კომერციული დავალიანების ამოღების სამართლებრივი ჩარჩო
კომპანიებს შორის დავალიანების ამოღება ორ სტადიად მიმდინარეობს: ჯერ მოთხოვნა ჯეროვან საფუძვლად გადაიზრდება — სასამართლო გადაწყვეტილებით ან სანოტარო ხელშეკრულებით, — შემდეგ კი აღსრულების ეროვნული ბიურო იძულებითი აღსრულების მექანიზმს რთავს. „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონი ამ მეორე სტადიას აწესრიგებს, და მისი ცენტრალური ნორმები კრედიტორის გზის ჩარჩოს აგებენ: აღსრულების ქვემდებარე აქტები მუხლი 2-ში, სააღსრულებო ფურცელი მუხლი 20-ში, აღსრულების დაწყება მუხლი 25-ში და აღსრულების საფასური მუხლი 38-ში.
წესის ცოდნა კრედიტორს დროსა და ხარჯებს აზოგებს: სააღსრულებო ფურცლის მოპოვებიდან ყადაღის დებამდე გზა ზუსტად დაწესებულია, და თითოეული ნაბიჯის სწორად დადგმა განსაზღვრავს, თუ რამდენად სრულად დაბრუნდება დავალიანება.
რომელი აქტები ექვემდებარება აღსრულებას
მუხლი 2 ადგენს ჩამონათვალს, თუ რა აღისრულება ამ კანონით დადგენილი წესით. კომერციული კრედიტორისთვის ცენტრალურია სამოქალაქო და ადმინისტრაციულ საქმეებზე კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება, განჩინება და დადგენილება; მაგრამ სია ამით არ ამოიწურება — აღსრულებას ექვემდებარება აგრეთვე, მაგალითად, სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული გამამტყუნებელი განაჩენი ჯარიმის დაკისრების ან ქონების ჩამორთმევის ნაწილში, დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცეული გადაწყვეტილება, სასამართლოს ბრძანება ლიზინგის საგნის დაბრუნების შესახებ, არბიტრაჟის გადაწყვეტილება და უცხო ქვეყნის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლის აღსრულებაც კანონმდებლობით არის გათვალისწინებული.
ეს ჩამონათვალი კრედიტორს უჩვენებს გზებს: დავალიანების ამოღება შესაძლებელია როგორც სასამართლო გადაწყვეტილებით, ისე — გამარტივებული წარმოების ბრძანებით, არბიტრაჟით ან სანოტარო ხელშეკრულების საფუძველზე, და თითოეული გზის არჩევანი დავის რთულობასა და დროის ბიუჯეტზეა დამოკიდებული.
სააღსრულებო ფურცელი და მისი გაცემა
მუხლი 20-ის თანახმად, სააღსრულებო წარმოება არ დაიშვება სააღსრულებო ფურცლის გარეშე. სააღსრულებო ფურცელი გაიცემა იმ გადაწყვეტილებაზე, რომელიც ამ კანონით ექვემდებარება აღსრულებას, და ის კრედიტორზე გაიცემა — ანუ სწორედ კრედიტორი მიმართავს მის მიღებისთვის და შემდეგ ბიუროს წარუდგენს. კანონი იმ გამონაკლისებსაც ასახელებს, როცა წარმოება ფურცლის გარეშე იწყება — მათ შორის, გირავნობისა და ლიზინგის მოწმობების აღსრულება და დავალიანების გადახდევინების შესახებ ბრძანება — მაგრამ სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების საფუძველი ყოველთვის სწორედ ფურცელია.
გამონაკლისია აგრეთვე სააღსრულებო წარმოების პროცესში მიღებული სასამართლოს განჩინება: ის აღსრულდება ფურცლის გარეშე, კანონიერ ძალაში შესული განჩინების ან ისეთი განჩინების საფუძველზე, რომელზედაც შეიძლება კერძო საჩივრის შეტანა. აღსრულების შეწყვეტა ფურცლის გარეშე შესაძლებელია სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე.