გემის რეგისტრაცია საქართველოში საზღვაო კოდექსით არის დარეგულირებული: რეესტრში ჩაწერის მომენტიდან გემს საქართველოს სახელმწიფო დროშით ნაოსნობის უფლება ენიჭება, რეგისტრაცია კი სხვადასხვა ფორმით და სხვადასხვა ვადით ხდება. ქვემოთ ვხსნით ეს წესები — ვის შეუძლია გემის დარეგისტრირება, რომელი მოწმობები გაიცემა და რა შემთხვევებში უარისთქმა, შეჩერება ან რეგისტრაციიდან მოხსნა ხდება — კოდექსის 29-ე, 30-ე, 35-ე და 36-ე მუხლების მიხედვით.
დროშის უფლება და რეგისტრაციის ფორმები
29-ე მუხლის პირველი ნაწილით საქართველოს სახელმწიფო დროშით სარგებლობის (ნაოსნობის) უფლება გემს ენიჭება რეესტრში რეგისტრაციის მომენტიდან. საქართველოს დროშით მცურავი გემის მიმართ მოქმედებს საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული საკუთრების ყველა ფორმა. რეგისტრაცია შეიძლება იყოს დროებითი, ვადიანი ან მუდმივი, ნაოსნობის უფლებით ან ნაოსნობის უფლების გარეშე.
რეესტრში რეგისტრირდება გემი, რომელიც არის საქართველოს სახელმწიფოს ან საქართველოს ფიზიკური ან იურიდიული პირის საკუთრება; უცხო ქვეყნის გემთმფლობელის საკუთრებაც, თუ მას საქართველოში კანონმდებლობის შესაბამისად უფლებამოსილი წარმომადგენელი ჰყავს; აგრეთვე ბერბოუტ-ჩარტერის ხელშეკრულებით ექსპლუატაციაში მყოფი გემი. საქართველო გემის პარალელურ რეგისტრაციას არ ცნობს: სხვა ქვეყნის რეესტრში რეგისტრირებული გემი საქართველოში მხოლოდ იქ რეგისტრაციის შეჩერების, შეწყვეტის ან მოხსნის შემდეგ დარეგისტრირდება.
ბერბოუტ-ჩარტერის შემთხვევაში გემი შეიძლება საქართველოში დარეგისტრირდეს, თუ დაფრახტვის მომენტში მისი დროშის სახელმწიფო თანახმაა და იქ გემის საზღვაო დროშით ცურვის უფლება შეჩერებულია; გემთან დაკავშირებული საკუთრებისა და სხვა ქონებრივი უფლებების რეგისტრაცია ძირითად რეესტრში დარჩება, საქართველოს დროშით ცურვის უფლებას კი გემი ხელშეკრულების ვადის შესაბამისად იღებს.
სააგენტო და დროებითი მოწმობა
30-ე მუხლით გემის რეესტრში რეგისტრაციას ახორციელებს სააგენტო, რომელიც გასცემს შესაბამის მოწმობებს; ის აწარმოებს რეესტრს და ამტკიცებს გემის რეგისტრაციის, რეესტრის წარმოებისა და საზღვაო იპოთეკის აღრიცხვის წესებს. დროებითი რეგისტრაციის მოწმობა შეიძლება გაიცეს მუდმივ ან ვადიან რეგისტრაციამდე, არაუმეტეს 6 თვის ვადით; შესაძლებელია ამ ვადის 1 წლამდე გახანგრძლივება. 1-წლიანი ვადის ამოწურვის შემდეგ, განსაკუთრებულ შემთხვევაში, გემთმფლობელის წერილობითი მიმართვის საფუძველზე, მთავარი რეგისტრატორის თანხმობით, დროებითი მოწმობის ვადა კიდევ გაგრძელდება, მაგრამ არა უმეტეს 1 (ერთი) წლისა. დროებითი რეგისტრაციის მოწმობა იმავე უფლებებსა და მოვალეობებს წარმოშობს, რომლებსაც მუდმივი.
მოწმობის სახეები და ვადები
35-ე მუხლით გემის რეესტრში რეგისტრაცია დასტურდება რეგისტრაციის მოწმობით, რომელიც შეიძლება იყოს დროებითი, ვადიანი და მუდმივი. პატარა გემისა და ზომამცირე გემის რეგისტრაცია მუდმივია და ყოველწლიურად განახლდება; დიდი გემის მოწმობა კი ყოველწლიურ დამოწმებას ექვემდებარება. ბერბოუტ-ჩარტერის რეგისტრაცია დასტურდება ვადიანი მოწმობით, რომლის ვადა განისაზღვრება ხელშეკრულების ვადით ან დროშის სახელმწიფოში ნაოსნობის უფლების შეჩერების ვადის შესაბამისად, რომელიც 2 კალენდარულ წელს არ უნდა აღემატებოდეს; გაგრძელებაც შესაძლებელია, მაგრამ ძირითადი დროშის სახელმწიფოს თანხმობის შემთხვევაშიც 2 კალენდარულ წელზე მეტი არ უნდა იყოს. გემს სახელი ანიჭებს მესაკუთრე, და ის შეიძლება შეიცვალოს გემთმფლობელის მოთხოვნით.
უარის თქმა, შეჩერება და მოხსნა
36-ე მუხლი რეგისტრაციის ბედს განსაზღვრავს. უარის თქმის საფუძვლებია: გემის მდგომარეობის საერთაშორისო ხელშეკრულებებით დადგენილ საზღვაო უსაფრთხოების სტანდარტებთან შეუსაბამობა ან ზღვის გარემოს დაბინძურების რისკი; გემზე დასაქმებულთა უსაფრთხოებისა და ჯანმრთელობის გარანტიების არარსებობა; წინასწარ დადასტურებული ეჭვი, რომ გემი დანაშაულებრივი მიზნებისთვის გამოიყენება.
რეგისტრაციის შეჩერება ხდება, მათ შორის, გადასახდელის გადაუხდელობის, გემთმფლობელის წერილობითი განცხადების, სასამართლოს ან ადმინისტრაციული ორგანოს გადაწყვეტილების, მოწმობის ვადის გასვლის — თუ განახლება არ მოითხოვეს — ან ტექნიკური ზედამხედველობის შეჩერების შემთხვევაში. მოხსნის საფუძვლებია: მოთხოვნა, გემის ჩამოწერა, უვარგისად ცნობა, გემის დაღუპვა, ბერბოუტ-ჩარტერის ვადის გასვლა ან სასამართლოს გადაწყვეტილება. რეგისტრაციის შეწყვეტა კი — ნაოსნობაუნარიანობის დაკარგვა, ხანძარი ან ჩაძირვა, სტანდარტებთან შეუსაბამობა ან გემის სხვა სახელმწიფოს ნავსადგურში დაკავება; ასეთი შემთხვევის შესახებ გემთმფლობელი სააგენტოს აცნობებს, გადაწყვეტილება კი მთავალი რეგისტრატორის ინდივიდუალური სამართლებრივი აქტით ფორმდება.
მთავარ რეგისტრატორს უფლება აქვს უარი თქვას მოხსნაზე ან შეწყვეტაზე, თუ გემთან დაკავშირებული რომელიმე პასუხისმგებლობა ან ვალდებულება სააგენტოს წინაშე სრულად არ შესრულებულა; მოხსნის მოწმობაც არ გაიცემა, თუ მოწმობები არ ჩაბარდება.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ გემის რეგისტრაციასთან დაკავშირებულ ძირითად კითხვებს.
როდის ჩნდება დროშით ნაოსნობის უფლება?
რეესტრში რეგისტრაციის მომენტიდან — ამიტომ რეგისტრაცია გემის კანონიერი ექსპლუატაციის წინაპირობაა.
რამდენი ხელია დროებითი მოწმობა?
არაუმეტეს 6 თვის ვადით, 1 წლამდე გახანგრძლივების შესაძლებლობით; განსაკუთრებულ შემთხვევაში — კიდევ არაუმეტეს 1 (ერთი) წლისა.
შეიძლება თუ არა პარალელური რეგისტრაცია?
არა — საქართველო პარალელურ რეგისტრაციას არ ცნობს; სხვა ქვეყანაში რეგისტრირებული გემი იქ რეგისტრაციის შეჩერების ან მოხსნის შემდეგ ფიქსდება.
როდის უარობს სააგენტო რეგისტრაციაზე?
უსაფრთხოების სტანდარტებთან შეუსაბამობის, ეკიპაჟის გარანტიების არარსებობის ან დანაშაულებრივი გამოყენების დადასტურებული ეჭვის შემთხვევაში.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ამზადებს რეგისტრაციის დოკუმენტაციას, აფასებს ბერბოუტ-ჩარტერის ჩარჩოს და წარმოადგენს მხარეს სააგენტოს წინაშე უარის ან შეჩერების საქმეებში.
თუ გემის რეგისტრაცია გჭირდებათ ან რეგისტრაციასთან დაკავშირებული დავა გაქვთ, მოგვწერეთ Legal.ge-ზე — შევაფასებთ კოდექსის მოთხოვნებს და დავგეგმავთ პროცედურას.