როდის დგინდება შესაძლებლობის შეზღუდვის სტატუსი გადამოწმების გარეშე
ზოგადი წესის თანახმად, შესაძლებლობის შეზღუდვის სტატუსი პერიოდულად გადამოწმდება: ორგანიზმის სისტემებისა და ორგანოთა არამყარი, შექცევადი მორფოლოგიური ცვლილებებისა და ფუნქციური დარღვევებისას, დაავადების მიმდინარეობაზე და ჩატარებული სარეაბილიტაციო ღონისძიებების ეფექტურობაზე დაკვირვების მიზნით, ქმედობაუნარიანობის ზომიერად ან მნიშვნელოვნად გამოხატული შეზღუდვის დროს გადამოწმება ტარდება წელიწადში ერთხელ, ხოლო მკვეთრად გამოხატული შეზღუდვის დროს — ორ წელიწადში ერთხელ.
თუმცა კანონი განსაზღვრავს შემთხვევებსაც, როცა ამ პერიოდულობაზე უარი არის ნათქვამი და სტატუსი პირს გადამოწმების გარეშე, უვადოდ უდგინდება. ეს გამონაკლისი ლოგიკურად უკავშირდება იმავე კრიტერიუმს, რომლითაც განისაზღვრება პერიოდული გადამოწმება: თუ ცვლილებები არამყარი და შექცევადია, დაკვირვებაა საჭირო, ხოლო თუ დარღვევები მყარი და შეუქცევადია და რეაბილიტაცია ეფექტს არ იძლევა — პირი ვალდებული აღარ არის ხელახლა გაიაროს გადამოწმება. ქვემოთ განვიხილავთ ყველა იმ საფუძველს, რომლითაც სტატუსი უვადოდ დგინდება.
უვადო სტატუსის საფუძვლები — მიმოხილვა
მიმოხილვისთვის, კანონი გადამოწმების გარეშე სტატუსის დადგენის ყველა საფუძველს ერთად წარმოადგენს:
- მყარი, შეუქცევადი მორფოლოგიური ცვლილებები და ფუნქციური დარღვევები, არაეფექტური რეაბილიტაცია და არანაკლებ 5 წლის დაკვირვება;
- სამხედრო ვალდებულების შესრულებისას მიღებული ტრავმა ან დაავადება, ანდა ბირთვული ობიექტების ავარია — მამაკაცს 55 წლის ასაკის ზევით, ქალს 50 წლის ასაკის ზევით;
- ჩერნობილისა და სხვა ბირთვული ობიექტების ავარიის შედეგად გადატანილი ნებისმიერი ხარისხის სხივური დაავადება — ასაკის მიუხედავად;
- საპენსიო ასაკი, გარდა კეთილსაიმედო კლინიკური პროგნოზისა და რეაბილიტაციის პერსპექტივისა;
- მინისტროს მიერ დამტკიცებული ნუსხით გათვალისწინებული დაავადებები, ანატომიური ან გონებრივი დეფექტები.
არანაკლებ 5 წლის დაკვირვება და არაეფექტური რეაბილიტაცია
უვადო სტატუსი უდგინდება შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირს, რომელსაც ჯანმრთელობის მოშლის გამო აღენიშნება ორგანიზმის სისტემებისა და ორგანოთა მყარი, შეუქცევადი მორფოლოგიური ცვლილებები და აქვს ფუნქციური დარღვევები, როცა ჩატარებული სარეაბილიტაციო ღონისძიებები ეფექტს არ იძლევა, არ ხდება დარღვეული ქმედობაუნარიანობის აღდგენა ან გაუმჯობესება დაწესებულებაში არანაკლებ 5 წლის დაკვირვების შემდეგ. ამ ნორმის არსი ის არის, რომ აღნიშნული ვადის დაკვირვება პრაქტიკულად კმარა იმის დასადასტურებლად, თუ აღდგენა შესაძლებელია თუ არა — თუ არ ხდება, პირი აღარ უნდა დაიტვირთოს განმეორებითი გადამოწმებით. დაკვირვების ხანგრძლივობა კანონით ზუსტად არის განსაზღვრული — უფრო მოკლე პერიოდი ამ საფუძვლისთვის საკმარისი არ არის.
ასაკობრივი კრიტერიუმები: 55 და 50 წელი
ცალკე წესი ვრცელდება იმ პირებზე, რომელთა შეზღუდული შესაძლებლობა გამოწვეულია სამხედრო ვალდებულების შესრულებისას მიღებული ტრავმით ან დაავადებით, ანდა სამხედრო ან სამოქალაქო დანიშნულების ბირთვული ობიექტების ავარიის შედეგით: ასეთ შემთხვევაში სტატუსი გადამოწმების გარეშე ედგება მამაკაცს 55 წლის ასაკის ზევით, ხოლო ქალს — 50 წლის ასაკის ზევით. ასაკობრივი ზღვარი აქ სქესის მიხედვით განსხვავდება, ამიტომ მიმართვამდე სწორად განსაზღვრეთ, რომელი კრიტერიუმი ვრცელდება თქვენზე.
ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურისა და სამხედრო ან სამოქალაქო დანიშნულების სხვა ბირთვული ობიექტების ავარიის შედეგად შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირს, რომელმაც გადაიტანა ნებისმიერი ხარისხის სხივური დაავადება, სტატუსი უვადოდ ედგება ასაკის მიუხედავად. ამ შემთხვევაში ასაკობრივი ზღვარი საერთოდ არ გამოიყენება — გადაწყვეტილებისთვის მნიშვნელოვანია მხოლოდ სხივური დაავადების ფაქტი და მისი კავშირი აღნიშნულ ავარიებთან.
საპენსიო ასაკი და გამონაკლისი
საპენსიო ასაკს გადაცილებულ პირსაც შესაძლებლობის შეზღუდვის სტატუსი გადამოწმების გარეშე ედგება. ამ წესიდან კანონი ერთ გამონაკლისს განსაზღვრავს: თუ აღინიშნება კეთილსაიმედო კლინიკური პროგნოზი, სახეზეა ორგანიზმის სისტემებისა და ორგანოთა არამყარი, შექცევადი მორფოლოგიური ცვლილებები და ფუნქციური დარღვევები და რეაბილიტაციური ღონისძიებების ჩატარებით შესაძლოა დადებითი ეფექტის მიღწევა, უვადო სტატუსი არ დგინდება. ასეთ შემთხვევაში გადამოწმება გაგრძელდება, რადგან სამედიცინო პროგნოზით პირის მდგომარეობა შესაძლოა გაუმჯობესდეს.
მინისტროს მიერ დამტკიცებული ნუსხით გათვალისწინებული შემთხვევები
ცალკე საფუძველს წარმოადგენს იმ პირის შემთხვევა, რომელსაც შესაძლებლობის შეზღუდვის სტატუსი უდგინდება საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მიერ დამტკიცებული ნუსხით გათვალისწინებული დაავადებებით, ანატომიური ან გონებრივი დეფექტებით — ასეთ დროსაც სტატუსი გადამოწმების გარეშე, უვადოდ დგინდება. გაითვალისწინეთ: თვით ნუსხას — თუ რომელი დაავადებები და დეფექტები არის მასში შესული — კანონი არ აკონკრეტებს. ნუსხას ამტკიცებს აღნიშნული სამინისტრო და სწორედ მისი ნორმატიული აქტია იმის სამოწმებლო წყარო, ხვდება თუ არა თქვენი დიაგნოზი ამ გამონაკლისში.
შეიძლება თუ არა უვადო სტატუსის მქონე პირის მაინც გადამოწმება
უვადო სტატუსი გადამოწმებისგან სრულ იმუნიტეტს არ ნიშნავს. კანონის თანახმად, იმ პირის გადამოწმება, რომელსაც შესაძლებლობის შეზღუდვის სტატუსი დადგენილი აქვს უვადოდ, ხდება ჯანმრთელობის მდგომარეობისა და ქმედობაუნარიანობის შეცვლისას, ან მაკონტროლებელი ორგანოს მიერ დასაბუთებული ეჭვის არსებობისას, თუ გამოვლინდება შესაძლებლობის შეზღუდვის სტატუსის შესახებ დაუსაბუთებლად გაცემული დასკვნა. იგივე პირობები ვრცელდება დადგენილ ვადაზე ადრე გადამოწმებაზეც: შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის გადამოწმება ვადაზე ადრე ხდება ჯანმრთელობის მდგომარეობისა და ქმედობაუნარიანობის შეცვლისას, დასაბუთებული ეჭვის ან დაუსაბუთებული დასკვნის გამოვლენისას. ამრიგად, უვადო სტატუსის საფუძველზე უარის თქმა შესაძლებელია მხოლოდ კანონით დასახელებული ვითარებების არსებობისას. ეს კი ნიშნავს, რომ უვადო სტატუსის მიუხედავად, პირის მდგომარეობის რეალური ცვლილება თუ დასკვნის უსაფუძვლობა ყოველთვის ხდება ხელახალი განხილვის საფუძველი.