მართვის სახელმძღვანელოს სამართლებრივი ჩარჩო
კორპორატიული მართვის სახელმძღვანელო ქაღალდზე დარჩენილი დოკუმენტი თუ მოქმედი სისტემაა, მისი საფუძველი მეწარმეთა შესახებ კანონშია. კანონის მე-35 მუხლის მიხედვით, სამეწარმეო საზოგადოების ორგანოებია საერთო კრება, ხელმძღვანელი ორგანო და სამეთვალყურეო საბჭო, თუ მისი შექმნა კანონით ან წესდებით არის გათვალისწინებული; ორგანოები და მათი წევრები მხოლოდ კანონით ან წესდებით განსაზღვრული კომპეტენციის ფარგლებში მოქმედებენ. სახელმძღვანელო სწორედ ამ კომპეტენციების განაწილებას აღწერს.
ხელმძღვანელი ორგანო ხელმძღვანელობითი საქმიანობის უზრუნველსაყოფად საზოგადოებას აუცილებლად უნდა ჰყავდეს. წესდება მის ფორმას განსაზღვრავს: ერთი პირის ერთპიროვნული მართვა, რამდენიმე ხელმძღვანელის ერთობლივი ან ცალ-ცალკე მართვა, თუ ყველა ხელმძღვანელის ერთობლივი მართვა; წესდებით სხვა რამ რომ არ იყოს დადგენილი, ხელმძღვანელობას ყველა ხელმძღვანელი ერთობლივად ახორციელებს.
კანონი ფორმებსაც აზუსტებს: სოლიდარული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში ხელმძღვანელობის უფლება ყველა პარტნიორს აქვს, კომანდიტურში — პირადად პასუხისმგებელ პარტნიორებს (კომპლემენტარებს), თუ პარტნიორები სხვა პირს არ დანიშნავენ; შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში, სააქციო საზოგადოებასა და კოოპერატივში კი — ხელმძღვანელ პირს ან პირებს. სახელმძღვანელო ამ არჩევანს ასახავს და შიდა წესებს მასთან აწყობს.
სამეთვალყურეო საბჭო
სამეთვალყურეო საბჭო ხელმძღვანელი ორგანოს საქმიანობას აკონტროლებს, მაგრამ ხელმძღვანელი ორგანოს ფუნქციები მას გადაეცემა ვერ შეძლებს, გარდა კანონით დადგენილი შემთხვებისა. მისი სხდომა გადაწყვეტილებაუნარიანია წევრთა უმრავლესობის დასწრებით, გადაწყვეტილება კი ხმათა უმრავლესობით მიიღება, თუ წესდება უფრო დიდ რაოდენობას არ ითხოვს.
სახელმწიფოს მონაწილეობის შემთხვევაში განსაკუთრებული წესები მოქმედებს: საზოგადოებაში, სადაც სახელმწიფო ან ავტონომიური რესპუბლიკა ხმათა 50 პროცენტზე მეტს ფლობს, მთავრობის გადაწყვეტილებით შეიძლება სამეთვალყურეო საბჭო შეიქმნას, ხოლო ხელმძღვანელი პირის დანიშვნა-გათავისუფლებას საბჭო ხმების 50 პროცენტზე მეტის მფლობელ აქციონერს უნდა შეუთანხმოს. სახელმწიფოს წარმომადგენლად საბჭოში შეიძლება იყოს ინტერესთა კონფლიქტის არმქონე საჯარო მოსამსახურე.
ზრუნვის მოვალეობა და მისი ზღვარი
ხელმძღვანელი პირი საზოგადოების საქმეებს მართლზომიერად და კეთილსინდისიერი ხელმძღვანელის გულისხმიერებით უნდა გაუძღვეს: ის ისე ზრუნავს, როგორც ანალოგიურ პირობებში ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი, იმ რწმენით, რომ მოქმედება საზოგადოებისთვის ეკონომიკურად ყველაზე ხელსაყრელია. ბრალეული შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანისთვის ის საზოგადოების წინაშე პასუხს აგებს, და განზრახ შეუსრულებლობაზე პასუხისმგებლობის შეზღუდვა წესდებით ან გადაწყვეტილებით დაუშვებელია.
თუ გარიგების ღირებულება საზოგადოების აქტივების საბალანსო ღირებულების 50 პროცენტს ან წესდებით გათვალისწინებულ უფრო მცირე ოდენობას აღემატება, გარიგებას საერთო კრება ამტკიცებს. ზრუნვის მოვალეობა არ არის დარღვეული და ხელმძღვანელი ზიანს არ ანაზღაურებს, თუ გადაწყვეტილება მიიღო საკმარისი და სანდო ინფორმაციის საფუძველზე, დამოუკიდებლად და ინტერესთა კონფლიქტის გარეშე, საზოგადოების ინტერესებიდან გამომდინარე — ეს არის სამეწარმეო გადაწყვეტილების თავისუფლების წესი.
ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება აქვს ხელმძღვანელ ორგანოს, სხვა ხელმძღვანელ პირს, სამეთვალყურეო საბჭოს, ხოლო კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში და დადგენილი წესით — თითოეულ პარტნიორს. ხელმძღვანელი პირი პასუხისმგებლობისგან თავისუფლდება, თუ საერთო კრების გადაწყვეტილებას ასრულებს — გარდა იმისა, როცა მან არასწორი ინფორმაციის მიწოდებით შეუწყო ხელი ამ გადაწყვეტილების მიღებას ან იცოდა, რომ ის ზიანს გამოიწვევდა, მაგრამ ამის თაობაზე კრებას არ ატყობინა.