საჯარო შესრულების უფლების ლიცენზირება გულისხმობს იმ წესებს, რომლითაც თეატრები, კონცერტდარბაზები, კლუბები და სხვა მოსარგებლეები აღასრულებენ გამოქვეყნებული ნაწარმოებების შესრულების უფლებას. საქართველოში ეს უფლება გამოითხოვება არა ყოველი ავტორისაგან ინდივიდუალურად, არამედ ქონებრივი უფლებების კოლექტიურ საფუძველზე მმართველი ორგანიზაციის მეშვეობით — „საქპატენტის“ მიერ აკრედიტებული სტრუქტურების სისტემით. ქვემოთ განვმარტავთ ამ სისტემას საავტორო უფლებების კანონის 63, 66, 66-5 და 66-6 მუხლების მიხედვით.
კოლექტიური მმართველი ორგანიზაცია და აკრედიტაცია
სამოცდამესამე მუხლის თანახმად, მეცნიერების, ლიტერატურისა და ხელოვნების ნაწარმოებების ავტორებს, შემსრულებლებს, ფონოგრამისა და ვიდეოგრამის დამამზადებლებს, აგრეთვე საავტორო და მომიჯნავე უფლებების სხვა მფლობელებს შეუძლიათ შექმნან ქონებრივი უფლებების კოლექტიურ საფუძველზე მმართველი ორგანიზაცია. ეს არის არასამეწარმეო იურიდიული პირი, რომელსაც აკრედიტაციას ანიჭებს „საქპატენტი“ კანონით დადგენილი წესით. ერთი უფლების ან უფლებათა კატეგორიის მიმართ მართვა მხოლოდ ერთმა ასეთმა ორგანიზაციამ უნდა განახორციელოს — ამიტომ მოსარგებლე ზუსტად იმ ერთადერთ ორგანიზაციას ესაუბრება, რომელიც შესაბამის უფლებათა კატეგორიას მართავს.
უფლების მფლობელი, რომელიც ორგანიზაციას ხელშეკრულების საფუძველზე გადასცემს ქონებრივ უფლებებს კოლექტიურად სამართავად, მას უფლებებს გადასცემს ყველა იმ ნაწარმოებზე, რომლებიც მან უკვე შექმნა ან შექმნის ხელშეკრულების მოქმედების განმავლობაში, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. დაუშვებელია სხვა იურიდიული პირის სახელწოდებაში ამ სტატუსის ამსახველი სიტყვების გამოყენება.
ორგანიზაციის ფუნქციები
სამოცდამეექვსე მუხლი განსაზღვრავს ფუნქციებს: ორგანიზაცია უფლების მფლობელების სახელით მოსარგებლეებთან აწარმოებს მოლაპარაკებებს ჰონორარის ოდენობისა და გამოყენების პირობების შესახებ, გასცემს ლიცენზიებს მანდატის ფარგლებში, აგროვებს ჰონორარებს, დროულად ანაწილებს და უხდის მათ თანასწორობის პრინციპის გათვალისწინებით, ფაქტობრივი გამოყენების პროპორციულად, წარმოადგენს მფლობელების ინტერესებს სასამართლოში და ადმინისტრაციულ ორგანოებში, აგრეთვე წარმოადგენს არაწევრ მფლობელებს და აგროვებს მათთვის განკუთვნილ ჰონორარს.
მოსარგებლე ვალდებულია ორგანიზაციას მიაწოდოს პროგრამა, ინფორმაცია და დოკუმენტები, რომლებიც გამოყენების შესახებ ზუსტ ინფორმაციას იძლევა და ჰონორარის გამოსათვლელად აუცილებელია. ყველა ნაწარმოები, რომელიც საჯაროდ სრულდება, გადაიცემა ეთერში, კაბელით ან საზოგადოებისთვის სხვაგვარად ხელმისაწვდომია, შედის ორგანიზაციის რეპერტუარში, და ამ შემთხვევაში მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოსარგებლეს. თუ ნაწარმოები საჯაროდ სრულდება, კანონიერი გამოყენებისთვის პასუხისმგებლობა განისაზღვრება წერილობითი ხელშეკრულებით, რომელიც დადებულია მოსარგებლეს, საჯარო შესრულების ორგანიზატორსა და იმ პირს შორის, რომელიც საკუთრებით ან სარგებლობით ფლობს ადგილს, სადაც შესრულება ხდება — ხელშეკრულების არარსებობისას ეს პირები პასუხს აგებენ სოლიდარულად.
მოსარგებლის უფლებები და მოვალეობები
კანონის თანახმად, ორგანიზაცია და მოსარგებლე ვალდებული არიან ლიცენზიის გაცემის პროცესში მოლაპარაკებები აწარმოონ კეთილსინდისიერად და ერთმანეთს მიაწოდონ აუცილებელი ყველა ინფორმაცია. ლიცენზირების პირობები უნდა ეფუძნებოდეს ობიექტურ და არადისკრიმინაციულ კრიტერიუმებს. ორგანიზაციას არ მოეთხოვება სხვა მოსარგებლესთან შეთანხმებული პირობების, როგორც პრეცედენტის, წარდგენა.
მოსარგებლის მიმართვა განიხილება გონივრულ ვადაში, ხოლო უარის შეტყობინება უნდა შეიცავდეს დასაბუთებულ განმარტებას შესაბამისი საფუძვლის მითითებით. ერთი კატეგორიის მოსარგებლეებისთვის უნდა არსებობდეს ლიცენზირების თანაბარი პირობები, და ორგანიზაციას არ აქვს უფლება საკმარისი საფუძვლის გარეშე უარი განაცხადოს ლიცენზიის გაცემაზე. მოსარგებლე თავის მხრივ ვალდებულია აწარმოოს დოკუმენტაცია გამოყენების შესახებ და მიაწოდოს ორგანიზაციას ინფორმაცია, რომელიც ჰონორარების შესაგროვებლად და გასანაწილებლად არის საჭირო.
ტარიფები
უფლების მფლობელმა ნაწარმოების გამოყენებისას უნდა მიიღოს შესაბამისი ჰონორარი. ორგანიზაცია ვალდებულია მოსარგებლეს მიაწოდოს ტარიფების დადგენის კრიტერიუმების შესახებ სრულყოფილი ინფორმაცია. ტარიფი სამოქალაქო ბრუნვაში არსებული უფლებების ეკონომიკური ღირებულების შესაბამისი უნდა იყოს. სატარიფო გეგმები გამოქვეყნდება ორგანიზაციის ვებგვერდზე და წარედგინება „საქპატენტს“.
თუ ორგანიზაცია და მოსარგებლე ვერ შეთანხმდებიან, ჰონორარის ოდენობას განსაზღვრავს „საქპატენტის“ თავმჯდომარის ბრძანებით შექმნილი კომისია კანონით დადგენილი წესით. ამ კომისიის მიერ დადგენილი ტარიფიც უნდა შეესაბამებოდეს უფლებების ეკონომიკურ ღირებულებას. დადგენილი ტარიფები ორგანიზაცია ვალდებულია დამტკიცებისთანავე წარუდგინოს „საქპატენტს“ ოფიციალურ ბიულეტენში გამოსაქვეყნებლად.
ხშირად დასმული კითხვები
მოსარგებლეები ყველაზე ხშირად კითხულობენ იმაზე, ვისთან უნდა მოლაპარაკდნენ, შეიძლება თუ არა უარი ლიცენზიაზე და როგორ დგება ტარიფი.
ვისთან უნდა გამოითხოვოს თეატრმა ან დარბაზმა საჯარო შესრულების უფლება?
ქონებრივი უფლებების კოლექტიურ საფუძველზე მმართველ, „საქპატენტის“ მიერ აკრედიტებულ ორგანიზაციასთან — გამოქვეყნებული ნაწარმოებების საჯარო შესრულება კოლექტიური მმართველობის სისტემით გამოითხოვება, და არა ინდივიდუალური ლიცენზიებით.
შეუძლია თუ არა ორგანიზაციას უარი თქვას ლიცენზიის გაცემაზე?
მხოლოდ საკმარისი საფუძვლით: უარის შესახებ შეტყობინება წერილობით გაიცემა და უნდა შეიცავდეს დასაბუთებულ განმარტებას. ერთი კატეგორიის მოსარგებლეებისთვის პირობები თანაბარი უნდა იყოს.
რა ხდება, თუ ტარიფზე ვერ შეთანხმდებიან?
ჰონორარს განსაზღვრავს „საქპატენტის“ თავმჯდომარის ბრძანებით შექმნილი კომისია — ერთ-ერთი ან ორივე მხარის მიმართვის საფუძველზე.
ვის ეკისრება პასუხისმგებლობა ადგილის პატრონს?
საჯარო შესრულების კანონიერებაზე პასუხისმგებლობა წერილობითი ხელშეკრულებით ნაწილდება მოსარგებლეს, ორგანიზატორსა და ადგილის მფლობელ პირს შორის; ხელშეკრულების არარსებობისას ისინი პასუხს სოლიდარულად აგებენ.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ეხმარება როგორც მოსარგებლეებს — თეატრებს, დარბაზებს, ორგანიზატორებს — ისე უფლების მფლობელებს კოლექტიური ლიცენზირების საკითხებში: ვამზადებთ ხელშეკრულებებს საჯარო შესრულებაზე, ვაფასებთ ტარიფებს, ვზრუნავთ მოლაპარაკების კეთილსინდისიერობასა და დოკუმენტაციის სწორ წარმოებაზე.
თუ გეგმავთ ღონისძიებას ან ლიცენზირების დავა გაქვთ, მოგვწერეთ Legal.ge-ზე — შევაფასებთ თქვენს მდგომარეობას და დავგეგმავთ შემდგომ ნაბიჯებს კანონის შესაბამისად.