იახტის ყიდვა-გაყიდვა, გადაცემა ან დაფინანსება საზღვაო კოდექსით დაწესებული სარეგისტრაციო სისტემის ფარგლებში ხდება: გემის სტატუსი, დროშით სარგებლობის უფლება და გემზე დატვირთული გირავნობა საქართველოს გემების სახელმწიფო რეესტრში აისახება. ამ გვერდზე განვმარტავთ იმ წესებს, რომლებიც იახტის გარიგების მხარეებმა უნდა იცოდნენ — რეგისტრაციის ფორმებიდან საზღვაო იპოთეკამდე.
პატარა გემის ცნება და რეგისტრაციის საფუძველი
საზღვაო კოდექსი გემებს ზომის მიხედვით ყოფს: დიდი გემია მცურავი საშუალება, რომლის რეგისტრული ტონა 100 ტონა ან მეტია, პატარა გემი კი — მცურავი საშუალება, რომლის რეგისტრული ტონა 100 ტონაზე ნაკლებია. იახტების უმეტესობა სწორედ პატარა გემების რეგიმეში ერთვება, და ეს განსაზღვრავს მათი მოწმობების ფორმასა და განახლების წესს.
საქართველოს სახელმწიფო დროშით სარგებლობის, ანუ ნაოსნობის უფლება გემს ენიჭება რეესტრში რეგისტრაციის მომენტიდან, ხოლო ქართული დროშით მცურავი გემის მიმართ მოქმედებს საკუთრების ყველა ფორმა. რეესტრში რეგისტრირდება სახელმწიფოს ან ქართველი ფიზიკური/იურიდიული პირის საკუთრებაში მყოფი გემი, აგრეთვე უცხო ქვეყნის გემთმფლობელის საკუთრებაში მყოფი გემი, რომელსაც საქართველოში უფლებამოსილი წარმომადგენელი ჰყავს. საქართველო პარალელურ რეგისტრაციას არ ცნობს — უცხო რეესტრში რეგისტრირებული გემის ქართულ რეესტრში გატარება შესაძლებელია მხოლოდ იქ რეგისტრაციის შეჩერების, შეწყვეტის ან მოხსნის შემდეგ.
რეგისტრაციის ფორმები და მოწმობები
გემის რეგისტრაცია შეიძლება იყოს დროებითი, ვადიანი ან მუდმივი, ნაოსნობის უფლებით ან მის გარეშე. დროებითი რეგისტრაციის მოწმობა გაიცემა მუდმივ ან ვადიან რეგისტრაციამდე არაუმეტეს 6 თვის ვადით; ეს ვადა შეიძლება გახანგრძლივდეს 1 წლამდე, ხოლო ერთი წლის ვადის ამოწურვის შემდეგ — განსაკუთრებულ შემთხვევაში, გემთმფლობელის წერილობითი მიმართვითა და მთავარი რეგისტრატორის თანხმობით — კიდევ არაუმეტეს 1 წლისა. დროებითი რეგისტრაციის მოწმობა იმავე უფლებებსა და მოვალეობებს წარმოშობს, როგორსაც მუდმივი.
რეგისტრაცია დასტურდება მოწმობით: პატარა და ზომამცირე გემის რეგისტრაცია მუდმივია და ყოველწლიურად განახლდება, დიდი გემის მოწმობა კი ყოველწლიურ დამოწმებას ექვემდებარება. ბერბოუტ-ჩარტერის რეგისტრაცია ვადიანი მოწმობით დგინდება, რომლის ვადა 2 კალენდარულ წელს არ აღემატება და ძირითადი დროშის სახელმწიფოს თანხმობით შეიძლება გაგრძელდეს, თითოეული გაგრძელება 2 კალენდარულ წელზე მეტი არ უნდა იყოს. გემს სახელს მესაკუთრე ანიჭებს და მისი შეცვლა გემთმფლობელის მოთხოვნით შეიძლება. ამ დეტალების გადამოწმება გარიგებამდე მყიდველს რეგისტრაციის სტატუსის სისრულეს აჩვენებს და გარიგების დღისთვის მოწმობების ვალიდობასაც აგვირიდებს.
გარიგების ჩამოყალიბება და მფლობელის ცვლილება
რეგისტრაციას და რეესტრს აწარმოებს სააგენტო, რომელიც გასცემს შესაბამის მოწმობებს და ამტკიცებს გემის რეგისტრაციის, რეესტრის წარმოებისა და საზღვაო იპოთეკის აღრიცხვის წესებს. იახტის გაყიდვისას ეს ნიშნავს, რომ მფლობელის ცვლილება სწორედ ამ სისტემაში აისახება: გამყიდველისა და მყიდველის ხელშეკრულება რეესტრში გატარების გარეშე მესამე პირებთან ურთიერთობაში სრულ ეფექტს არ იძლევა. ამიტომ გარიგების მომზადებისას თანხლებული უნდა იყოს როგორც საკუთრების გადაცემის დოკუმენტაცია, ისე რეესტრის მონაცემების გადამოწმება — რეგისტრაციის ფორმა, ვადა და აღრიცხული უფლებები.
საზღვაო იპოთეკა დაფინანსებისას
იახტის დაფინანსების ტიპიური ინსტრუმენტი საზღვაო იპოთეკაა. იპოთეკის ხელშეკრულებაში აღნიშნული უნდა იყოს: მხარეთა დასახელება და მისამართები; გირავნობის მოთხოვნების უზრუნველყოფის არსი; იპოთეკის ფორმა; ვალდებულების შესრულების ვადა; გემის შეფასება და მისი ყოფნის ადგილი; იპოთეკის რეგისტრაცია, გადაცემა და ცვლილებების შეტანა; რეგისტრირებული იპოთეკების თანამიმდევრობა; აგრეთვე სხვა ნებისმიერი პირობა, რომელზეც მხარეები შეთანხმდნენ.
იპოთეკის ხელშეკრულება სათანადოდ უნდა დამოწმდეს და აუცილებლად გატარდეს გემების სახელმწიფო რეესტრში — ამის შესახებ ჩანაწერი კეთდება გემის საკუთრების მოწმობაში. რეგისტრაციისთვის დამგირავებელი წარადგენს ხელშეკრულების დედანს და ნოტარიუსით დამოწმებულ ასლს; სააგენტო რეესტრიდან ამონაწერს მიაწოდებს დამგირავებელს, მოთხოვნისას — მოგირავნესაც და სხვა დაინტერესებულ პირებსაც. იპოთეკის რეგისტრაცია და ამონაწერის გაცემა ფასიანია.
გარიგების მხარეთათვის მნიშვნელოვანია ორი სამართლებრივი ზღვარიც: იპოთეკა არ ნიშნავს მოგირავნისთვის გემის გასხვისებას, და დამგირავებელი ვერ ჩაითვლება იმ პირად, რომელიც დაგირავებულ გემზე საკუთრებას კარგავს. ამასთან, თუ იპოთეკის რეგისტრაციის შემდეგ დამგირავებელი გაკოტრდა, რეგისტრაციაში გატარებული გირავნობის ვალდებულებები შეუსრულებლად ჩაითვლება — ეს გარემოება როგორც მოგირავნის, ისე გამყიდველის პოზიციაზე აისახება.
საზღვაო კოდექსით დადგენილი ეს წესები ერთად ქმნის იმ ჩარჩოს, რომელშიც იახტის გარიგება უსაფრთხოდ ყალიბდება: ზომა, რეგისტრაცია, მოწმობა და იპოთეკა ერთ სისტემაშია დაკავშირებული, და ამ სისტემის უგულებელყოფა გარიგების საწინააღმდეგოდ მუშაობს.
ხშირად დასმული კითხვები
რომელი გემია პატარა?
მცურავი საშუალება, რომლის რეგისტრული ტონა 100 ტონაზე ნაკლებია.
როდის ენიჭება გემს დროშით სარგებლობის უფლება?
რეესტრში რეგისტრაციის მომენტიდან; ქართული დროშით მცურავი გემის მიმართ საკუთრების ყველა ფორმა მოქმედებს.
რამდენი ვადით გაიცემა დროებითი მოწმობა?
არაუმეტეს 6 თვისა, შესაძლებელია გახანგრძლივება 1 წლამდე, ხოლო ამის შემდეგ — განსაკუთრებულ შემთხვევაში — კიდევ არაუმეტეს 1 წლისა.
როგორ აისახება იპოთეკა?
დამოწმებული ხელშეკრულება გადის გემების სახელმწიფო რეესტრში და ჩანაწერი კეთდება გემის საკუთრების მოწმობაში.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის იურისტები ახორციელებენ იახტის გარიგებების სრულ თანხლებას: ვამოწმებთ გემს რეესტრში, ვამზადებთ ყიდვა-გაყიდვისა და გადაცემის ხელშეკრულებებს, ვაფორმებთ რეგისტრაციის პროცედურას და ვმონაწილეობთ საზღვაო იპოთეკის დადებასა და გატარებაში. დაგვიკავშირდით კონსულტაციისთვის — შევაფასებთ თქვენს გარიგებას და დავგეგმავთ ყველა სარეგისტრაციო ნაბიჯს.