საერთაშორისო საინვესტიციო ხელშეკრულებები და მათი სამართლებრივი საფუძველი
საერთაშორისო საინვესტიციო ხელშეკრულებები საქართველოში ემყარება ინვესტიციების შესახებ კანონს, რომელიც განსაზღვრავს ინვესტორის უფლებებსა და გარანტიებს, ინვესტიციის ხელშეუხებლობას, ჩამორთმევისას კომპენსაციის წესს, კანონმდებლობის შეცვლის გარანტიებს და დავის გადაწყვეტის წესს. ეს კანონი ინვესტორსა და სახელმწიფოს შორის იმ ბალანსს აწესრიგებს, რასაც საერთაშორისო გარიგება ემყარება: უცხოელი ინვესტორის უფლებები და გარანტიები ვერ იქნება ნაკლები იმ უფლებებსა და გარანტიებზე, რომლითაც საქართველოს ფიზიკური და იურიდიული პირი სარგებლობს, გარდა კანონმდებლობით დადგენილი შემთხვევებისა. ეს ბალანსი საერთაშორისო ხელშეკრულებების შინაარსსაც აწყობს: მხარენი იქ ზუსტად იმ გარანტიებზე ამახვილებენ ყურადღებას, რომლებიც ეროვნული კანონითაა უზრუნველყოფილი. პრაქტიკულად ეს ნიშნავს, რომ ინვესტიციური ხელშეკრულების პირობები ამ სტანდარტს უნდა შეესაბამებოდეს, ხოლო ინვესტორს საქართველოში უფლება აქვს საბანკო დაწესებულებებში ნებისმიერი ვალუტით გახსნას ანგარიშები, აიღოს სესხი, შეიძინოს აქციები, ობლიგაციები და სხვა ფასიანი ქაღალდები, როგორც საქართველოში, ასევე საზღვარგარეთ არსებული ქონება, და საკუთრებრივი გადაწყვეტილებით გადასცეს ინვესტირების შედეგების ფლობის, გამოყენებისა და განკარგვის უფლებები სხვა პირს კანონით დადგენილი წესით.
ინვესტიციის ხელშეუხებლობა და ჩამორთმევა
ინვესტიცია მთლიანად და უპირობოდ არის დაცული საქართველოში მოქმედი კანონმდებლობით. ინვესტიციის ჩამორთმევა დასაშვებია მხოლოდ კანონით პირდაპირ დადგენილ შემთხვევებში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან ორგანული კანონით დადგენილი გადაუდებელი აუცილებლობისას და მხოლოდ სათანადო ანაზღაურებით. გადაწყვეტილება ჩამორთმევის შესახებ, აგრეთვე კომპენსაციის პირობები შეიძლება გასაჩივრდეს საქართველოს სასამართლოში, თუ მხარეთა შეთანხმებით ან საერთაშორისო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. კომპენსაცია, რომელიც მიეცემა ინვესტორს, უნდა შეესაბამებოდეს ჩამორთმეული ინვესტიციის რეალურ საბაზრო ღირებულებას უშუალოდ ჩამორთმევის მომენტისათვის; ის გაიცემა ყოველგვარი შეფერხების გარეშე და მოიცავს იმ ზარალსაც, რომელიც ინვესტორმა განიცადა ჩამორთმევის მომენტიდან საკომპენსაციო თანხის გადახდამდე. უცხოელ ინვესტორს უფლება აქვს საბანკო დაწესებულებებში მოახდინოს საკომპენსაციო თანხის კონვერსია საბაზრო კურსით და თავისუფლად გადაიყვანოს იგი საზღვარგარეთ — ეს გარანტია საერთაშორისო ხელშეკრულებების მოლაპარაკებისას წინასწარ გათვალისწინებული უნდა იყოს.
კანონმდებლობის შეცვლის გარანტია
ინვესტორისათვის მნიშვნელოვანი სტაბილურობის გარანტიაც კანონშია: ახალი საკანონმდებლო აქტი, რომელიც აუარესებს კანონით დადგენილ ინვესტიციის პირობებს, ძალაში შესვლიდან ათი წლის განმავლობაში არ ვრცელდება უკვე განხორციელებულ ინვესტიციაზე — ასეთ შემთხვევაში ინვესტორი საქმიანობას ახორციელებს ახალი აქტის ძალაში შესვლამდე მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად. გარდა ამისა, შემდგომი კანონმდებლობის ცვლილებას არ ექვემდებარება კანონის ის მუხლები, რომლებიც ხელშეუხებლობას, კომპენსაციას, დავების გადაწყვეტას და სხვა ძირითად გარანტიებს აწესრიგებს. ხელშეკრულების დადებისას ეს ნიშნავს, რომ განხორციელებული ინვესტიციის რეჟიმი ათი წლის განმავლობაშია დაცული გაუარესებისგან, და ეს გარანტია ხელშეკრულების პირობებში ასახვას ითხოვს: მხარენი ხელშეკრულებაში უშუალოდ მიუთითებენ, რომელი კანონმდებლობის რეჟიმი ექვემდებარება გარიგებას და როგორ იმოქმედებს სტაბილურობის გარანტია მის ცვლილებაზე.
დავის გადაწყვეტის წესი ინვესტორსა და სახელმწიფოს შორის
დავა უცხოელ ინვესტორსა და საქართველოში რეგისტრირებულ საწარმოს შორის წყდება მხარეთა შეთანხმებით დადგენილი წესით ან საქართველოს სასამართლოში. დავა უცხოელ ინვესტორსა და სახელმწიფო ორგანოს შორის, თუ მისი გადაწყვეტის წესი არ არის განსაზღვრული მათი შეთანხმებით, გადაწყდება საქართველოს სასამართლოში ან საინვესტიციო დავის საერთაშორისო ცენტრში. თუ დავა ამ ცენტრში არ განიხილება, ინვესტორს უფლება აქვს მიმართოს ცენტრის დამატებით ინსტიტუტს ან ნებისმიერ საერთაშორისო საარბიტრაჟო ორგანოს გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის საერთაშორისო სავაჭრო სამართლის კომისიის საარბიტრაჟო და საერთაშორისო ხელშეკრულებით დადგენილი წესების შესაბამისად. ამ ორგანოთა გადაწყვეტილება საბოლოოა და გასაჩივრებას არ ექვემდებარება; მათ აღსრულებას სახელმწიფო უზრუნველყოფს. საერთაშორისო ხელშეკრულებებში არბიტრაჟის პუნქტი სწორედ ამ ჩარჩოში ფორმულირდება, და მისი სისწორე ინვესტორის დაცვის გადამწყვეტი ელემენტია.
ხშირად დასმული კითხვები
ვისთვის ვრცელდება ეროვნული რეჟიმის გარანტია?
ყველა უცხოელი ინვესტორისთვის — მისი უფლებები და გარანტიები ვერ იქნება ნაკლები იმაზე, რომლითაც საქართველოს ფიზიკური და იურიდიული პირი სარგებლობს.
როდის შეიძლება ინვესტიციის ჩამორთმევა?
მხოლოდ კანონით პირდაპირ დადგენილ შემთხვევებში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან გადაუდებელი აუცილებლობისას და მხოლოდ რეალური საბაზრო ღირებულების შესაბამისი კომპენსაციით.
რამდენ ხნით არის დაცული განხორციელებული ინვესტიცია ახალი კანონებისგან?
პირობების გაუარესების შემდგომი აქტი ათი წლის განმავლობაში არ ვრცელდება უკვე განხორციელებულ ინვესტიციაზე.
სად განიხილება ინვესტორისა და სახელმწიფოს დავა?
საქართველოს სასამართლოში ან საინვესტიციო დავის საერთაშორისო ცენტრში, ხოლო შეთანხმების მიხედვით — სხვა საერთაშორისო საარბიტრაჟო ორგანოშიც.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე დაგეხმარებით საერთაშორისო საინვესტიციო ხელშეკრულებების მომზადებასა და შემოწმებაში: განვსაზღვრავთ, რომელი გარანტიები მოქმედებს თქვენს ინვესტიციაზე, დავიცავთ ხელშეკრულების პირობებს იმ სტანდარტთან შესაბამისობაში, რომელსაც კანონი აწესრიგებს, და სწორად ჩავწერთ კომპენსაციის, სტაბილურობის და არბიტრაჟის დებულებებს. ინვესტიციური გარიგების ღირებულება ხელშეკრულების ტექსტში იწყება და მთავრდება — მისი გადახედვა დადებამდე ბევრად იაფია, ვიდრე დავის დროს. ჩვენ შევამოწმებთ ხელშეკრულებას კანონის ყველა გარანტიასთან მიმართებაში — ეროვნული რეჟიმით, ხელშეუხებლობით, კომპენსაციით, სტაბილურობით და არბიტრაჟით — და თითოეულ პუნქტს იმ ფორმულირებით ჩავწერთ, რომელიც კანონით ნაპროგნოზირებ დაცვას სრულად უზღვრავს. დგვიკავშირდით მოლაპარაკებების დაწყებამდე.