ინტერნეტ სამართალი, როგორც ცალკე ყოვლისმომცველი კანონი, საქართველოში არ არსებობს. ინტერნეტ-შინაარსისთვის შესავალი წესები მაუწყებლობის შესახებ კანონის მედიამომსახურებისა და ვიდეოგაზიარების პლატფორმის მომსახურების თავებშია თავმოყრილი — ეს ის დისციპლინაა, რომელიც ციფრული სერვისების ევროპული მოდელის გადმოტანაზეა აგებული — და მას საავტორო უფლებების კანონის ონლაინ-აღსრულების ნორმებიც ერთვის. უცხოური ჩარჩოების საქართველოში პირდაპირ გამოყენება შეცდომაა. ქვემოთ განვმარტავთ, რომელი კანონები მოქმედებს და რას ითვითკავებს სახელმწიფო, კანონის მესამე, ორმოცდახუთ მესამე და ორმოცდახუთ მეხუთე მუხლების მიხედვით.
საკანონმდებლო პერიმეტრი
მესამე მუხლის თანახმად, მედიამომსახურებისა და ვიდეოგაზიარების პლატფორმის მომსახურების სფეროებში მოქმედ საქართველოს კანონმდებლობას შეადგენს საქართველოს კონსტიტუცია, საერთაშორისო ხელშეკრულებები, საქართველოს ორგანული კანონი „საქართველოს საარჩევნო კოდექსი“, მაუწყებლობის შესახებ კანონი, „ეროვნული მარეგულირებელი ორგანოების შესახებ“ და „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონები და სხვა საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტები. ამ კანონმდებლობის ინტერპრეტაცია უნდა მოხდეს „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის შესახებ“ ევროპის კონვენციის, ადამიანის უფლებათა ევროპის სასამართლოს პრაქტიკისა და საქართველოსთვის იურიდიული ძალის მქონე სხვა საერთაშორისო სამართლებრივი ნორმების შესაბამისად.
პერიმეტრი ასევე პირთა თანასწორობას განსაზღვრავს: უცხო ქვეყნის მოქალაქე და იურიდიული პირი, აგრეთვე საქართველოს მოქალაქეობის არმქონე პირი სარგებლობს იმავე უფლება-მოვალეობებით, რაც საქართველოს მოქალაქე ან მეწარმე სუბიექტი, თუ კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის დადგენილი. ინტერნეტ-სივრცეში მოქმედი პლატფორმისთვის ეს ნიშნავს, რომ უცხოური ოპერატორიც ქართული წესებით ისაზღვრება.
მედიამომსახურებების თავისუფალი მიღება
ორმოცდახუთ მესამე მუხლი აწესრიგებს საზღვარგარეთული სერვისების რეჟიმს: საქართველოს ტერიტორიაზე ნებადართულია სხვა სახელმწიფოებში ავტორიზებული ან ლიცენზირებული მედიამომსახურებების თავისუფალი მიღება და შეუზღუდავი გავრცელება. გამონაკლისი ვიწროა: კომისია უფლებამოსილია შესაბამისი გადაწყვეტილების საფუძველზე დროებით არ დაუშვას ასეთი მომსახურების გავრცელება, თუ მიმწოდებელი აშკარად და უხეშად არღვევს კანონის შესაბამის მოთხოვნებს, საფრთხეს უქმნის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვას და დარღვევა ბოლო 1 წლის განმავლობაში არანაკლებ ორჯერ ჩაიდინა.
ამ შემთხვევაშიც კომისიამ მიმწოდებელს წერილობით უნდა შეატყობინოს სავარაუდო დარღვევისა და იმ ღონისძიებების შესახებ, რომლების განხორციელებასაც გეგმავს იმ შემთხვევაში, თუ დარღვევა კვლავ განმეორდება, და მისცეს საშუალება, სხდომაზე წერილობითაც და ზეპირადაც წარადგინოს მოსაზრება. ეს პროცედურული გარანტია ინტერნეტ-შინაარსზე სახელმწიფო ჩარევის ლეგიტიმურობის საზღვარია: შეზღუდვა ბოლო საშუალებაა, და არა პირველი რეაგირების ფორმა.
ვიდეოგაზიარების პლატფორმები და რეკლამა
ორმოცდახუთ მეხუთე მუხლი განსაზღვრავს ვიდეოგაზიარების პლატფორმის მომსახურების მიმწოდებლის მოთხოვნებს აუდიოვიზუალურ სარეკლამო კომუნიკაციასთან დაკავშირებით: ის ვალდებულია დაიცვას კანონის მოთხოვნები იმ კომუნიკაციის მიმართ, რომლის მარკეტინგს, გაყიდვასა და ორგანიზებას თავად ახორციელებს, და ღონისძიებები განახორციელოს იმისთვის, რომ დაცული იყოს მოთხოვნები იმ კომუნიკაციის მიმართაც, რომლის ორგანიზებას არ ახორციელებს. ამ განსხვავებას პრაქტიკული წონა აქვს: პლატფორმა პასუხისმგებელია როგორც საკუთრად ორგანიზებულ, ისე მესამე მხარის კომუნიკაციაზე — უკანასკნელ შემთხვევაში მან ღონისძიებები უნდა განახორციელოს მოთხოვნების დასაცავად.
თავად კომუნიკაციამ უნდა დააკმაყოფილოს მკაცრი პირობები: ადვილად ამოსაცნობი უნდა იყოს — ფარული კომუნიკაცია აკრძალულია; არ უნდა იყოს გამოყენებული ქვეცნობიერზე ზეგავლენის მომხდენი ტექნიკა; არ უნდა ლახავდეს ადამიანის ღირსებას და არ უნდა შეიცავდეს ან ახდენდეს წახალისებას დისკრიმინაციისას — სქესის, რასობრივი ან ეთნიკური წარმომავლობის, ეროვნების, რელიგიის ან რწმენის, შეზღუდული შესაძლებლობის, ასაკის ან სექსუალური ორიენტაციის ნიშნის მიხედვით; არ უნდა წაახალისებდეს ქცევას, რომელიც ზიანს აყენებს ჯანმრთელობას ან უსაფრთხოებას, და ქცევას, რომელიც გარემოს მნიშვნელოვან ზიანს აყენებს; სიგარეტისა და თამბაქოს სხვა ნაწარმის, აგრეთვე ელექტრონული სიგარეტისა და კონტეინერების კომუნიკაციის ყველა ფორმა აკრძალულია; ალკოჰოლური სასმელების კომუნიკაცია კონკრეტულად არასრულწლოვანებისკენ არ უნდა იყოს მიმართული და ჭარბ მოხმარებას არ უნდა წაახალისებდეს; აკრძალულია რეცეპტით გაცემადი მედიკამენტებისა და სამკურნალო საშუალებების კომუნიკაცია.
განსაკუთრებული დაცვა არასრულწლოვნებს ეხება: კომუნიკაცია არ უნდა აყენებდეს მათ ფიზიკურ, გონებრივ ან მორალურ ზიანს, პირდაპირ არ უნდა მოუწოდებდეს პროდუქტის ან მომსახურების შესყიდვისკენ მათი გამოუცდელობის ან ნდობის გამოყენებით, პირდაპირ არ უნდა წაახალისებდეს, რომ დაარწმუნონ მშობლები ან სხვები რეკლამირებული საქონლის შესყიდნენ, არ უნდა იყენებდეს მათ განსაკუთრებულ დამოკიდებულებას მშობლების, მასწავლებლების ან სხვა პირების მიმართ და არ უნდა აგდებდეს მათ სახიფათო მდგომარეობაში.
ხშირად დასმული კითხვები
ინტერნეტ-სამართლის შესახებ ყველაზე ხშირად იკითხებენ, რომელი კანონი მოქმედებს და შეიძლება თუ არა უცხოური სერვისის შეზღუდვა.
არსებობს თუ არა საქართველოში ინტერნეტ სამართლის კანონი?
არა. შინაარსისთვის სავალდებულო წესები მაუწყებლობის შესახებ კანონშია და საავტორო უფლებების კანონში; ზოგადი ინტერნეტ-კანონი არ არსებობს.
შეიძლება თუ არა უცხოური მედიამომსახურების შეზღუდვა?
მხოლოდ ვიწრო შემთხვევაში: აშკარა, განმეორებადი და უხეში დარღვევისას, რომელიც საზოგადოებრივ ჯანმრთელობას საფრთხეს უქმნის — და წერილობითი შეტყობინებისა და მოსაზრების წარდგენის შესაძლებლობის შემდეგ.
ვინ წყვეტს გავრცელების დროებით არდაშვებას?
კომისია — შესაბამისი გადაწყვეტილების საფუძველზე, წერილობითი შეტყობინების წინასწარი ვალდებულებით.
რა მოთხოვნა აქვს პლატფორმას რეკლამის მიმართ?
კომუნიკაცია ადვილად ამოსაცნობი უნდა იყოს, ფარული და ქვეცნობიერზე მოქმედი ტექნიკა აკრძალულია, და თამბაქოს ნებისმიერი ფორმა აკრძალულია.
ერთნაირი წესები გავრცელდება თუ არა უცხოელებზე?
დიახ — უცხო ქვეყნის მოქალაქე, იურიდიული პირი და მოქალაქეობის არმქონე პირი იმავე უფლება-მოვალეობებით სარგებლობს, თუ კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის დადგენილი.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი მუშაობს ციფრულ პლატფორმებთან და კონტენტ-შემქმნელებთან: ვაძლევთ შეფასებას, რომელი წესები ვრცელდება კონკრეტულ სერვისზე, ვამზადებთ შესაბამისობის რეკომენდაციებს და ვზრუნავთ პროცედურულ გარანტიებზე სახელმწიფო ჩარევისას. თუ ციფრული სერვისის შესაბამისობა ან კონტენტის სამართლებრივი სტატუსი გაინტერესებთ, მოგვწერეთ Legal.ge-ზე — შევაფასებთ თქვენს ვითარებას მოქმედი კანონმდებლობის საფუძველზე.