არარეგისტრირებადი მოძრავი ქონებიდან გადახდევინების არსი
როდესაც მოვალე ვალდებულებას ნებაყოფლობით არ ასრულებს, კრედიტორის მოთხოვნა ხშირად სწორედ მოძრავ ნივთებს ეხება — ტექნიკას, აპარატურას, ინვენტარს, ტრანსპორტს ან ფასიან ქაღალდებს, რომლებიც საჯარო რეესტრში არ არის რეგისტრირებული. ასეთი ქონებიდან გადახდევინება იწყება ყადაღის დადებით, რომელსაც „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 40-ე მუხლი არეგულირებს: მოძრავ ქონებაზე ყადაღის დადება ნიშნავს მოვალის ქონების აღწერას, მესაკუთრისათვის ქონების განკარგვის — ნებისმიერი ფორმით გასხვისების, დაგირავების, მასზე ქირავნობისა და იჯარის ხელშეკრულებების დადების — აკრძალვის გამოცხადებას ან/და ქონების შესანახავად გადაცემას.
აღმასრულებელი ყადაღადადებულ ნივთებს აღნუსხავს ქონების აღწერისა და დაყადაღების აქტში — ეს დოკუმენტი არარეგისტრირებადი ქონების შემთხვევაში ყადაღის ძირითადი ფიქსაციაა, რადგან საჯარო რეესტრის ჩანაწერი არ არსებობს. ყადაღის დადების შემდეგ მოვალეს აღარ შეუძლია ნივთის გასხვისება ან დაგირავება: კანონი პირდაპირ აწესებს, რომ ბათილია ყადაღადადებულ მოძრავ ქონებაზე ყადაღის დადების შემდეგ დადებული გარიგება.
ყადაღის საგანი — რას შეიძლება დაედოს ყადაღა
კანონის 44-ე მუხლი ადგენს ზოგად წესს: ყადაღას ექვემდებარება მოვალის ყველა ნივთი, გარდა ამავე კანონით ჩამოთვლილი ქონებისა. წესით ეს ნიშნავს იმასაც, რომ ნივთები, რომლებსაც პოულობენ მოვალესთან, მას ეკუთვნის. ანუ გადახდევინების დროს აღმასრულებელი მოძიებულ მოძრავ ქონებას აღწერს და აყადაღებს, თუ ის კანონით დაცულ ჩამონათვალში არ შედის; გამონაკლისთა წრე და მათი მოცულობა სხვა ნორმებითაა განსაზღვრული და მის ფარგლებში აღწერილი ქონება ყადაღს არ ექვემდებარება.
მესამე პირთა უფლებებიც დაცულია: თუ ყადაღის დადებისას მესამე პირი განაცხადებს ქონებაზე თავის უფლებას, ნივთი მაინც შეიტანება აქტში და კეთდება შესაბამისი აღნიშვნა; აღმასრულებელი პირს განუმარტავს სასამართლოსაკენ მიმართვის უფლებას ყადაღისგან გათავისუფლების მოთხოვნით, ხოლო საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტის წარდგენისას, კრედიტორის თანხმობით, ქონების აქტიდან ამორიცხვაც შესაძლებელია.
ქონების აღწერისა და დაყადაღების აქტი
48-ე მუხლი ადგენს აქტის აუცილებელ შინაარსს, რაც არარეგისტრირებადი ქონების შემთხვევაში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: აქტის შედგენის დრო და ადგილი; სააღსრულებო ბიუროს დასახელება და აღმასრულებლის სახელი, გვარი და დამსწრე პირები; სასამართლოს დასახელება და გადაწყვეტილება, რომელსაც აღასრულებენ, ან სხვა სააღსრულებო საბუთის დასახელება და გამცემი ორგანო; კრედიტორისა და მოვალის დასახელება; თითოეული საგნის დასახელება და განმასხვავებელი ნიშნები — რაოდენობა, ზომა, წონა, ცვეთა; თითოეული საგნის ცალკე შეფასება და მთელი ქონების ღირებულება, თუ შესაძლებელია ფასების დადგენა; დალუქვის შემთხვევაში — დალუქული საგნები და ბეჭდების ნომრები; ქონების შემნახველი პირის დასახელება და მისამართი; მოვალისა და სხვა პირებისთვის აღმასრულებლის მოქმედებათა გასაჩივრების წესის განმარტება და ქონების შენახვის ვალდებულების, მისი გაფლანგვის, გასხვისების ან გადამალვის პასუხისმგებლობის განმარტება; კრედიტორისა და მოვალის შენიშვნები და განცხადებები.
აქტს ხელს აწერენ აღმასრულებელი, ქონების შემნახველი, კრედიტორი, მოვალე და სხვა პირები, რომლებიც ესწრებოდნენ ყადაღის დადებას. აქტში უნდა იყოს ჩამოთვლილი ღირებულების მითითებით ის ნივთებიც, რომლებიც მოვალესთან დარჩა და მოვალის სხვა ქონება, რომელიც სხვა პირებთან საერთო საკუთრებაშია და რომელსაც ყადაღა არ დაედო. ამ ჩანაწერებზე დაყრდნობით მხარეები შემდგომ ეტაპზე — შეფასებასა და რეალიზაციაში — აპელირებენ.