დამცავი და შემაკავებელი ორდერების ინსტიტუტი
ოჯახში ძალადობისა და ქალთა მიმართ ძალადობის საწინააღმდეგოდ საქართველოს კანონი ქმნის ორ სპეციალურ ინსტრუმენტს — დამცავ და შემაკავებელ ორდერებს. დამცავი ორდერი სასამართლოს აქტია და უფრო ხანგრძლივ დაცვას უზრუნველყოფს, ხოლო შემაკავებელი ორდერი პოლიციის სწრაფი რეაგირების საშუალებაა. კანონის მეთერთმეტე, მეთორმეტე, მეცამეტე და მეჩვიდმეტე მუხლები განსაზღვრავს, ვინ შეიძლება იყოს მომთხოვნი, რა ვადით გამოიცემა ორდერები, რა ხდება მხარეთა შერიგებისას და რა უფლებები აქვს მსხვერპლს ამ პროცესში.
ვინ შეიძლება ითხოვდეს ორდერის გამოცემას
შემაკავებელი და დამცავი ორდერების გამოცემის მოთხოვნის უფლება აქვს მსხვერპლს, მსხვერპლის ოჯახის წევრს ანდა მსხვერპლის თანხმობით — სოციალურ მუშაკს ან პირს, რომელიც მსხვერპლს სამედიცინო, იურიდიულ, ფსიქოლოგიურ დახმარებას უწევს. არასრულწლოვნის მიმართ ძალადობის შემთხვევაში მოთხოვნის უფლება აგრეთვე აქვს მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს. გარდა ამისა, პოლიცია უფლებამოსილია საკუთარი ინიციატივით გამოსცეს შემაკავებელი ორდერი, თუ არსებობს საკმარისი საფუძველი ვარაუდისთვის, რომ შეიძლება დაირღვეს პირის კონსტიტუციური უფლებები და თავისუფლებები მისი უგულებელყოფით, იძულებით ან/და მის მიმართ ფიზიკური, ფსიქოლოგიური, ეკონომიკური ან სექსუალური ძალადობით.
კანონი ითვალისწინებს ერთ განსაკუთრებულ შემთხვევასაც: როცა საქმე ეხება პენიტენციური დაწესებულებიდან გათავისუფლებულ პირს, შინაგან საქმეთა სამინისტროს უფლებამოსილი თანამშრომელი აფასებს მსხვერპლისგან მიღებულ ინფორმაციას, საჭიროების შემთხვევაში გამოითხოვს მსჯავრდებულის ინდივიდუალური შეფასების ანგარიშს და, თუ ინფორმაცია იძლევა საკმარის საფუძველს ვარაუდისთვის, რომ ძალადობა შეიძლება განმეორდეს, თავად იღებს გადაწყვეტილებას შემაკავებელი ორდერის გამოცემის შესახებ — მოთხოვნის არსებობის გარეშეც კი.
ორდერების ვადები და გაგრძელება
დამცავი ორდერი გამოიცემა 9 თვემდე ვადით და მის კონკრეტულ ვადას განსაზღვრავს სასამართლო. დამცავი ორდერის მოქმედების გაგრძელება შესაძლებელია ორდერის მოქმედების პერიოდში და დამატებით არა უმეტეს 3 თვით, თუ არსებობს საფრთხე მსხვერპლის ან ოჯახის სხვა წევრის მიმართ. შემაკავებელი ორდერი კი გამოიცემა 1 თვემდე ვადით — ეს არის დროებითი, მაგრამ სწრაფად მოქმედი დაცვის მექანიზმი, რომელიც მსხვერპლს უზრუნველყოფს დაუყოვნებელ უსაფრთხოებას სასამართლო გადაწყვეტილების მოლოდინში.
შერიგება და ორდერის გაუქმება
ხშირი პრაქტიკული კითხვაა — რა ხდება, თუ მსხვერპლი და მოძალადი შერიგდნენ. კანონი აქ ორმხრივ წესს ადგენს. ერთი მხრივ, მხარეთა შერიგებისას, მათი ერთობლივი მიმართვის საფუძველზე, დამცავი და შემაკავებელი ორდერების მოქმედება შეიძლება გაუქმდეს მოსამართლის ან პოლიციის უფლებამოსილი თანამშრომლის გადაწყვეტილებით — საქმის გარემოებების ყოველმხრივი და სრულყოფილი შესწავლის შედეგად. მეორე მხრივ, ეს შესაძლებელია მხოლოდ მაშინ, როცა ძალადობის ჩადენის საფრთხე აღარ არსებობს.
კანონის მეცამეტე მუხლი ამას საგანგაშო გარანტიას უმატებს: მსხვერპლისა და მოძალადის შერიგება არ აფერხებს დამცავი და შემაკავებელი ორდერების გამოცემას და არ იწვევს მათ გაუქმებას, თუ ჯერ კიდევ არსებობს ძალადობის ჩადენის საფრთხე ან ძალადობის ფაქტი ეწინააღმდეგება მსხვერპლის ოჯახის სხვა წევრთა — განსაკუთრებით არასრულწლოვნის — ინტერესებს. ეს ნიშნავს, რომ შერიგება ავტომატურად არ წყვეტს დაცვას: გადაწყვეტილება იღებება რისკის რეალურ შეფასებაზე დაყრდნობით.
მსხვერპლის უფლებები და არასრულწლოვნის დაცვა
დაცვის ორდერებთან ერთად კანონი მსხვერპლს მთელ რიგ უფლებას აძლევს: მიმართოს სახელმწიფო ორგანოს ორდერის გამოცემის მოთხოვნით და ფაქტის სიმძიმის გათვალისწინებით — სისხლისსამართლებრივი მექანიზმების გამოყენების მოთხოვნით; მოითხოვოს მოძალადის მიმართ ელექტრონული ზედამხედველობის დაწესება; მიმართოს სასამართლოს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით; მიიღოს კომპენსაცია; უფასოდ ისარგებლოს მხარდაჭერის მომსახურებით, თავშესაფრით და კრიზისული ცენტრით — სამართალდამცავ ორგანოებთან თანამშრომლობის მიუხედავად; ისარგებლოს შრომითი ურთიერთობის შეჩერების უფლებით თავშესაფარში ყოფნისას (წელიწადში არა უმეტეს 30 კალენდარული დღისა); მიიღოს დროებითი ბინადრობის ნებართვა, თუ უცხოელია; და სახელმწიფოს ხარჯზე ისარგებლოს იურიდიული დახმარებით.
არასრულწლოვნების დაცვა კანონის განსაკუთრებული ყურადღების საგანია: სისხლის სამართალწარმოების ყველა ეტაპზე გათვალისწინებული უნდა იყოს მათი საუკეთესო ინტერესები, ასაკისა და განვითარების დონის შესაბამისად. დაუშვებელია არასრულწლოვანი მსხვერპლის გამოკითხვა სავარაუდო მოძალადე მშობლის თანდასწრებით, აგრეთვე მისი ჩვენების სავარაუდო მოძალადისთვის გაცნობა. სავარაუდო მოძალადე მშობლის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება სასამართლო წარმოების განმავლობაში შეჩერებულად ითვლება, ხოლო არასრულწლოვნის წარმომადგენელს მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანო ნიშნავს.
ხშირად დასმული კითხვები
რამდენი ხნით გამოიცემა დამცავი და შემაკავებელი ორდერები?
დამცავი ორდერი გამოიცემა 9 თვემდე ვადით სასამართლოს მიერ, გაგრძელებადი დამატებით არა უმეტეს 3 თვით; შემაკავებელი ორდერი — 1 თვემდე ვადით.
ვინ შეუძლია ითხოვოს ორდერი?
მსხვერპლი, ოჯახის წევრი, მსხვერპლის თანხმობით — დამხმარე პირი ან სოციალური მუშაკი, არასრულწლოვნის შემთხვევაში — მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანო; პოლიციასაც შეუძლია საკუთარი ინიციატივით გამოსცეს შემაკავებელი ორდერი.
შერიგება გააუქმებს ორდერს?
მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ძალადობის საფრთხე აღარ არსებობს და ეს დასტურდება საქმის სრული შესწავლით. საფრთხის არსებობისას ან სხვა წევრების, განსაკუთრებით არასრულწლოვნის ინტერესების დარღვევისას — არა.
რა ხდება უცხოელი მსხვერპლის შემთხვევაში?
მას შეუძლია მიმართოს დროებითი ბინადრობის ნებართვის მისაღებად, და ის ვერ დაბრუნდება უცხო ქვეყანაში, თუ ვარაუდი არსებობს, რომ იქ მისი უსაფრთხოება დაცული არ იქნება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
დაცვის ორდერის მოთხოვნა და გამოცემა მოითხოვს პროცედურის, ვადებისა და მტკიცებულებათა ზუსტ ცოდნას. Legal.ge-ზე დაგეხმარებთ ორდერის მოთხოვნის მომზადებაში, სასამართლოში წარმომადგენლობაში და მსხვერპლის სხვა უფლებების — კომპენსაციის, მხარდაჭერისა და იურიდიული დახმარების — გამოყენებაში. მოგვმართეთ — თქვენს უსაფრთხოებას კანონის ყველა საშუალებით დავიცავთ.