არარეგისტრირებადი მოძრავი ქონებიდან გადახდევინების არსი
როდესაც მოვალე ვალდებულებას ნებაყოფლობით არ ასრულებს, კრედიტორის მოთხოვნა ხშირად სწორედ მოძრავ ნივთებს ეხება — ტექნიკას, აპარატურას, ინვენტარს, ტრანსპორტს ან ფასიან ქაღალდებს, რომლებიც საჯარო რეესტრში არ არის რეგისტრირებული. ასეთი ქონებიდან გადახდევინება იწყება ყადაღის დადებით, რომელსაც „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 40-ე მუხლი არეგულირებს: მოძრავ ქონებაზე ყადაღის დადება ნიშნავს მოვალის ქონების აღწერას, მესაკუთრისათვის ქონების განკარგვის — ნებისმიერი ფორმით გასხვისების, დაგირავების, მასზე ქირავნობისა და იჯარის ხელშეკრულებების დადების — აკრძალვის გამოცხადებას ან/და ქონების შესანახავად გადაცემას.
აღმასრულებელი ყადაღადადებულ ნივთებს აღნუსხავს ქონების აღწერისა და დაყადაღების აქტში — ეს დოკუმენტი არარეგისტრირებადი ქონების შემთხვევაში ყადაღის ძირითადი ფიქსაციაა, რადგან საჯარო რეესტრის ჩანაწერი არ არსებობს. ყადაღის დადების შემდეგ მოვალეს აღარ შეუძლია ნივთის გასხვისება ან დაგირავება: კანონი პირდაპირ აწესებს, რომ ბათილია ყადაღადადებულ მოძრავ ქონებაზე ყადაღის დადების შემდეგ დადებული გარიგება.
ყადაღის საგანი — რას შეიძლება დაედოს ყადაღა
კანონის 44-ე მუხლი ადგენს ზოგად წესს: ყადაღას ექვემდებარება მოვალის ყველა ნივთი, გარდა ამავე კანონით ჩამოთვლილი ქონებისა. წესით ეს ნიშნავს იმასაც, რომ ნივთები, რომლებსაც პოულობენ მოვალესთან, მას ეკუთვნის. ანუ გადახდევინების დროს აღმასრულებელი მოძიებულ მოძრავ ქონებას აღწერს და აყადაღებს, თუ ის კანონით დაცულ ჩამონათვალში არ შედის; გამონაკლისთა წრე და მათი მოცულობა სხვა ნორმებითაა განსაზღვრული და მის ფარგლებში აღწერილი ქონება ყადაღს არ ექვემდებარება.
მესამე პირთა უფლებებიც დაცულია: თუ ყადაღის დადებისას მესამე პირი განაცხადებს ქონებაზე თავის უფლებას, ნივთი მაინც შეიტანება აქტში და კეთდება შესაბამისი აღნიშვნა; აღმასრულებელი პირს განუმარტავს სასამართლოსაკენ მიმართვის უფლებას ყადაღისგან გათავისუფლების მოთხოვნით, ხოლო საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტის წარდგენისას, კრედიტორის თანხმობით, ქონების აქტიდან ამორიცხვაც შესაძლებელია.
ქონების აღწერისა და დაყადაღების აქტი
48-ე მუხლი ადგენს აქტის აუცილებელ შინაარსს, რაც არარეგისტრირებადი ქონების შემთხვევაში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: აქტის შედგენის დრო და ადგილი; სააღსრულებო ბიუროს დასახელება და აღმასრულებლის სახელი, გვარი და დამსწრე პირები; სასამართლოს დასახელება და გადაწყვეტილება, რომელსაც აღასრულებენ, ან სხვა სააღსრულებო საბუთის დასახელება და გამცემი ორგანო; კრედიტორისა და მოვალის დასახელება; თითოეული საგნის დასახელება და განმასხვავებელი ნიშნები — რაოდენობა, ზომა, წონა, ცვეთა; თითოეული საგნის ცალკე შეფასება და მთელი ქონების ღირებულება, თუ შესაძლებელია ფასების დადგენა; დალუქვის შემთხვევაში — დალუქული საგნები და ბეჭდების ნომრები; ქონების შემნახველი პირის დასახელება და მისამართი; მოვალისა და სხვა პირებისთვის აღმასრულებლის მოქმედებათა გასაჩივრების წესის განმარტება და ქონების შენახვის ვალდებულების, მისი გაფლანგვის, გასხვისების ან გადამალვის პასუხისმგებლობის განმარტება; კრედიტორისა და მოვალის შენიშვნები და განცხადებები.
აქტს ხელს აწერენ აღმასრულებელი, ქონების შემნახველი, კრედიტორი, მოვალე და სხვა პირები, რომლებიც ესწრებოდნენ ყადაღის დადებას. აქტში უნდა იყოს ჩამოთვლილი ღირებულების მითითებით ის ნივთებიც, რომლებიც მოვალესთან დარჩა და მოვალის სხვა ქონება, რომელიც სხვა პირებთან საერთო საკუთრებაშია და რომელსაც ყადაღა არ დაედო. ამ ჩანაწერებზე დაყრდნობით მხარეები შემდგომ ეტაპზე — შეფასებასა და რეალიზაციაში — აპელირებენ.
ყადაღადადებული ქონების შენახვა და დალუქვა
ყადაღადადებული ფული აღმასრულებელს დაუყოვნებლივ შეაქვს აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე, ხოლო ყადაღადადებულ ფასიან ქაღალდებსა და ძვირფასეულობას იღებს და ინახავს ამისთვის სპეციალურად გამოყოფილ, დაცულ სათავსში. ეს ეხება სხვა ნივთებსაც, თუ არსებობს მათი ხელყოფის საშიშროება. თუ ყადაღადადებული ნივთები რჩება მოვალესთან ან შესანახად ბარდება სხვა პირს, ყადაღის დადება შეიძლება მოხდეს დალუქვით; აღმასრულებელს, აუცილებლობის შემთხვევაში, კრედიტორის მოთხოვნით ან თავისი ინიციატივით შეუძლია დალუქოს აღწერილი ნივთები, რასაც აღნიშნავს აქტში.
მნიშვნელოვანია პასუხისმგებლობის წესი: ყადაღადადებული ქონების მოვალის ან შემნახველის მიერ ყოველგვარი განკარგვა გამოიწვევს პასუხისმგებლობას საქართველოს სისხლის სამართლის კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესით — დაყადაღებული ნივთის გასხვისება ან გადამალვა სისხლისსამართლებრივ რისკს შეიცავს. აგრარულ ქონებასთან დაკავშირებით კანონი აგრეთვე ითვალისწინებს, რომ მიწას ჯერ არ მოცილებულ ნაყოფს შეიძლება დაედოს ყადაღა მანამ, სანამ არ მომხდარა უძრავ ქონებაზე აღსრულება, თუმცა ყადაღის დადება არ შეიძლება მოსავლის მოწევამდე ერთი თვით ადრე.
ხშირად დასმული კითხვები
შეიძლება თუ არა მოვალის ყველა მოძრავი ნივთის დაყადაღება?
44-ე მუხლით ყადაღას ექვემდებარება მოვალის ყველა ნივთი, გარდა კანონით ჩამოთვლილი ქონებისა; მოვალესთან არსებული ნივთები მას ეკუთვნის განზრახ. გამონაკლისები ამავე კანონის სხვა ნორმებითაა განსაზღვრული და მათ ფარგლებში ქონება ყადაღს არ ექვემდებარება.
რა უნდა შეიყვანოს დაყადაღების აქტში?
48-ე მუხლის მიხედვით აქტში აღინიშნება შედგენის დრო და ადგილი, ბიურო და აღმასრულებელი, აღსასრულებელი გადაწყვეტილება, მხარეები, თითოეული საგნის დასახელება და განმასხვავებელი ნიშნები, ცალკე შეფასება, დალუქვის მონაცემები, შემნახველი პირი, გასაჩივრების წესის განმარტება და მხარეთა შენიშვნები. აქტს ხელს აწერენ აღმასრულებელი, შემნახველი, კრედიტორი, მოვალე და დამსწრე პირები.
რა ხდება, თუ მესამე პირი აცხადებს უფლებას ნივთზე?
ნივთი მაინც შეიტანება აქტში შესაბამისი აღნიშვნით; აღმასრულებელი განუმარტავს მას სასამართლომდე მიმართვის უფლებას ყადაღისგან გათავისუფლების მოთხოვნით, ხოლო საკუთრების დოკუმენტის წარდგენისას კრედიტორის თანხმობით ქონება აქტიდან ამოირიცხება.
სად ინახება დაყადაღებული ფული და ძვირფასეულობა?
ყადაღადადებული ფული აღმასრულებელს დაუყოვნებლივ შეაქვს აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე, ფასიანი ქაღალდები და ძვირფასეულობა კი ინახება სპეციალურად გამოყოფილ დაცულ სათავსში; ხელყოფის საშიშროების დროს ეს ეხება სხვა ნივთებსაც და შესაძლებელია დალუქვაც.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე შეგიძლიათ აირჩიოთ სააღსრულებო სამართლის სპეციალისტი, რომელიც დაგეხმარებთ არარეგისტრირებადი მოძრავი ქონების აღწერისა და დაყადაღების აქტის გამართულობის შემოწმებაში, მესამე პირის უფლებების დაცვაში, შენახვისა და დალუქვის საკითხებში და აღმასრულებლის მოქმედების გასაჩივრებაში. დაიცავით თქვენი ინტერესები გადახდევინების პროცესში Legal.ge-ის იურისტებთან ერთად.