ვინ ახორციელებს სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის სახელმწიფო კონტროლს
სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის სფეროში კანონით გათვალისწინებული ღონისძიებების უზრუნველსაყოფად საქართველოს მთავრობა ქმნის საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს — სააგენტოს, რომელიც საქმიანობას ახორციელებს კანონით, დებულებითა და სხვა სამართლებრივი აქტებით მინიჭებული უფლებამოსილებების ფარგლებში. სააგენტოს დებულებას ამტკიცებს და მის წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირს ნიშნავს საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრი, ხოლო სააგენტოს საქმიანობის სახელმწიფო კონტროლს ახორციელებს შესაბამისი სამინისტრო.
სწორედ ეს სააგენტო ახორციელებს ექსპერტიზის ჩამტარებელი დაწესებულებების საქმიანობის სახელმწიფო კონტროლს და შერჩევით ან/და საჭიროებისამებრ ამოწმებს დაწესებულების მიერ გაცემული დასკვნის სისწორეს. ეს ნიშნავს, რომ თქვენი დასკვნის სისწორე სახელმწიფოს მიერ კონტროლდება დამოუკიდებლადაც კი — კონტროლი არ არის დამოკიდებული მხოლოდ თქვენს საჩივარზე. სააგენტოს მოქმედების საზღვრებს კანონი, მისი დებულება და სხვა სამართლებრივი აქტები განსაზღვრავს.
შერჩევითი შემოწმება და მისი წესი
სააგენტოს შეუძლია შერჩევით შეამოწმოს დაწესებულების საქმიანობა წელიწადში ერთხელ. შემოწმების განხორციელების წესიც კანონით არის განსაზღვრული:
- სახელმწიფო კონტროლის განხორციელების შესახებ სააგენტოს ხელმძღვანელის ბრძანება წარმოადგენს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს, რომელიც სააგენტო შემოწმების დროს ვალდებულია წარუდგინოს სამედიცინო დაწესებულებას;
- სააგენტოს ხელმძღვანელის გადაწყვეტილებით შემოწმების განსახორციელებლად შესაძლებელია მოწვეულ იქნეს შესაბამისი სპეციალისტი;
- შემოწმების დასრულების შემდეგ სააგენტო ვალდებულია შეადგინოს შემოწმების აქტი;
- დარღვევის გათვალისწინებით სააგენტო უფლებამოსილია გამოიტანოს გადაწყვეტილება იმავე ან სხვა დაწესებულების მიერ განმეორებითი შემოწმების ჩატარების შესახებ.
განმეორებითი შემოწმების გადაწყვეტილება მნიშვნელოვანი გარანტიაა დაზარალებულისთვის: თუ დასკვნა მცდარია, იმავე დაწესებულებასთან კიდევ ერთხელ განხილვასთან ერთად შესაძლებელია სხვა დაწესებულების ჩართვაც, რაც განმეორებითი შეფასების მიუკერძოვრობას ზრდის.
სახელმწიფო კონტროლის ფარგლებში სააგენტო ამოწმებს დაწესებულების მიერ გაცემული დასკვნის სისწორეს შერჩევით ან/და საჭიროებისამებრ — ანუ შემოწმება შესაძლებელია როგორც შერჩევით, ასევე კონკრეტული საჭიროების შემთხვევაშიც. ასეთი მოქნილი სისტემა საშუალებას იძლევა რეაგირება მოხდეს როგორც დაწესებულების ზოგად პრაქტიკაზე, ისე ცალკეულ დასკვნაზე. კანონი პირდაპირ ავალდებულებს სააგენტოს, შემოწმების დროს სამედიცინო დაწესებულებას წარუდგინოს ხელმძღვანელის ბრძანებით გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი.
დასაბუთებული ეჭვი და სასამართლოს გზა
სააგენტო დასაბუთებული ეჭვის არსებობისას უფლებამოსილია სასამართლოს წინაშე დააყენოს საკითხი დაწესებულების მიერ არასწორად გაცემული საექსპერტო დასკვნის გაუქმების შესახებ. ამ დროს ამოქმედებს კანონის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი უზრუნველყოფა: სასამართლოს მიერ საბოლოო გადაწყვეტილების გამოტანამდე ჩერდება საექსპერტო დასკვნის მოქმედება.
დასკვნის მოქმედების შეჩერება პრაქტიკულად ნიშნავს, რომ სადავო დასკვნაზე დაყრდნობით ახალი უფლებებისა და ვალდებულებების წარმოშობა მიმდინარე სასამართლო განხილვამდე აღიკვეთება. სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილება კი შეიძლება აღადგინოს დასკვნის მოქმედება ან საბოლოოდ გააუქმოს ის. თუ გაუქმებული დასკვნა თქვენს საწინააღმდეგოდ იყო გამოცემული, სწორედ ეს გზა იძლევა მის სამართლებრივ მოცილებას. სასამართლოს წინაშე საკითხის დაყენება სააგენტოს უფლებამოსილებაა, ამიტომ მნიშვნელოვანია სააგენტოსთვის დასაბუთებული ინფორმაციის მიწოდება.
პროფესიული პასუხისმგებლობის საკითხი
სააგენტო უფლებამოსილ ორგანოს წინაშე აყენებს დაწესებულების წევრთა პროფესიული პასუხისმგებლობის საკითხს. გაითვალისწინეთ: პროფესიული პასუხისმგებლობის კონკრეტული ფორმები და ზომები ამ კანონის აღნიშნული ნორმებით დეტალიზებული არ არის — ისინი სხვა სამართლებრივი აქტებით განისაზღვრება. თვით ფაქტი კი — რომ ექსპერტიზაში მონაწილე პირებს შესაძლოა პროფესიული პასუხისმგებლობა დაეკისროს — კანონით პირდაპირ არის დადგენილი.
დაზარალებულისთვის დოკუმენტების გადაცემა
გასაჩივრებისას და საექსპერტო დასკვნის შედეგებთან დაკავშირებით მნიშვნელოვანია ისიც, თუ ვის როგორ გადაეცემა შედეგები: ამონაწერი შემოწმების აქტიდან პროფესიული შრომისუნარიანობის დაკარგვის ხარისხის განსაზღვრის შედეგების, დამატებითი დახმარების საჭიროების შესახებ ეგზავნება დამსაქმებელს ან სასამართლოს, რომლის მიმართვის საფუძველზედაც გაიარა შემოწმება დაზარალებულმა. ცნობა შემოწმების შედეგების შესახებ კი დაზარალებულს ან მის წარმომადგენელს მიეცემა ხელზე — ეს არის ის დოკუმენტი, რომელიც საჩივრისა და სასამართლოში მიმართვის საფუძველი ხდება. ხელში გადაცემის წესი უზრუნველყოფს, რომ შემოწმების შედეგები დაზარალებულს ან მის წარმომადგენელს პირდაპირ მიეწოდებოდეს.
სახელმწიფო კონტროლის ინსტრუმენტები — მიმოხილვა
შეჯამებისთვის, კანონი სააგენტოს აძლევს შემდეგ ინსტრუმენტებს დაწესებულების საქმიანობის კონტროლისთვის:
- დაწესებულების საქმიანობის შერჩევითი შემოწმება წელიწადში ერთხელ;
- შემოწმების დროს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის — ხელმძღვანელის ბრძანების — წარდგენა;
- შესაბამისი სპეციალისტის მოწვევა შემოწმების განსახორციელებლად;
- შემოწმების აქტის შედგენა შემოწმების დასრულების შემდეგ;
- განმეორებითი შემოწმების ჩატარების გადაწყვეტილება იმავე ან სხვა დაწესებულების მიერ;
- სასამართლოს წინაშე არასწორად გაცემული დასკვნის გაუქმების საკითხის დაყენება და დასკვნის მოქმედების შეჩერება;
- დაწესებულების წევრთა პროფესიული პასუხისმგებლობის საკითხის დაყენება უფლებამოსილ ორგანოსთან.
ადრეული გადამოწმება დასაბუთებული ეჭვის საფუძველზე
კანონი ითვალისწინებს, რომ შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის გადამოწმება დადგენილ ვადაზე ადრე, ან იმ პირის გადამოწმება, რომელსაც შესაძლებლობის შეზღუდვის სტატუსი დადგენილი აქვს უვადოდ, ხდება ჯანმრთელობის მდგომარეობისა და ქმედობაუნარიანობის შეცვლისას, ან მაკონტროლებელი ორგანოს მიერ დასაბუთებული ეჭვის არსებობისას, თუ გამოვლინდება შესაძლებლობის შეზღუდვის სტატუსის შესახებ დაუსაბუთებლად გაცემული დასკვნა. ამრიგად, მცდარი დასკვნის გამოსწორების გზებს შორისაა განმეორებითი შემოწმება და სასამართლოს გზით გაუქმება, და თითოეული მათგანი სწორედ დასაბუთებულ ეჭვს ემყარება. ასეთი მიდგომა აერთიანებს პირის ინტერესების დაცვას და საექსპერტო დასკვნების სანდოობას.