მართვის სახელმძღვანელოს სამართლებრივი ჩარჩო
კორპორატიული მართვის სახელმძღვანელო ქაღალდზე დარჩენილი დოკუმენტი თუ მოქმედი სისტემაა, მისი საფუძველი მეწარმეთა შესახებ კანონშია. კანონის მე-35 მუხლის მიხედვით, სამეწარმეო საზოგადოების ორგანოებია საერთო კრება, ხელმძღვანელი ორგანო და სამეთვალყურეო საბჭო, თუ მისი შექმნა კანონით ან წესდებით არის გათვალისწინებული; ორგანოები და მათი წევრები მხოლოდ კანონით ან წესდებით განსაზღვრული კომპეტენციის ფარგლებში მოქმედებენ. სახელმძღვანელო სწორედ ამ კომპეტენციების განაწილებას აღწერს.
ხელმძღვანელი ორგანო ხელმძღვანელობითი საქმიანობის უზრუნველსაყოფად საზოგადოებას აუცილებლად უნდა ჰყავდეს. წესდება მის ფორმას განსაზღვრავს: ერთი პირის ერთპიროვნული მართვა, რამდენიმე ხელმძღვანელის ერთობლივი ან ცალ-ცალკე მართვა, თუ ყველა ხელმძღვანელის ერთობლივი მართვა; წესდებით სხვა რამ რომ არ იყოს დადგენილი, ხელმძღვანელობას ყველა ხელმძღვანელი ერთობლივად ახორციელებს.
კანონი ფორმებსაც აზუსტებს: სოლიდარული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში ხელმძღვანელობის უფლება ყველა პარტნიორს აქვს, კომანდიტურში — პირადად პასუხისმგებელ პარტნიორებს (კომპლემენტარებს), თუ პარტნიორები სხვა პირს არ დანიშნავენ; შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში, სააქციო საზოგადოებასა და კოოპერატივში კი — ხელმძღვანელ პირს ან პირებს. სახელმძღვანელო ამ არჩევანს ასახავს და შიდა წესებს მასთან აწყობს.
სამეთვალყურეო საბჭო
სამეთვალყურეო საბჭო ხელმძღვანელი ორგანოს საქმიანობას აკონტროლებს, მაგრამ ხელმძღვანელი ორგანოს ფუნქციები მას გადაეცემა ვერ შეძლებს, გარდა კანონით დადგენილი შემთხვებისა. მისი სხდომა გადაწყვეტილებაუნარიანია წევრთა უმრავლესობის დასწრებით, გადაწყვეტილება კი ხმათა უმრავლესობით მიიღება, თუ წესდება უფრო დიდ რაოდენობას არ ითხოვს.
სახელმწიფოს მონაწილეობის შემთხვევაში განსაკუთრებული წესები მოქმედებს: საზოგადოებაში, სადაც სახელმწიფო ან ავტონომიური რესპუბლიკა ხმათა 50 პროცენტზე მეტს ფლობს, მთავრობის გადაწყვეტილებით შეიძლება სამეთვალყურეო საბჭო შეიქმნას, ხოლო ხელმძღვანელი პირის დანიშვნა-გათავისუფლებას საბჭო ხმების 50 პროცენტზე მეტის მფლობელ აქციონერს უნდა შეუთანხმოს. სახელმწიფოს წარმომადგენლად საბჭოში შეიძლება იყოს ინტერესთა კონფლიქტის არმქონე საჯარო მოსამსახურე.
ზრუნვის მოვალეობა და მისი ზღვარი
ხელმძღვანელი პირი საზოგადოების საქმეებს მართლზომიერად და კეთილსინდისიერი ხელმძღვანელის გულისხმიერებით უნდა გაუძღვეს: ის ისე ზრუნავს, როგორც ანალოგიურ პირობებში ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი, იმ რწმენით, რომ მოქმედება საზოგადოებისთვის ეკონომიკურად ყველაზე ხელსაყრელია. ბრალეული შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანისთვის ის საზოგადოების წინაშე პასუხს აგებს, და განზრახ შეუსრულებლობაზე პასუხისმგებლობის შეზღუდვა წესდებით ან გადაწყვეტილებით დაუშვებელია.
თუ გარიგების ღირებულება საზოგადოების აქტივების საბალანსო ღირებულების 50 პროცენტს ან წესდებით გათვალისწინებულ უფრო მცირე ოდენობას აღემატება, გარიგებას საერთო კრება ამტკიცებს. ზრუნვის მოვალეობა არ არის დარღვეული და ხელმძღვანელი ზიანს არ ანაზღაურებს, თუ გადაწყვეტილება მიიღო საკმარისი და სანდო ინფორმაციის საფუძველზე, დამოუკიდებლად და ინტერესთა კონფლიქტის გარეშე, საზოგადოების ინტერესებიდან გამომდინარე — ეს არის სამეწარმეო გადაწყვეტილების თავისუფლების წესი.
ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება აქვს ხელმძღვანელ ორგანოს, სხვა ხელმძღვანელ პირს, სამეთვალყურეო საბჭოს, ხოლო კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში და დადგენილი წესით — თითოეულ პარტნიორს. ხელმძღვანელი პირი პასუხისმგებლობისგან თავისუფლდება, თუ საერთო კრების გადაწყვეტილებას ასრულებს — გარდა იმისა, როცა მან არასწორი ინფორმაციის მიწოდებით შეუწყო ხელი ამ გადაწყვეტილების მიღებას ან იცოდა, რომ ის ზიანს გამოიწვევდა, მაგრამ ამის თაობაზე კრებას არ ატყობინა.
საქმიანი შესაძლებლობა და ინტერესთა კონფლიქტი
ხელმძღვანელ პირს არ აქვს უფლება, საზოგადოების წინასწარი თანხმობის გარეშე სარგებლობდეს საქმიანი შესაძლებლობით, რომელიც მას მოვალეობის შესრულებისას გახდა ხელმისაწვდომი და რომელიც საზოგადოების ინტერესის საგანი შეიძლება ყოფილიყო. ეს აკრძალვა თანამდებობიდან გათავისუფლებიდან არაუმეტეს 3 წლისა რჩება. დარღვევისას საზოგადოება შეიძლება მოითხოვდეს ზიანის ანაზღაურებას ან მიღებული სარგებლის გადაცემას.
სააქციო საზოგადოებაში ინტერესთა კონფლიქტის წესები ზუსტია: ხელმძღვანელი პირი დაინტერესებულ გარიგებაზე ინფორმაციას შეტყობისთანავე წერილობით აცნობებს საერთო კრებას ან სამეთვალყურეო საბჭოს. დაინტერესებულია პირი, რომელიც გარიგების მეორე მხარეა, ფლობს მეორე მხარის წილთა 50 პროცენტს ან მეტს, არის მისი ხელმძღვანელი, იღებს გარიგებით წილთა ფლობასთან დაუკავშირებელ სარგებელს და ა.შ. ასეთ გარიგებას წინასწარ ამტკიცებს სამეთვალყურეო საბჭო, მისი არარსებობისას — საერთო კრება; დაინტერესებულ პირს ხმის მიცემა ეკრძალება. ერთი პარტნიორის შემთხვევა და 100-პროცენტიან შვილობილთან გარიგება ამ წესებს არ ექვემდებარება.
დამატებითი გარანტიებიც არსებობს: სამეთვალყურეო საბჭოს წევრთა უმრავლესობის დაინტერესებულობისას გარიგებას საერთო კრება ამტკიცებს; დამტკიცების გადაწყვეტილებაში დაინტერესების ხასიათი, მოცულობა და გარიგების სხვა მნიშვნელოვანი პირობები მიეთითება; ხოლო თუ კონტრაჰენტისთვის კონფლიქტის არსებობა და ნებართვის არქონა ცნობილი იყო, საზოგადოებას ხელშეკრულების შეცილების უფლება აქვს. წესების დარღვევისას საზოგადოება ზიანსაც ითხოვს და შეთანხმებულ პირგასამტეხლოსაც, გარდა იმისა, როცა კონფლიქტის გარეშეც გარიგება არსებითად იმავე პირობებით დაიდებოდა.
დოკუმენტის ღირებულება სწორედ აქაა: წესდება და კანონი ჩარჩოს აძლევენ ორგანოებს, სახელმძღვანელო კი შიდა პროცედურებს — როგორ იწყობა სხდომა, როგორ ფიქსირდება გადაწყვეტილება, როგორ ცნობებს ხელმძღვანელი პირი კონფლიქტის შესახებ. ასეთი დოკუმენტი არა მხოლოდ დავებს განაწყენებს პრევენციას, არამედ ზრუნვის მოვალეობის შესრულების დასაბუთებასაც ეხმარება.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ შევაჯამეთ მართვის სახელმძღვანელოებთან დაკავშირებული ყველაზე ხშირად დასმული კითხვები.
რომელი ორგანოები არსებობს?
საერთო კრება, ხელმძღვანელი ორგანო და — კანონით ან წესდებით გათვალისწინებულ შემთხვევაში — სამეთვალყურეო საბჭო.
შეიძლება თუ არა მართვის რამდენიმე ფორმა?
დიახ: ერთპიროვნული, ერთობლივი, ცალ-ცალკე ან ყველა ხელმძღვანელის ერთობლივი — წესდება წყვეტს.
რომელი გარიგება სჭირდება კრების თანხმობას?
ის, რომლის ღირებულებაც აქტივების საბალანსო ღირებულების 50 პროცენტს ან წესდებით დადგენილ უფრო მცირე ოდენობას აღემატება.
რამდენ ხანს რჩება საქმიანი შესაძლებლობის აკრძალვა?
გათავისუფლებიდან არაუმეტეს 3 წლისა; ხელშეკრულებით უფრო მცირე ვადაც შეიძლება.
ვინ ამტკიცებს დაინტერესებულ გარიგებას?
სამეთვალყურეო საბჭო, მისი არარსებობისას — საერთო კრება; დაინტერესებული პირი ხმას ვერ იყენებს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის იურისტები დაგეხმარებით მართვის სახელმძღვანელოს შედგენაში, რომელიც კანონის კომპეტენციების მოდელს თქვენს სტრუქტურაზე მოარგებს: განვაწილებთ უფლებამოსილებებს, ჩავვალ ორგანოთა წესდებულ ფორმებს და ავაწყობთ ინტერესთა კონფლიქტის პროცედურას. მიმართეთ კონსულტაციისთვის — მუშა სახელმძღვანელო დავის პრევენციის ყველაზე იაფი ფორმაა.