საერთაშორისო გატაცების საქმეების სამართლებრივი ჩარჩო
ბავშვის საერთაშორისო გატაცების საქმეები საქართველოში რეგულირდება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის ცალკე თავით, რომელიც „ბავშვთა საერთაშორისო გატაცების სამოქალაქო ასპექტების შესახებ“ ჰააგის 1980 წლის 25 ოქტომბრის კონვენციას ახორციელებს. ამ თავის ტერმინოლოგია ზუსტად არის განმარტებული: ბავშვად ითვლება 16 წლამდე ასაკის პირი; ცენტრალური ორგანოა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს შესაბამისი სტრუქტურული ქვედანაყოფი; განმცხადებელი კი ნებისმიერი პირი ან ორგანო, რომელიც წარმოადგენს სარჩელს არამართლზომიერად გადაადგილებული ან არამართლზომიერად დაკავებული ბავშვის დაბრუნებასთან ან ბავშვთან ურთიერთობის უფლების გამოყენებასთან დაკავშირებულ საკითხებზე. ასეთ საქმეთა განხილვა უზრუნველყოფილია სასამართლოების განსაზღვრული წრით — თბილისისა და ქუთაისის საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოებით და საქართველოს უზენაესი სასამართლოთი.
არამართლზომიერი გადაადგილება და დაკავება
კანონი განარჩევს ორ ფორმას. ბავშვის არამართლზომიერი გადაადგილება გულისხმობს იმ მეურვეობის უფლების დარღვევას, რომელიც პირს ან ორგანოს მიკუთვნებული ჰქონდა იმ სახელმწიფოს კანონმდებლობით, სადაც ბავშვი ჩვეულებრივად ცხოვრობდა: ბავშვი ამ სახელმწიფოდან კონვენციის ხელშემკვრელ ქვეყანაში მეურვეობის უფლების მქონე პირის ან ორგანოს ნებართვის გარეშე გადაადგილდა და მისი მოთხოვნის შემდეგაც სამშობლოში არ აბრუნდა. არამართლზომიერი დაკავება კი ისეთი შემთხვევაა, როცა ბავშვი ნებართვით გადაადგილდა განსაზღვრული ვადით, მაგრამ ვადის გასვლის შემდეგ, მეურვეობის უფლების მქონე პირის მოთხოვნის მიუხედავად, ჩვეული საცხოვრებელი ადგილის ქვეყანაში არ აბრუნდა. ორივე შემთხვევაში საქმე ეხება სამოქალაქო კანონით დაცულ მეურვეობისა და ბავშვთან ურთიერთობის უფლებებს, და სწორედ ამ უფლებათა დარღვევა ააქტიურებს დაბრუნების მექანიზმს. თუ ბავშვის გადაადგილება თავდაპირველად მეურვეობის უფლების მქონე მხარის თანხმობით მოხდა, მაგრამ შეთანხმებული ვადა გასულია და მოთხოვნის მიუხედავად ბავშვი აღარ აბრუნდა, ეს განიხილება დაკავების ფორმად და იმავე კრიტერიუმებით ფასდება.
ფაქტის დადგენა და მტკიცებულებები
გადამწყვეტი საკითხია, არამართლზომიერად გადაადგილებული ან დაკავებულია თუ არა ბავშვი. სარჩელის მიმღებ სასამართლოს უფლება აქვს, უშუალოდ იხელმძღვანელოს ბავშვის ჩვეული საცხოვრებელი ადგილის სახელმწიფოს კანონმდებლობით, ამ სახელმწიფოს ან მესამე სახელმწიფოს სასამართლოსა თუ ადმინისტრაციული ორგანოს გადაწყვეტილებით — მიუხედავად იმისა, აღიარებულია თუ არა ეს გადაწყვეტილება ბავშვის ჩვეული საცხოვრებელი ადგილის სახელმწიფოს მიერ — და ამას ისე აკეთებს, რომ არ მიმართოს სპეციალურ პროცედურებს, რომლებსაც ჩვეულებრივ გამოიყენებდა ასეთი გადაწყვეტილების აღიარებისათვის. კანონი ასევე იცავს განმცხადებელს ზედმეტი ფორმალობისგან: სასამართლოს არ შეუძლია დაბრუნების შესახებ გადაწყვეტილების მიღებამდე მოსთხოვოს მას ბავშვის ჩვეული საცხოვრებელი სახელმწიფოს ორგანოს მიერ გაცემული ნებისმიერი დოკუმენტი, რომლითაც გადაადგილების ან დაკავების არამართლზომიერება დასტურდება. ასეთი დოკუმენტის მოპოვებაში განმცხადებელს ცენტრალური ორგანო ეხმარება, რაც ზედმეტ ბიუროკრატიულ წინაღადანებებს ასუფთავებს და საქმის დაჩქარებულ განხილვას ემსახურება.