რეკლამა საქართველოში ცალკე საკანონმდებლო სფეროა: „რეკლამის შესახებ“ საქართველოს კანონი აწესრიგებს საქონლის, მომსახურებისა და ფინანსური ბაზრების რეკლამის წარმოებას, განთავსებასა და გავრცელებას და ამ პროცესში ჩართულ ყველა მოთამაშეს — დამკვეთს, მწარმოებელსა და გამავრცელებელს — საკუთარი როლისა და პასუხისმგებლობის წესებს აწესებს. ამ გვერდზე ვხსნით კანონის აგებულებას: საიდან იწყება სარეკლამო სამართალი, რას ნიშნავს არასათანადო და ფარული რეკლამა და როგორი სტატუსი აქვს სოციალურ რეკლამას.
სამართლებრივი საფუძველი და კანონის მიზანი
საქართველოს კანონმდებლობა რეკლამის შესახებ, პირველი მუხლის შესაბამისად, შედგება საქართველოს კონსტიტუციის, საერთაშორისო ხელშეკრულებებისა და შეთანხმებების, ამ კანონისა და საქართველოს სხვა საკანონმდებლო და ნორმატიული აქტებისაგან. მეორე მუხლი განსაზღვრავს კანონის გამოყენების სფეროს: ის არეგულირებს საქართველოს სასაქონლო და საფინანსო ბაზრებზე — ფასიანი ქაღალდების ბაზრის ჩათვლით — რეკლამის წარმოების, განთავსებისა და გავრცელების დროს წარმოქმნილ სამართლებრივ ურთიერთობებს. კანონის მიზანია რეკლამის სფეროში ჯანსაღი კონკურენციის განვითარება, საზოგადოებრივი ინტერესების, რეკლამის სუბიექტებისა და მომხმარებელთა უფლებების დაცვა და არასათანადო რეკლამის თავიდან აცილება და აღკვეთა. აქვე არის საზღვრებიც: კანონი არ ვრცელდება პოლიტიკურ რეკლამაზე. ამავე მუხლით განსაზღვრულია კომპეტენციების დაყოფაც: სამაუწყებლო რეკლამისა და სპონსორობის საკითხები რეგულირდება „მაუწყებლობის შესახებ“ კანონით, ხოლო რეკლამისადმი ზოგადი მოთხოვნები და ალკოჰოლიანი სასმლის, თამბაქოს ნაწარმის, აზარტული თამაშობის, ფარმაცევტული პროდუქტის, იარაღისა და ფასიანი ქაღალდების რეკლამის, აგრეთვე რეკლამაში არასრულწლოვანთა დაცვის საკითხები — ამ კანონით.
ძირითადი ტერმინები და მოთამაშეების როლები
მესამე მუხლი სარეკლამო სამართლის სისტემატიკას აწესებს. რეკლამა არის საქონელზე, მომსახურებასა და სამუშაოზე, ფიზიკურ და იურიდიულ პირებზე, იდეასა და წამოწყებაზე ნებისმიერი საშუალებითა და ფორმით გავრცელებული ინფორმაცია, რომელიც გამიზნულია პირთა განუსაზღვრელი წრისთვის. არასათანადო რეკლამა სახელმწიფოს აღკვეთის ობიექტია და მასში გაერთიანებულია არაკეთილსინდისიერი, არასარწმუნო, არაეთიკური და შეცდომაში შემყვანი რეკლამა — ისეთი რეკლამა, რომელშიც დარღვეულია შინაარსის, დროის, ადგილის ან გავრცელების წესის მოთხოვნები. არაკეთილსინდისიერია რეკლამა, რომელიც შეიცავს არაკორექტულ შედარებებს, კონკურენტის ან მესამე პირის შემლახველ გამოთქმებს ან დისკრედიტირებას; არასარწმუნო — რომელიც სინამდვილესთან შეუსაბამო მონაცემებს შეიცავს საქონლის შესახებ; არაეთიკური — რომელიც შეურაცხმყოფელ შედარებებს ეყრდნობა. შეცდომაში შემყვანი რეკლამა განზრახ აცდუნებს მომხმარებელს და კონკურენტს აზიანებს. მოთამაშეთა როლებიც აქ არის დასახელებული: რეკლამის დამკვეთი სარეკლამო ინფორმაციის წყაროა; მწარმოებელი მას მზა სახეს აძლევს; გამავრცელებელი განათავსებს და ავრცელებს; მომხმარებელი — ზეგავლენის ობიექტი. ტერმინებში შედის სპეციფიკური კატეგორიებიც: მაგალითად, მაგარი სპირტიანი სასმელის რეკლამად ითვლება ის, რომლის სპირტის შემცველობაც თოთხმეტ პროცენტს აღემატება.
არაგარერეკლამა — ფარული რეკლამის აკრძალვა
მეხუთე მუხლი ფარულ რეკლამას კრძალავს და გამავრცელებლებს ზუსტი წესების ჩარჩოში აყენებს. არასარეკლამო ვიდეო-, აუდიო- და კინოპროდუქციაში, აგრეთვე ბეჭდვით გამოცემებში აკრძალულია რეკლამის მომხმარებელთა ყურადღების ერთდროული აქცენტირება საქონლის კონკრეტულ მარკაზე, მოდელზე ან არტიკულზე, დამამზადებელზე, შემსრულებელზე ან გამყიდველზე იმ წინასწარი მითითების გარეშე, რომ ეს არის რეკლამა — ამ წესის დარღვევით გაკეთებული გამოჩენა ფარულ რეკლამად ითვლება. იგივე მუხლი აწესრიგებს კინო- და ვიდეომომსახურებას: ფილმის დემონსტრირების შეწყვეტა რეკლამით აკრძალულია, გარდა სერიებს შორის შესვენებებისა. სატელეფონო საცნობარო მომსახურებასაც აქვს ზღვარი: უფასო საცნობარო სატელეფონო მომსახურებისას რეკლამა აბონენტს შეიძლება მიეწოდოს მხოლოდ მის მიერ მოთხოვნილი ინფორმაციის შეტყობინების შემდეგ; ფასიანი საცნობარო მომსახურებისას — მხოლოდ აბონენტის თანხმობით და ისე, რომ რეკლამის ღირებულება აბონენტის მიერ მოთხოვნილი ინფორმაციის ღირებულებაში არ შევიდეს. ტელექსით ან ფაქსით რეკლამის გავრცელება აბონენტის წინასწარი თანხმობის გარეშე აკრძალულია. საერთო ლოგიკა ერთია: მომხმარებელმა უნდა იცოდეს, რომ რეკლამას ხედავს.
სოციალური რეკლამა — ცალკე არაკომერციული კატეგორია
თორმეტე მუხლი სოციალურ რეკლამას განსაზღვრავს როგორც საზოგადოებრივი სიკეთის ხელშეწყობისკენ, საქველმოქმედო მიზნების მიღწევისკენ, მნიშვნელოვან საზოგადოებრივ საკითხებზე ცნობიერების ამაღლებისკენ ან საზოგადოების ქცევის პოზიტიური თვალსაზრისით შეცვლისკენ მიმართულ რეკლამას, რომელიც არც კომერციულია და არც წინასაარჩევნო. სოციალურ რეკლამაში არ უნდა იყოს მოხსენიებული კომერციული ორგანიზაციები და ინდივიდუალური მეწარმეები, მათი საქონლის კონკრეტული მარკები, მოდელები ან არტიკულები — ეს ბიზნესისთვის ფარული პრომოუშენის გზის ჩახშობაა. ამავე მუხლით, ფიზიკურ და იურიდიულ პირთა სოციალური რეკლამის წარმოებისა და გავრცელებისთვის უსასყიდლო საქმიანობა, აგრეთვე საკუთრების — მათ შორის ფულადი სახსრების — ამ მიზნით გადაცემა საქველმოქმედო საქმიანობად ითვლება, რომლისთვისაც კანონმდებლობა შეღავათებს ითვალისწინებს. სოციალური რეკლამის სტატუსის სწორად განსაზღვრა მნიშვნელოვანია გავრცელებელისთვისაც: მისი წესები სრულიად განსხვავებულია კომერციული რეკლამის რეჟიმისგან.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვხსნით იმ საკითხებს, რომლებიც სარეკლამო კანონმდებლობასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ჩნდება.
რას აწესრიგებს „რეკლამის შესახებ“ კანონი?
სასაქონლო და საფინანსო ბაზრებზე რეკლამის წარმოების, განთავსებისა და გავრცელების ურთიერთობებს, ჯანსაღი კონკურენციისა და მომხმარებლის დაცვის მიზნით.
ვრცელდება თუ არა კანონი პოლიტიკურ რეკლამაზე?
არა — კანონი არ ვრცელდება პოლიტიკურ რეკლამაზე, ისევე როგორც ფიზიკურ პირთა განცხადებებზე, რომლებიც უშუალოდ არ არის დაკავშირებული სამეწარმეო საქმიანობასთან.
რა არის არაგარერეკლამა?
ფარული რეკლამა — საქონლის კონკრეტულ მარკაზე ყურადღების აქცენტირება არასარეკლამო შინაარსში იმ მითითების გარეშე, რომ ეს რეკლამაა; ასეთი პრაქტიკა აკრძალულია.
ვინ ვინ არის რეკლამის სუბიექტი?
დამკვეთი — ინფორმაციის წყარო; მწარმოებელი — მას მზა სახეს აძლევს; გამავრცელებელი — განათავსებს და ავრცელებს; მომხმარებელი — ის, ვისზეც რეკლამა მოქმედებს.
შეიძლება თუ არა სოციალურ რეკლამაში ბრენდის ხსენება?
არა — სოციალურ რეკლამაში არ უნდა იყოს მოხსენიებული კომერციული ორგანიზაციები, ინდივიდუალური მეწარმეები და მათი საქონლის კონკრეტული მარკები.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ეხმარება რეკლამის დამკვეთებს, მწარმოებლებს, გამავრცელებლებსა და სააგენტოებს სარეკლამო პროექტების სამართლებრივ მხარდაჭერაში. განვასხვავებთ რეკლამის ტიპებსა და მათზე გავრცელებულ მოთხოვნებს, შევამოწმებთ კამპანიის შესაბამისობას არასათანადო და ფარული რეკლამის აკრძალვებთან, შევაფასებთ სოციალური რეკლამის სტატუსს და მოვამზადებთ პოზიციას დავის შემთხვევაში. დაგვიკავშირდით კონსულტაციისთვის — შევაფასებთ თქვენს პროექტს, განვსაზღვრავთ რისკებს და დავგეგმავთ კამპანიის სამართლებრივ უსაფრთხოებას დაგეგმვის ეტაპიდანვე.