ინფლუენსერ მარკეტინგი დღეს ყველაზე ეფექტურ სარეკლამო არხებს შორისაა, მაგრამ საქართველოში ამ სფეროს ცალკე კანონი არ აწესრიგებს: გამავრცელებელი წესები „რეკლამის შესახებ“ საქართველოს კანონიდან მოდის. ამ გვერდზე ვხსნით, რომელი ნორმები ვრცელდება ფასიან პოსტებზე და კამპანიებზე, როგორ განისაზღვრება სპონსორობა და რა შეზღუდვები აქვს მასალებს, რომლებიც არასრულწლოვნებს ეხება. უცხოური გამჟღავნების სისტემები ქართულ სამართალში პირდაპირ არ მოქმედებს — ვალდებულებები ქართული კანონის ტექსტიდან იბადება.
კანონის გამოყენების სფერო
„რეკლამის შესახებ“ კანონის მეორე მუხლის თანახმად, კანონი არეგულირებს საქართველოს სასაქონლო და საფინანსო ბაზრებზე რეკლამის წარმოების, განთავსებისა და გავრცელების დროს წარმოქმნილ სამართლებრივ ურთიერთობებს. კანონის მიზანია რეკლამის სფეროში ჯანსაღი კონკურენციის განვითარება, საზოგადოებრივი ინტერესებისა და მომხმარებელთა უფლებების დაცვა და არასათანადო რეკლამის თავიდან აცილება. მნიშვნელოვანია გამოყენების პირობები: კანონი ვრცელდება როგორც საქართველოს, ისე უცხო ქვეყნების ფიზიკურ და იურიდიულ პირებზე, რომლებიც დადგენილი წესით აწარმოებენ, განათავსებენ და ავრცელებენ რეკლამას საქართველოში, ასევე მაშინაც, როცა საზღვრის მიღმა ჩადენილი ქმედება საქართველოს ტერიტორიაზე იწვევს ან შეიძლება იწვევდეს უარყოფით შედეგებს. ამავდროულად, კანონი არ ვრცელდება პოლიტიკურ რეკლამაზე და ფიზიკურ პირთა იმ განცხადებებზე, რომლებიც უშუალოდ არ არის დაკავშირებული სამეწარმეო საქმიანობასთან — ეს ბოლო გამონაკლისი ზუსტად განასხვავებს კერძო აზრის გამოხატვას ფასიანი კომერციული კონტენტისგან.
ამოცნობადობის მოთხოვნა
კანონის მეოთხე მუხლი აწესრიგებს რეკლამისადმი ზოგად მოთხოვნებს: რეკლამა მისი წარდგენის მომენტშივე უნდა იყოს გასაგები, როგორც უშუალოდ რეკლამა, სპეციალური ცოდნისა და ტექნიკური საშუალებების გამოუყენებლად. ეს არის ქართული გამჟღავნების ნორმა: ბლოგერის მიერ დაწერილი ფასიანი მასალა ისე უნდა იყოს წარმოდგენილი, რომ მიმღებმა პირველივე შეხედვისას გაიგოს, რომ რეკლამას უყურებს ან კითხულობს. იმავე მუხლით რეკლამა საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე სახელმწიფო ენაზე ვრცელდება, ხოლო სხვა ენაზე რეგისტრირებული სასაქონლო ნიშნის მფლობელს, რომელიც ნიშანს საქართველოში განათავსებს, გადაცემა ტრანსლიტერაციის წესით ევალება. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია პირადობის დაცვის წესი: აკრძალულია რეკლამაში ფიზიკური პირის გამოსახულების ან სახელის გამოყენება მისი ნებართვის გარეშე — ანუ ინფლუენსერის სახელით ან სახით კამპანიაში ჩართვა მისი თანხმობის გარეშე ხელყოფაა.
სპონსორობის კვალიფიკაცია
კანონის მეცამეტე მუხლი განსაზღვრავს, რა არის სპონსორობა: ფიზიკურ და იურიდიულ პირთა მიერ სხვა პირის საქმიანობაში წვლილის შეტანა — ფულადი სახსრების, ქონების, ინტელექტუალური მოღვაწეობის შედეგების, მომსახურების ან სამუშაოს შესრულების სახით — იმ პირობით, რომ გავრცელდება სპონსორის მიერ წარმოებული საქონლის რეკლამა. სპონსორული შენატანი განიხილება რეკლამის ღირებულებად, სპონსორი კი — რეკლამის დამკვეთად, დასპონსორებული მხარე — რეკლამის გამავრცელებლად. ბრენდისგან ანაზღაურების სანაცვლოდ გამოქვეყნებული კონტენტი ამ განმარტებით სპონსორობის კვალიფიკაციას იძენს, რაც მას რეკლამის საერთო რეჟიმის ქვეშ აყენებს. ამავე მუხლით სპონსორს უფლება არ აქვს ჩაერიოს რეკლამის მწარმოებლისა და გამავრცელებლის საქმიანობაში, ხოლო თამბაქოს ნაწარმის მწარმოებლებს, იმპორტიორებს და რეალიზატორებს პირდაპირი და არაპირდაპირი სპონსორობა საერთოდ აკრძალული აქვთ.
არასრულწლოვანთა დაცვა
კანონის მეთოთხმეტე მუხლი აწესრიგებს არასრულწლოვანთა დაცვას რეკლამის წარმოების, განთავსებისა და გავრცელების დროს: აკრძალულია მათი გულუბრყვილობისა და გამოუცდელობის ბოროტად გამოყენება. კონკრეტულად აკრძალულია არასრულწლოვნების შთაგონება, დაარწმუნონ მშობლები ან სხვა პირები რეკლამირებადი საქონლის შეძენაში; მათი ყურადღების მიპყრობა იმაზე, რომ საქონლის ფლობა უპირატესობას ანიჭებს მათ სხვა არასრულწლოვნებთან შედარებით, ხოლო უქონლობა საწინააღმდეგო ეფექტს იწვევს; ისეთი ტექსტისა და აუდიო-ვიდეოინფორმაციის მოთავსება, რომელიც მათ საშიშ ადგილას და ვითარებაში აჩვენებს; ასევე იმ ჩვევების აუცილებელი დონის გაუთვალისწინებლობა, რაც საქონლის გამოსაყენებლად სჭირდებათ. თუ კამპანია ბავშვებზე არის გათვლილი ან მათში მონაწილეობენ, ეს შეზღუდვები პირდაპირ ეხება როგორც ბრენდს, ისე კონტენტის შემქმნელს.
დარღვევის შედეგები
არასათანადო რეკლამის განთავსება და გავრცელება აკრძალულია, ხოლო იგი ჩადენილი ქმედების, საზოგადოებრივი საშიშროების ხარისხისა და ხასიათის შესაბამისად იწვევს საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილ პასუხისმგებლობას. თუ ინფლუენსერული მასალა ამოცნობადი არ არის, სპონსორული კავშირი დაფარულია ან მასალა არასრულწლოვნებზე არის მიმართული აკრძალული ხერხებით, რისკი ეკისრება თანამშრომლობის ყველა მონაწილეს იმ როლისადმი, რომელსაც ის ასრულებს. ამიტომ კამპანიის დოკუმენტური გაფორმება და მონიშვნის წესების წინასწარ შეთანხმება არ არის ფორმალობა, არამედ რისკების განაწილების ინსტრუმენტი.
არსებობს თუ არა საქართველოში ინფლუენსერების ცალკე კანონი?
არა — ფასიანი კონტენტი „რეკლამის შესახებ“ კანონის ზოგადი ნორმებით რეგულირდება, უცხოური გამჟღავნების მოდელები კი ქართულ სამართალში პირდაპირ არ მოქმედებს.
როგორ უნდა იყოს მონიშნული ფასიანი პოსტი?
მეოთხე მუხლის მიხედვით, რეკლამა წარდგენის მომენტშივე უნდა იყოს გასაგები, როგორც უშუალოდ რეკლამა, სპეციალური ცოდნისა და ტექნიკური საშუალებების გამოუყენებლად.
როდის ითვლება კამპანია სპონსორობად?
მეცამეტე მუხლის მიხედვით, როცა ბრენდი პირს უწინააღმდეგებს ანაზღაურებას იმ პირობით, რომ გავრცელდება მისი საქონლის რეკლამა: სპონსორი რეკლამის დამკვეთია, დასპონსორებული მხარე — გამავრცელებელი.
შეიძლება თუ არა ინფლუენსერის სახელის გამოყენება ნებართვის გარეშე?
არა — მეოთხე მუხლით აკრძალულია რეკლამაში ფიზიკური პირის გამოსახულების ან სახელის გამოყენება მისი ნებართვის გარეშე.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ეხმარება ინფლუენსერებს, ტალანტების მენეჯერებს და ბრენდებს ინფლუენსერ მარკეტინგის სამართლებრივი რეგულირების ნავიგაციაში. შევაფასოთ დაგეგმილი კამპანიის ფორმატი ამოცნობადობისა და სპონსორობის კვალიფიკაციის თვალსაზრისით, მოვამზადოთ ხელშეკრულებითი ბაზა მონიშვნის ვალდებულებების განსაწილებლად და დავგეგმოთ მოქმედება იმ შემთხვევაში, თუ მასალა უკვე გამოქვეყნებულია და კამათი აღძრულა. დაგვიკავშირდით კონსულტაციისთვის — გითხრათ, რომელი წესები ეხება ზუსტად თქვენს შემთხვევას და როგორ შეამციროთ რისკი კამპანიის ყოველ ეტაპზე.