იახტის ყიდვა-გაყიდვა, გადაცემა ან დაფინანსება საზღვაო კოდექსით დაწესებული სარეგისტრაციო სისტემის ფარგლებში ხდება: გემის სტატუსი, დროშით სარგებლობის უფლება და გემზე დატვირთული გირავნობა საქართველოს გემების სახელმწიფო რეესტრში აისახება. ამ გვერდზე განვმარტავთ იმ წესებს, რომლებიც იახტის გარიგების მხარეებმა უნდა იცოდნენ — რეგისტრაციის ფორმებიდან საზღვაო იპოთეკამდე.
პატარა გემის ცნება და რეგისტრაციის საფუძველი
საზღვაო კოდექსი გემებს ზომის მიხედვით ყოფს: დიდი გემია მცურავი საშუალება, რომლის რეგისტრული ტონა 100 ტონა ან მეტია, პატარა გემი კი — მცურავი საშუალება, რომლის რეგისტრული ტონა 100 ტონაზე ნაკლებია. იახტების უმეტესობა სწორედ პატარა გემების რეგიმეში ერთვება, და ეს განსაზღვრავს მათი მოწმობების ფორმასა და განახლების წესს.
საქართველოს სახელმწიფო დროშით სარგებლობის, ანუ ნაოსნობის უფლება გემს ენიჭება რეესტრში რეგისტრაციის მომენტიდან, ხოლო ქართული დროშით მცურავი გემის მიმართ მოქმედებს საკუთრების ყველა ფორმა. რეესტრში რეგისტრირდება სახელმწიფოს ან ქართველი ფიზიკური/იურიდიული პირის საკუთრებაში მყოფი გემი, აგრეთვე უცხო ქვეყნის გემთმფლობელის საკუთრებაში მყოფი გემი, რომელსაც საქართველოში უფლებამოსილი წარმომადგენელი ჰყავს. საქართველო პარალელურ რეგისტრაციას არ ცნობს — უცხო რეესტრში რეგისტრირებული გემის ქართულ რეესტრში გატარება შესაძლებელია მხოლოდ იქ რეგისტრაციის შეჩერების, შეწყვეტის ან მოხსნის შემდეგ.
რეგისტრაციის ფორმები და მოწმობები
გემის რეგისტრაცია შეიძლება იყოს დროებითი, ვადიანი ან მუდმივი, ნაოსნობის უფლებით ან მის გარეშე. დროებითი რეგისტრაციის მოწმობა გაიცემა მუდმივ ან ვადიან რეგისტრაციამდე არაუმეტეს 6 თვის ვადით; ეს ვადა შეიძლება გახანგრძლივდეს 1 წლამდე, ხოლო ერთი წლის ვადის ამოწურვის შემდეგ — განსაკუთრებულ შემთხვევაში, გემთმფლობელის წერილობითი მიმართვითა და მთავარი რეგისტრატორის თანხმობით — კიდევ არაუმეტეს 1 წლისა. დროებითი რეგისტრაციის მოწმობა იმავე უფლებებსა და მოვალეობებს წარმოშობს, როგორსაც მუდმივი.
რეგისტრაცია დასტურდება მოწმობით: პატარა და ზომამცირე გემის რეგისტრაცია მუდმივია და ყოველწლიურად განახლდება, დიდი გემის მოწმობა კი ყოველწლიურ დამოწმებას ექვემდებარება. ბერბოუტ-ჩარტერის რეგისტრაცია ვადიანი მოწმობით დგინდება, რომლის ვადა 2 კალენდარულ წელს არ აღემატება და ძირითადი დროშის სახელმწიფოს თანხმობით შეიძლება გაგრძელდეს, თითოეული გაგრძელება 2 კალენდარულ წელზე მეტი არ უნდა იყოს. გემს სახელს მესაკუთრე ანიჭებს და მისი შეცვლა გემთმფლობელის მოთხოვნით შეიძლება. ამ დეტალების გადამოწმება გარიგებამდე მყიდველს რეგისტრაციის სტატუსის სისრულეს აჩვენებს და გარიგების დღისთვის მოწმობების ვალიდობასაც აგვირიდებს.