრეობა
კანონის 35-ე მუხლის თანახმად, საავტორო უფლება გადაიცემა კანონით ან ანდერძით მემკვიდრეობის წესით ანდა ხელშეკრულებით. კანონით მემკვიდრეებზე საავტორო უფლების მოქმედების ვადის ფარგლებში გადადის ნაწარმოების გამოყენების განსაკუთრებული უფლებები, თუ ანდერძით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ავტორობის, სახელისა და ნაწარმოების ხელშეუხებლობის უფლებები მემკვიდრეობით არ გადადის — მემკვიდრეებს მხოლოდ ამ პირად უფლებათა დაცვის უფლებამოსილება აქვთ, და ეს უფლებამოსილება ვადით არ იზღუდება. აუდიტისთვის ეს განსაზღვრობს საზღვარს: ქონებრივი და პირადი უფლებები სხვადასხვა რეჟიმშია. ავტორს ასევე უფლება აქვს მიუთითოს პირი, რომელიც მისი გარდაცვალების შემდეგ იცავს ამ უფლებებს, ხოლო თუ მემკვიდრეები არ არსებობენ ან არაჯეროვნად ახორციელებენ დაცვას, მას ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრი „საქპატენტი“ აწარმოებს.
ხელშეკრულების ფორმა
კანონის 42-ე მუხლი მკაცრად განსაზღვრავს ფორმას: საავტორო უფლებების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულება, ნაწარმოების შექმნის შესახებ ხელშეკრულება და სალიცენზიო ხელშეკრულება უნდა დაიდოს წერილობით. გამონაკლისი მხოლოდ ერთია: პერიოდულ ბეჭდვით გამოცემებში ნაწარმოების გამოყენების სალიცენზიო ხელშეკრულება შეიძლება ზეპირადაც დაიდოს. აუდიტის პრაქტიკაში ეს ნიშნავს, რომ ყოველი არაწერილობითი გადაცემა, გარდა პერიოდულ გამოცემასთან დაკავშირებული სალიცენზიო ხელშეკრულებისა, ფორმალურ ხარვეზად ფიქსირდება და გარიგების დასკვნამდე უნდა იქნეს გამოსწორებული.
დეპონირება — მფლობელობის მტკიცებლება
კანონის მუხლი 9-1 აწესრიგებს ნაწარმოების დეპონირებას: ავტორს ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელს უფლება აქვს, ნაწარმოების ორიგინალის ან ასლის დეპონირება განახორციელოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნულ ცენტრში „საქპატენტში“. დეპონირების დამადასტურებელ მოწმობაში მითითებული პირი მიიჩნევა ნაწარმოების ავტორად ან საავტორო უფლების მფლობელად, თუ არ არსებობს საწინააღმდეგო დასაბუთება. დეპონირებისას განმცხადებელი ვალდებულია დაიცვას წარმოდგენილ ნაწარმოებთან დაკავშირებულ სხვა პირების უფლებები, ხოლო წარმოდგენილი დოკუმენტაციის სიზუსტეზე და უტყუარობაზე პასუხისმგებელია თავად განმცხადებელი. თუ ნაწარმოებს წარადგენს ავტორის მემკვიდრე, უფლებამონაცვლე ან სხვა მფლობელი, განცხადებას უნდა დაერთოს შესაბამისი უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი; წარმომადგენლის მეშვეობით დეპონირებისას — წარმომადგენლობის დამადასტურებელი დოკუმენტი. დეპონირებულ ნაწარმოებთან დაკავშირებული ინფორმაცია შეიძლება საჯარო გახდეს ავტორის ან მფლობელის მოთხოვნით, ხოლო დეპონირებისათვის გადაიხდება საფასური, რომელიც საქართველოს მთავრობის დადგენილებით განისაზღვრება. აუდიტში დეპონირების მოწმობა მფლობელობის მტკიცებულებით საფუძველია, თუმცა საწინააღმდეგო დასაბუთებით შეიძლება გადაფარდეს.
მოქმედების ვადები — შეფასების რაოდენობრივი პარამეტრი
კანონის 32-ე მუხლი განსაზღვრავს საავტორო უფლებათა მოქმედების ვადებს, რომლებიც აქტივის შეფასებისას გადამწყვეტია: ფსევდონიმით ან ანონიმურად გამოცემულ ან საჯაროდ გაცნობილ ნაწარმოებზე უფლება მოქმედებს 70 წლის განმავლობაში ამ ფაქტის მართლზომიერად დადგომის თარიღიდან; თანაავტორობით შექმნილ ნაწარმოებზე — თითოეული თანაავტორის სიცოცხლეში და უკანასკნელი თანაავტორის გარდაცვალებიდან 70 წლის განმავლობაში; ტომებად, ნაწილებად ან ეპიზოდებად გამოცემულ ნაწარმოებთან დაკავშირებით ვადა თითოეული ნაწარმოებისთვის გამოითვლება; აუდიოვიზუალურ ნაწარმოებზე და ტექსტიან მუსიკალურ ნაწარმოებზე — უკანასკნელი ავტორის გარდაცვალებიდან 70 წლის განმავლობაში. იმ პირის ქონებრივი საავტორო უფლება, რომელმაც მართლზომიერად გამოაქვეყნა ნაწარმოები, რომლის გამოცემა ადრე არ მომხდარა, მოქმედებს 25 წლის განმავლობაში ამ ფაქტის დადგომის თარიღიდან. აუდიტისას სწორედ ამ ვადების გამოთვლა განსაზღვრავს, რომელი აქტივი ჯერ კიდევ იძლევა ლიცენზირების ან გასხვისების შესაძლებლობას და რომელი უკვე საჯარო დომენში გადასულა.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ იმ კითხვებს, რომლებიც ამ თემასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ისმის.
არსებობს თუ არა ცალკე კანონი ინტელექტუალური საკუთრების აუდიტის შესახებ?
არა. აუდიტი საავტორო უფლების კანონის ზოგად ნორმებზე აიგება — გადაცემის საფუძვლები, ფორმა, დეპონირება და ვადები.
აცხადებს თუ არა დეპონირება ავტომატურად უფლებას?
დეპონირების მოწმობაში მითითებული პირი მიიჩნევა ავტორად ან მფლობელად, თუ არ არსებობს საწინააღმდეგო დასაბუთება — ანუ ეს მტკიცებულებითი ხასიათის წესია, რომელიც საწინააღმდეგო მტკიცებულებით შეიძლება იქნეს გადაფარდეს.
ყველა ხელშეკრულება წერილობით ფორმდება?
საავტორო უფლების გადაცემის, ნაწარმოების შექმნის და სალიცენზიო ხელშეკრულებები — დიახ; გამონაკლისია მხოლოდ პერიოდულ ბეჭდვით გამოცემებში გამოყენების სალიცენზიო ხელშეკრულება, რომელიც ზეპირადაც შეიძლება დაიდოს.
რამდენ ხანს მოქმედებს საავტორო უფლება?
ძირითადი ვადა 70 წელია — თანაავტორობის შემთხვევაში უკანასკნელი ავტორის გარდაცვალებიდან, ფსევდონიმურ ან ანონიმურ ნაწარმოებებზე კი მართლზომიერი გამოცემიდან; პირველი გამომცემლის უფლება კი 25 წელია.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ინტელექტუალური საკუთრების აუდიტი მოითხოვს ხელშეკრულებების ფორმის, უფლებამონაცვლეობის ჯაჭვის და ვადების ზუსტ გადამოწმებას. Legal.ge-ზე შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ ინტელექტუალური საკუთრების სფეროში გამოცდილ ადვოკატს, რომელიც ჩაატარებს თქვენი აქტივების სამართლებრივ შეფასებას, გამოავლენს ხარვეზებს და მოგცემთ რეკომენდაციებს უფლებების გამაგრების შესახებ. შეავსეთ მოთხოვნა საიტზე და მიიღეთ კვალიფიციური დახმარება.