ქონებრივი უფლებების კოლექტიური მართვის სისტემა
მუსიკალური უფლებების მართვა საქართველოში ეფუძნება ქონებრივი უფლებების კოლექტიურ საფუძველზე მმართველი ორგანიზაციის ინსტიტუტს. ასეთი ორგანიზაცია შეიძლება შექმნან მეცნიერების, ლიტერატურისა და ხელოვნების ნაწარმოებების ავტორებმა, შემსრულებლებმა, ფონოგრამისა და ვიდეოგრამის დამამზადებლებმა და საავტორო თუ მომიჯნავე უფლებების სხვა მფლობელებმა, რათა საკუთარი ქონებრივი უფლებები ერთობლივად, პროფესიულად მართონ. ორგანიზაცია წარმოადგენს არასამეწარმეო იურიდიულ პირს, რომელსაც აკრედიტაციას ანიჭებს სახელმწიფო ინтелექტუალური საკუთრების ცენტრი — საქპატენტი, კანონით დადგენილი წესით. ერთი უფლების ან უფლებათა კატეგორიის მიმართ ქონებრივი უფლებების მართვა მხოლოდ ერთმა აკრედიტებულმა ორგანიზაციამ უნდა განახორციელოს, რაც ბაზარზე მონოპოლიურ რეჟიმს ქმნის და უფლების მფლობელებს ერთი სანდო პარტნიორის ირგვლივ განათავსების საშუალებას აძლევს.
აკრედიტაციის პირობები და კონკურსი
აკრედიტაციის მისაღებად ორგანიზაცია საქპატენტს წარუდგენს განაცხადს, რომლითაც დგინდება: ორგანიზაცია წარმოადგენს უფლების მფლობელებს და მათგან ნებისმიერს შეუძლია მას შეუერთდეს წესდების შესაბამისად — ამის დასადასტურებლად წარდგენილია წერილობითი ხელშეკრულებები მფლობელთა სიითა და რეპერტუარით; ორგანიზაციას შეუძლია კოლექტიური მართვა — გააჩნია შესაბამისი პერსონალი, ჰონორარის შეგროვების მატერიალურ-ტექნიკური ბაზა და შეგროვების, განაწილებისა და გადახდის ეფექტიანი მექანიზმები; მისი წესდება და ტარიფების განაწილების პრინციპები თანაბარ და არადისკრიმინაციულ მოპყრობას იძლევა; გადახდილია განაცხადის განხილვის საფასური; ორგანიზაცია არ არის მოვალეთა რეესტრში და მას არ ადევს ყადაღა. განაცხადს ურთიერთწარმომადგენლობის ხელშეკრულებებიც ერთვის უცხო ქვეყნების ანალოგიურ ორგანიზაციებთან — როგორც საქართველოში გამოყენებული რეპერტუარის, ისე უცხოეთში გამოყენებული ქართული რეპერტუარის დასაფარავად.
თუ ეს ხელშეკრულებები განაცხადისას სრულყოფილად ვერ წარმოდგება, აკრედიტაციის კომისია შეიძლება შეურიგდეს ვადის გაგრძელებას: ორგანიზაციას სრულყოფილი წარდგენისთვის ეძლევა 1-წლიანი ვადა, რომელიც დასაბუთებული გადაწყვეტილებით იმავე ვადით შეიძლება გაგრძელდეს; პირობის შეუსრულებლობისას აკრედიტაცია ძალადაკარგულად ცხადდება და გამოცხადდება ახალი კონკურსი. ერთზე მეტი განმცხადებლის შემთხვევაში გადაწყვეტილება მიიღება იმის სასარგებლოდ, ვინც ყველაზე მეტად აკმაყოფილებს პირობებს, და გაითვალისწინებს წარსულ საქმიანობასაც. აკრედიტაციის შესახებ გადაწყვეტილება ქვეყნდება საქპატენტის ბიულეტენში; მისი გასაჩივრება შეიძლება ოფიციალური გაცნობიდან 1 თვის ვადაში, თუმცა გასაჩივრება არ აჩერებს გადაწყვეტილების მოქმედებას. გადაწყვეტილების მიღებიდანვე ორგანიზაცია ვალდებულია 14 დღის ვადაში მიმართოს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს საფირმო სახელწოდების შესაბამისობის უზრუნველსაყოფად, ხოლო აკრედიტაციის შეწყვეტისას საქპატენტი ახალ კონკურსს გამოაცხადებს არაუგვიანეს 1 თვისა.
მმართველი ორგანიზაციის ფუნქციები და უფლებები
ორგანიზაცია უფლების მფლობელების სახელით აწარმოებს მოსარგებლეებთან მოლაპარაკებებს ჰონორარის ოდენობისა და გამოყენების პირობების შესახებ, გასცემს ლიცენზიებს მართვის მანდატის ფარგლებში, აგროვებს და დროულად ანაწილებს ჰონორარებს თანასწორობის პრინციპით და ფაქტობრივი გამოყენების პროპორციულად, წარმოადგენს მფლობელთა ინტერესებს სასამართლოსა და ადმინისტრაციულ ორგანოებში. ის ასევე წარმოადგენს არაწევრ უფლების მფლობელებს და ჰონორარს მათთვისაც აგროვებს — მათ შორის, მუსიკალური ნაწარმოების ტექსტით ან ტექსტის გარეშე რეპროდუცირების, საჯარო შესრულების ან საჯარო გადაცემის შემთხვევაში. ორგანიზაციას შეუძლია მოსთხოვოს მოსარგებლეებს ზუსტი ინფორმაცია გამოყენების შესახებ — პროგრამა, დოკუმენტი ან წყარო, რომელიც ჰონორარის გამოსათვლელად არის საჭირო; მიწოდებული ინფორმაციის კონფიდენციალურობა დაცული უნდა იყოს. საჯაროდ სრულდებოდეს თუ გადაიცემოდეს ყველა ნაწარმოები, ისინი ორგანიზაციის რეპერტუარში შედის და მტკიცების ტვირთი მოსარგებლეს ეკისრება.
უფლების მფლობელისთვის ცენტრალურია ხელშეკრულების ბუნება: ორგანიზაციას ქონებრივი უფლებები გადაეცემა ხელშეკრულების საფუძველზე, და თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, მფლობელი ორგანიზაციას გადასცემს უფლებებს ყველა იმ ნაწარმოებზე, რომლებიც მან უკვე შექმნა ან/და შექმნის ხელშეკრულების მოქმედების ვადაში. ამავდროულად, კანონი ითვალისწინებს მფლობელთა დამოუკიდებლობის გარანტიებს: კულტურული მემკვიდრეობის დაწესებულებებისთვის არაკომერციული გამოყენების ჩვეულებრივი ლიცენზიის მექანიზმიდან ყველა მფლობელს შეუძლია თავისი ნაწარმოების ამორიცხვა — როგორც სრულად, ისე თითოეულ ინდივიდუალურ შემთხვევაზე.
მოსარგებლეებთან ლიცენზირების წესი
ლიცენზირების პროცესში ორგანიზაცია და მოსარგებლე ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად მოილაპარაკონ და ერთმანეთს მიაწოდონ საჭირო ინფორმაცია. ლიცენზირების პირობები უნდა ეფუძნებოდეს ობიექტურ და არადისკრიმინაციულ კრიტერიუმებს; ერთი კატეგორიის მოსარგებლეებისთვის უნდა არსებობდეს თანაბარი პირობები, და საკმარისი საფუძვლის გარეშე ლიცენზიაზე უარი ნიშნავს დარღვევას. ორგანიზაცია მიმართვას განიხილავს გონივრულ ვადაში და უარის შემთხვევაში წერილობით შეტყობინებას დასაბუთებული განმარტებით გასცემს. მოსარგებლე აწარმოებს გამოყენების დოკუმენტაციას და ინფორმაციას შეთანხმებულ ფორმატში გადასცემს ორგანიზაციას, ორგანიზაცია კი უზრუნველყოფს ელექტრონული კომუნიკაციის შესაძლებლობასაც. საჯარო შესრულების დროს პასუხისმგებლობა განისაზღვრება მოსარგებლეს, ორგანიზატორსა და ადგილის მფლობელს შორის დადებული წერილობითი ხელშეკრულებით; მისი არარსებობისას ეს პირები პასუხს სოლიდარულად აგებენ.
ხშირად დასმული კითხვები
ვინ ანიჭებს აკრედიტაციას მმართველ ორგანიზაციას?
საქპატენტი, კანონით დადგენილი წესით, აკრედიტაციის კომისიის საშუალებით. ერთი უფლების ან უფლებათა კატეგორიის მიმართ მართვას ახორციელებს მხოლოდ ერთი აკრედიტებული ორგანიზაცია.
რამდენ ხნით გაიძევს ურთიერთწარმომადგენლობის ხელშეკრულებების წარდგენის ვადა?
სრულყოფილი წარდგენისთვის ორგანიზაციას ეძლევა 1-წლიანი ვადა, რომელიც დასაბუთებული გადაწყვეტილებით იმავე ვადით შეიძლება გაგრძელდეს. პირობის შეუსრულებლობა აკრედიტაციის ძალადკარგვას იწვევს.
შეიძლება თუ არა აკრედიტაციის გადაწყვეტილების გასაჩივრება?
დიახ, ოფიციალური გაცნობიდან 1 თვის ვადაში სასამართლოში, მაგრამ გასაჩივრება არ აჩერებს გადაწყვეტილების მოქმედებას.
როგორ ნაწილდება ჰონორარი?
დროულად, თანასწორობის პრინციპის გათვალისწინებით და ფაქტობრივი გამოყენების პროპორციულად; არაწევრ მფლობელებსაც ეგროვებათ ჰონორარი კანონით დადგენილი წესით.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ეხმარება როგორც უფლების მფლობელებს — ხელშეკრულებების მოლაპარაკებასა და ჰონორარების დაბრუნებაში, — ისე მოსარგებლეებს: ლიცენზიების გაფორმება, ტარიფების კანონიერების შეფასება და დავების მოგვარება. დაგვიკავშირდით — დავგეგმავთ თქვენი უფლებების ეფექტიან მართვას.