სოციალური მედიის პლატფორმების წესების დაცვა საქართველოში ცალკე „სოციალური მედიის“ კანონით არ არის რეგულირებული — ის მაუწყებლობის შესახებ კანონის ვიდეოგაზიარების პლატფორმის მომსახურების თავით იმართება, რომელიც ევროპული მოდელის გადმოტანაზეა აგებული და არა სხვა უცხოურ ჩარჩოზე. პლატფორმის საკუთარი წესები თავისუფლად მოტივტივე დოკუმენტი არ არის: კანონით დადგენილი ვალდებულებების შესასრულებლად ისინი სწორედ ამ წესებში უნდა აისახოს. ქვემოთ განვმარტავთ ვალდებულებების ჩარჩოს კანონის 45-6, 45-7 და 45-8 მუხლების მიხედვით.
პლატფორმის აუცილებელი მექანიზმები
45-6 მუხლის თანახმად, ვიდეოგაზიარების პლატფორმის მომსახურების მიმწოდებელმა კანონით გათვალისწინებული ვალდებულებების შესასრულებლად უნდა განახორციელოს და შეიმუშავოს ღონისძიებები და მექანიზმები: მომხმარებლების გენერირებული ვიდეორგოლების, პროგრამებისა და აუდიოვიზუალური სარეკლამო კომუნიკაციის მიმართ კანონის მოთხოვნების ასახვა მომსახურების მიწოდების პირობებსა და წესებში; ისეთი ფუნქციის შექმნა, რომლის მეშვეობითაც ვიდეორგოლების ამტვირთავი მომხმარებლები შეძლებენ იმის დეკლარირებას, რომ ვიდეორგოლები შეიცავს აუდიოვიზუალურ სარეკლამო კომუნიკაციას, რამდენადაც მათ იციან ან უნდა იცოდნენ ამის შესახებ; მომხმარებლისთვის გამჭვირვალე და მოსახერხებელი მექანიზმების შექმნა და ფუნქციონირება, რათა მომხმარებელმა შეატყობინოს ან მიანიშნოს მიმწოდებელს კანონის დარღვევით განთავსებული მასალის შესახებ, აგრეთვე ამ მასალის შეფასება პლატფორმაზე არსებული რეიტინგის მეშვეობით.
პლატფორმამ ასევე უნდა შექმნას ისეთი ფუნქციონირებადი სისტემა, რომლის მეშვეობითაც მომხმარებლებს აუხსნის შეტყობინებისა და მინიშნების შედეგებს; ასაკის გადამოწმებისა და მშობლის კონტროლის სისტემები ისეთი მასალის მიმართ, რომელმაც შეიძლება ზიანი მიაყენოს არასრულწლოვანთა ფიზიკურ, გონებრივ ან მორალურ განვითარებას; მომხმარებელთა საჩივრების განხილვისა და შესაბამისი გადაწყვეტილებების მიღების გამჭვირვალე, ადვილად გამოსაყენებელი და ეფექტიანი პროცედურები; და მედიაწიგნიერების მიმართულებით ეფექტიანი ღონისძიებებისა და ინსტრუმენტების უზრუნველყოფა მათ შესახებ მომხმარებელთა ცნობიერების ამაღლებით.
მინიშნებისა და შეფასების მექანიზმების გარდა კანონი პლატფორმის დეკლარატიულ ვალდებულებებსაც აწესრიგებს: მომსახურების პირობები ისე უნდა იყოს შედგენილი, რომ მომხმარებელმა იცოდეს, რა შემოიფარგლება დაუშვებლად, როგორ მუშაობს შეტყობინების სისტემა და რა შედეგები მოჰყვება მას. საჩივრების პროცედურები გამჭვირვალე, ადვილად გამოსაყენებელი და ეფექტიანი უნდა იყოს — ეს მოთხოვნა სწორედ იმ სიტუაციებისთვისაა დაწესებული, როცა მასალის ავტორი ან დაზარალებული მხარე პლატფორმის გადაწყვეტილებას ეწინააღმდეგება.
მედიაწიგნიერების ღონისძიებებიც არ არის მხოლოდ საგანმანათლებლო ჟესტი: კანონი მათ უზრუნველყოფას პლატფორმის ვალდებულებად აწესრიგებს, ჩამონათვალში კი მომხმარებელთა ცნობიერების ამაღლებაც შედის. ეს ნიშნავს, რომ შესაბამისობის პროგრამა ტექნიკურ ფუნქციებს არ შემოიფარგლება — ის საგნობრივ საკითხებსაც მოიცავს.
ადეკვატურობის სტანდარტი
45-7 მუხლი სტანდარტს აყენებს: მიმწოდებლის მიერ განსახორციელებელი ღონისძიებები უნდა იყოს ადეკვატური და პროპორციული. ღონისძიებების პირობები და მოცულობა განისაზღვრება პლატფორმაზე განთავსებული მასალის ბუნების შესაბამისად — გაითვალისწინება მასალის განთავსებით გამოწვეული სავარაუდო ზიანი, დასაცავ პირთა ჯგუფის მახასიათებლები, აგრეთვე მიმწოდებლების, ამტვირთავი მომხმარებლებისა და საზოგადოების ლეგიტიმური ინტერესები.
ღონისძიებების ადეკვატურობას აფასებს კომისია, მათ შორის, ამ მომსახურების მიმწოდებლის ზომის, მის მიერ შეთავაზებული მომსახურების ბუნებისა და მომხმარებელთა რაოდენობის გათვალისწინებით — პატარა პლატფორმაზე და მილიონობით მომხმარებელზე გათვლილ სერვისზე იგივე მოთხოვნა სხვაგვარად იწონებს.
ზედამხედველობა
45-8 მუხლი აწესრიგებს: ვიდეოგაზიარების პლატფორმის მომსახურების მიმწოდებლის მიერ კანონით გათვალისწინებული ვალდებულებების შესრულებაზე ზედამხედველობას ახორციელებს კომისია. ეს ნიშნავს, რომ წესების დაცვა შიდა საკითხი არ არის — სახელმწიფო უყურებს, ასახულა თუ არა პლატფორმის პირობებში კანონის მოთხოვნები და მუშაობს თუ არა მითითებული მექანიზმები.
ამ სამი მუხლის ერთობლიობა იმას ნიშნავს, რომ პლატფორმის ოპერატიული ყოველდღიურობა — წესები, დეკლარირების ფუნქცია, მინიშნების სისტემა, ასაკის გადამოწმება და საჩივრები — სამართლებრივად შეფასებადი ელემენტებია. კონტენტ-შემქმნელისთვის ეს გარანტიას ქმნის: თუ პლატფორმა წესებს არღვევს ან მექანიზმებს არ აშენებს, საქმე შიდა დისციპლინას აღარ ეხება, არამედ კანონით დადგენილი ვალდებულებების შეუსრულებლობას. ამტვირთავისთვის კი დეკლარირების ფუნქცია პასუხისმგებლობის გამიჯვნის ინსტრუმენტია — გამჭვირვალე განცხადება რეკლამულ შინაარსზე იცავს ისეთი მასალისგან, რომელიც ფარულ კომუნიკაციად ჩაითვლება.
ხშირად დასმული კითხვები
პლატფორმებთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად იკითხებენ წესების შინაარსს, პროპორციულობას და ზედამხედველობაზე.
ვინ წერს პლატფორმის წესებს?
პლატფორმა თავად, მაგრამ კანონის მოთხოვნები ამ წესებში აუცილებლად უნდა აისახოს — თემური წესები სამართლებრივად შეზღუდული დოკუმენტია.
რა არის დეკლარირების ფუნქცია?
ისეთი ფუნქცია, რომლითაც ამტვირთავი ღიად გამოაცხადებს, რომ ვიდეო შეიცავს აუდიოვიზუალურ სარეკლამო კომუნიკაციას — რამდენადაც მას ეს ცნობილია ან უნდა ჰქონდეს ცნობილი.
რას მოიცავს ასაკის გადამოწმებისა და მშობლის კონტროლის სისტემები?
ისეთ მასალას, რომელმაც შეიძლება ზიანი მიაყენოს არასრულწლოვანთა ფიზიკურ, გონებრივ ან მორალურ განვითარებას — ამ მასალის მიმართ შეიქმნება ასაკის გადამოწმებისა და მშობლის კონტროლის სისტემები.
ყველა პლატფორმაზე ერთნაირი მოთხოვნებია?
არა — ღონისძიებები ადეკვატური და პროპორციული უნდა იყოს; კომისია აფასებს ზომას, სერვისის ბუნებასა და მომხმარებელთა რაოდენობას.
ვინ აკონტროლებს შესრულებას?
კომისია — ვალდებულებების შესრულებაზე ზედამხედველობას ის ახორციელებს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი მუშაობს პლატფორმებთან და კონტენტ-შემქმნელებთან: ვაფასებთ, ასახულია თუ არა კანონის მოთხოვნები პლატფორმის პირობებში, ვამზადებთ შესაბამისობის რეკომენდაციებს და ვზრუნავთ საჩივრების პროცედურების ეფექტიანობაზე. თუ პლატფორმის შესაბამისობა ან კონტენტის მიმართ გამოყენებული ღონისძიებები გაინტერესებთ, მოგვწერეთ Legal.ge-ზე — შევაფასებთ ვითარებას მოქმედი კანონმდებლობის საფუძველზე.